II SA/Rz 215/25

26 lutego 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2025 r. w Rzeszowie sprawy ze sprzeciwu J. B. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 18 listopada 2024 r. nr SKO.4111/101/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 18 listopada 2024 r. nr SKO.4111/101/2024

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 18 listopada 2024 r. nr SKO.4111/101/2024, uchylająca decyzję Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z 10 stycznia 2024 r. nr [...] i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Po rozpatrzeniu wniosku J. B. (dalej: "Skarżąca"), decyzją z 10 stycznia 2024 r. nr [...], Burmistrz odmówił przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – E. R. Organ I instancji podniósł, że E. R. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 15 grudnia 2023 r. nr [...]. Niemniej jak wynika z ww. orzeczenia, nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 sierpnia 2023 r. Wobec powyższego, skoro niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej, to w realiach opisywanej sprawy zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) – dalej: "u.ś.r.". Odwołanie od powyżej decyzji administracyjnej złożyła z zachowaniem ustawowego terminu Skarżąca, która zakwestionowała zasadność rozstrzygnięcia podjętego przez organ I instancji, wskazując na bardzo zły stan zdrowia swojej matki, która potrzebuje ciągłej opieki w codziennym funkcjonowaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie opisaną na wstępie decyzją z 18 listopada 2024 r. nr SKO. 4111/101/2024, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) – dalej: "K.p.a.", uchyliło w całości opisaną wyżej decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium podało, że zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r. K 38/13 zostało uznane za niezgodne z ustawą zasadniczą. Skoro ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, a zawarta w jego sentencji derogacja nie powoduje luki niekonstytucyjnej, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. może być stosowany. Organ I instancji niesłusznie oparł zatem decyzję na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego uznano za niezgodny z Konstytucją. W kontekście powyższego SKO wskazało, że uznać należało, że wskazany przez Burmistrza powód, dla którego odmówiono Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w rzeczywistości nie zachodzi. Przeszkody w tym zakresie nie stanowi bowiem moment powstania niepełnosprawności u matki Skarżącej. W sprzeciwie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO. Podniosła że akta sprawy zawierają wszelką dokumentację, umożliwiającą wydanie decyzji o charakterze merytorycznym. W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 64 d § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1637 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 p.p.s.a. odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd, rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1. p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.). Kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji w ramach rozpoznania sprzeciwu oznacza zatem konieczność dokonania oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ II instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasatoryjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na decyzję kasacyjną jest przede wszystkim ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, skoro na skutek uchylenia decyzji organu I instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem. ( Wyrok WSA w Łodzi z 22 października 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 534/19 to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Oznacza to, iż organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ I instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji. Kasatoryjne rozstrzygnięcie może zapaść wyłącznie w sytuacji, gdy wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. Konieczność natomiast uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przez przeprowadzenie określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej. W ocenie Sądu brak jest usprawiedliwionych podstaw do wydania przez organ II instancji decyzji kasacyjnej. Nie uzasadniają tego stwierdzone uchybienia ani też zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania. Przedmiotem rozpoznania organów był wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć stanowią przepisy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 u.ś.r. ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. ust.1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku ust. 5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie organ I instancji odmówił wnioskowanego świadczenia z tego powodu, że w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Powołując się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ I instancji stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Prawidłowo stanowisko to zakwestionował organ II instancji powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, iż w zakresie, w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnoprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powyższe, jak prawidłowo wskazało Kolegium oznacza, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnoprawność powstała później, bądź nie można ustalić daty jej powstania, jak w niniejszej sprawie, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Prawidłowe zakwestionowanie z tego powodu decyzji organu I instancji nie oznacza, że wydana przez organ II instancji decyzja jest wolna od wad. W ocenie Sądu po wyeliminowaniu tej negatywnej przesłanki organ II instancji powinien był podjąć decyzję merytoryczną. Przekonuje do tego zabrany w sprawie materiał dowodowy, jak również stanowisko organu I instancji, który w uzasadnieniu do decyzji stwierdził, że zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, za wyjątkiem daty powstania niepełnosprawności. Sąd stwierdza, że został przeprowadzony wywiad środowiskowy, z którego wynika, że Skarżąca jako córka jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Wynika również z tego wywiadu, że mąż wymagającej opieki nie żyje. Z wywiadu środowiskowego niezbicie wynika również, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad matką, nie podejmuje z tego powodu zatrudnienia i zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Stwierdzono również, że Skarżąca zamieszkuje w niedalekiej odległości od matki i nie pobiera żadnego konkurencyjnego świadczenia. W świetle powyższego trudno doszukać się innych okoliczności, które powinny zostać wyjaśnione. Nie można ich również odnaleźć w uzasadnianiu organu II instancji, pomimo tego, że zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art 151 a § 1 p.p.s.a. Skarżąca korzystała z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych.