II SA/Rz 297/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku S. O. o przywrócenie terminu do złożenia odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2016 r. dotyczące uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawy ze skargi S. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej - postanawia - I. przywrócić S. O. termin do złożenia odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2016 r., II. uchylić postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2017 r., III. zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 297/16 w ten sposób, że ustanowić dla wnioskodawcy adwokata.

Wyrokiem z dnia 17 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę S. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nałożenia obowiązku przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Po otrzymaniu odpisu powyższego orzeczenia skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że jest osobą nieporadną, słabo wykształconą i nie jest w stanie samodzielnie bronić swoich interesów, a względy finansowe nie pozwalają mu na uiszczenie wynagrodzenia dla pełnomocnika. Zaznaczył także, że legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i pozostaje bez pracy. Jako stałe wydatki strona wskazała: lekarstwa i wizyty lekarskie – 320 zł, wyżywienie – od 300 zł do 500 zł, prąd – 90 zł, wywóz śmieci 17 zł, opał – 270 zł, woda – 25 zł, szambo – 20 zł, telefon – 45 zł, odzież, obuwie, środki czystości, kosmetyki – 80 zł, podatek – 29 zł. Wnioskodawca podkreślił, że często brakuje mu środków na wyżywienie czy odzież i zmuszony jest do zaciągania pożyczek u rodziny. Mieszka w drewnianym domu o pow. 70 m.kw. Jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. 0,55 ha (udział 3/20). Jest zadłużony z tytułu alimentów na kwotę 4800 zł. Dochód skarżącego to zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł oraz zasiłek stały w kwocie 604 zł. Ze względu na fakt, że złożone przez skarżącego oświadczenie uznano za budzące wątpliwości w kontekście informacji, które przedstawił on na potrzeby pierwszego z wniosków o przyznanie prawa pomocy (który rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 kwietnia 2016 r.), wezwano S. O. o wyjaśnienie wyszczególnionych w tym wezwaniu kwestii, wyznaczając termin 7 dni na udzielenie odpowiedzi. Doręczenie wskazanego wezwania miało miejsce dnia 3 stycznia 2017 r. Z uwagi na bezskuteczny upływ terminu na wykonanie przedmiotowego wezwania referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 18 stycznia 2017 r. odmówił zmiany swojego wcześniejszego postanowienia tj. z dnia 22 kwietnia 2016 r. (którym przyznał wnioskodawcy prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia na jego rzecz pełnomocnika). W dniu 19 stycznia 2017 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek S. O. o przywrócenie terminu do złożenia odpowiedzi na wskazane wyżej wezwanie referendarza sądowego. Wraz z powyższym skarżący przedłożył uzupełnienie oświadczenia w zakresie prawa pomocy. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu wskazał, że w terminie, w którym miał zastosować się do skierowanego wezwania nasiliły mu się objawy choroby. Ponadto, w okresie tym zmarł także jego bliski wujek. Dopiero więc w dniu 17 tycznia 2017 r. odzyskał zdolność rozsądnego działania. Z kolei w dodatkowym oświadczeniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy S. O. podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z matką F. O., której dochód wynosi 1006,12 zł. Z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Posiada zadłużenie z tytułu alimentów na kwotę 8052,42 zł. Stara się płacić alimenty w kwocie 200 zł miesięcznie. Matka strony przeznacza na swoje leczenie od 400 do 500 zł miesięcznie. Gdy brakuje środków na podstawowe potrzeby, wnioskodawca pożycza stosowne środki (zwykle są to kwoty od 200 do 500 zł miesięcznie) od rodzeństwa, których jednak nie oddaje z uwagi na brak możliwości. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W pierwszej kolejności należy odnieść się do złożonego wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2016 r. dotyczące wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W świetle art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy. Przykładowo zostały one wymienione w art. 258 § 2 tego aktu. W świetle z kolei art. 167a § 1 P.p.s.a., do zarządzeń oraz postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu. Dlatego uznano, że referendarz sądowy uprawniony jest do orzekania w kwestii przywrócenia stronie terminu do dokonania czynności bezpośrednio związanej z instytucją prawa pomocy. Czynność podjęta w postępowaniu sądowym już po upływie przewidzianego w tym celu (przez ustawę bądź wyznaczonego przez sąd czy referendarza) terminu jest bezskuteczna, o czy stanowi art. 85 P.p.s.a. Jeśli jednak strona nie dokonała w terminie czynności bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przy czym, zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. We wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Ponadto, równocześnie z wnioskiem należy dokonać czynności, której nie dokonano w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Uwzględniając powyższe regulacje w kontekście okoliczności niniejszej sprawy należy wskazać, że wniosek S. O. podlega uwzględnieniu. Wymieniony niewątpliwie bowiem uchybił wyznaczonemu siedmiodniowemu terminowi do złożenia dodatkowego oświadczenia w zakresie wniosku o prawo pomocy. Termin ten upłynął bowiem 10 stycznia 2017 r., zaś odpowiedzi udzielono dopiero 18 stycznia 2017 r. Upływ wskazanego terminu wywołał dla strony negatywne następstwa procesowe w postaci postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Poza tym, wniosek o przywrócenie terminu złożony został w ciągu siedmiu dni od ustania przeszkody, dla której wcześniej nie dochowano terminu (przeszkoda ta ustała w dniu 17 stycznia 2017 r., a następnego dnia złożono wniosek). Został także spełniony warunek z art. 87 § 4 P.p.s.a. (równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu skarżący przedłożył dodatkowe oświadczenie). Nie ulega też wątpliwości, że strona nie dotrzymała wyznaczonego dla niej terminu bez swojej winy (nasilenie się objawów poważnej choroby oraz śmierć wujka). Dlatego też uwzględniono złożony przez S. O. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego. O powyższym orzeczono w pkt I niniejszego postanowienia w oparciu o art. 86 § 1 w zw. z art. 167a § 1 P.p.s.a. Przechodząc z kolei do przesłanek przyznania stronie prawa pomocy należy podnieść, że są one w wypadku S. O. spełnione. Wymieniony ubiega się zarówno o zwolnienie od kosztów sądowych, jak i o ustanowienie adwokata, a więc o prawo pomocy w całkowitym zakresie, jak wynika z brzmienia art. 245 § 2 P.p.s.a. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie takiego wsparcia jest możliwe, gdy wnioskujący o nie wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy także zaznaczyć, że postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy w tut. Sądzie zwolnił wnioskodawcę od kosztów sądowych i jednocześnie odmówił ustanowienia na jego rzecz pełnomocnika. Orzeczenie to nie zostało zaskarżone. Dlatego też uznano za zasadne zastosowanie w sprawie art. 165 w zw. z art. 167a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Ostatni z powołanych przepisów umożliwia odpowiednie stosowanie do postanowień referendarza sądowego regulacji dotyczących postanowień sądu. Z mocy z kolei treści art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wskazaną w tym unormowaniu przesłanką modyfikacji danego orzeczenia jest zmiana okoliczności sprawy. W odniesieniu do orzeczeń dotyczących prawa pomocy owa zmiana musi być związana z sytuacją rodzinną, majątkową czy dochodową, bo one właśnie przesądzają o zasadności bądź bezzasadności złożonego wniosku o wsparcie ze środków publicznych. Z uzupełnionego przez S. O. wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że nastąpiła zmiana okoliczności, o której mowa w powołanym wyżej art. 165 P.p.s.a. Mianowicie, znacznie wzrosły wydatki ponoszone na leczenie matki strony. Dotychczas wynosiły one 250 zł, natomiast obecnie wynoszą one od 400 do 500 zł miesięcznie. Wzrosło nadto zadłużenie alimentacyjne strony z kwoty 4800 zł do kwoty ponad 8 000 zł. Ponadto, nie bez znaczenia jest to, że inny jest także aktualnie etap postępowania tzn. pierwszy z wniosków o prawo pomocy złożony został w niniejszej sprawie niedługo po wniesieniu skargi, natomiast obecny złożony jest już po wydaniu w tej sprawie niekorzystnego dla strony wyroku, którego zaskarżenie możliwe jest tylko w drodze skargi kasacyjnej sporządzonej przez zawodowego pełnomocnika. Mając więc powyższe na względzie, uchylono w pkt II niniejszego postanowienia dotychczasowe postanowienie w przedmiocie prawa pomocy tj. z dnia 18 stycznia 2017 r. oraz w pkt II dokonano zmiany pierwszego z postanowień w zakresie prawa pomocy tj. z dnia 22 kwietnia 2016 r. w ten sposób, że przyznano wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie ustanowienia na jego rzecz adwokata. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 165, art. 167a § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.