II SA/Rz 1787/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego K. P. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji oraz za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi J. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia - postanawia - I. przyznać radcy prawnemu K. P. od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie kwotę 147,60 zł (słownie: sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy), w tym podatek od towarów i usług w kwocie 27,60 zł (słownie: dwadzieścia siedem złotych sześćdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postaci sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, II. odmówić przyznania radcy prawnemu K. P. kosztów pomocy prawnej w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.

Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym (WSA) w Rzeszowie przyznał skarżącej J. Z. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych w [....] wyznaczyła jako pełnomocnika strony radcę prawnego K. P. (pismo z 9 marca 2017 r. znak: 95/17). Wyrokiem z dnia 24 maja 2017 r. WSA w Rzeszowie oddalił skargę J. Z. Skarżąca złożyła następnie wniosek o sporządzenie uzasadnienia powyższego orzeczenia podnosząc jednocześnie, że nie mogła się skontaktować z wyznaczonym dla niej pełnomocnikiem. W dniu 21 czerwca 2017 r. radca prawny K. P. wniósł o przyznanie kosztów udzielonej J. Z. pomocy prawnej oświadczając równocześnie, że nie zostały one zapłacone w całości. Wniósł także o uzupełnienie wydanego w sprawie wyroku o rozstrzygnięcie w powyższym zakresie. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2017 r. tut. Sąd odmówił dokonania uzupełnienia wyroku, który to wyrok wraz z uzasadnieniem skarżąca otrzymała dnia 11 lipca 2017 r. Przed tą ostatnią datą tj. w piśmie z dnia 7 lipca 2017 r. J. Z. ponownie zwróciła uwagę na to, że wyznaczony dla niej pełnomocnik nie kontaktował się z nią. Radca prawny K. P. sporządził i wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 24 maja 2017 r. Została ona oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2018 r. sygn. akt II OSK 2803/17. W przedmiotowym środku zaskarżenia pełnomocnik strony wniósł o przyznanie kosztów z tego tytułu oświadczając jednocześnie, że nie zostały one zapłacone w całości. W świetle art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a.", wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Aktualnie kwestię tę reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1715), zwane dalej "rozporządzeniem". Wedle § 2 pkt 1 tego aktu, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia. W świetle § 4 ust. 1 rozporządzenia, opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Przy czym, ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje – zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia z uwzględnieniem nakładu pracy radcy prawnego, jego wkładu w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie oraz stopnia zawiłości sprawy. Podkreślenia wymaga też, że opłatę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). W świetle § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, opłatą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w "innej sprawie", a więc takiej, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna oraz nie dotyczącej decyzji lub postanowienia Urzędu Patentowego jest kwota 240 zł. Z kolei, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przysługuje opłata w wysokości 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia). W orzecznictwie sądowym zapadłym w związku z wnioskami pełnomocników o przyznanie wynagrodzenia nie budzi wątpliwości, że powołany wyżej art. 250 P.p.s.a. nie nakłada obowiązku uwzględnienia każdego tego rodzaju wniosku. Przyjmuje się w nim bowiem, że postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona, a pomoc prawna świadczona w sposób sprzeczny z zasadami profesjonalizmu nie stanowi podstawy do przyznania wynagrodzenia (por. postanowienie NSA z 22.12.2004 r. OZ 720/04, postanowienie NSA z 16.06.2010 r. II FZ 143/10, wyrok NSA z 8.01.2010 r. I FSK 1648/08, publikowane na www.http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem zadaniem pełnomocnika ustanowionego dla strony z urzędu jest wyrażenie stanowiska w sprawie w stosownej formie procesowej, które to stanowisko będzie adekwatne do etapu postępowania, na którym sprawa ta się znajduje. Przedmiotowa czynność pełnomocnika ma więc zmierzać do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej reprezentowanego podmiotu. Tylko wówczas, gdy pomoc prawna przybierze dla mocodawcy realny wymiar uzasadnione jest przyznanie pełnomocnikowi z urzędu stosownego wynagrodzenia. Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy uznano, że brak jest podstaw do przyznania radcy prawnemu K. P. wynagrodzenia za postępowanie przed sądem pierwszej instancji. Trudno bowiem uznać, że wymieniony udzielił skarżącej faktycznej pomocy prawnej w tym postępowaniu w sytuacji, gdy J. Z. w dwóch pismach procesowych (tj. z dnia 31 maja 2017 r. oraz z dnia 5 lipca 2017 r.) zwracała uwagę na trudności w skontaktowaniu się z pełnomocnikiem, jak też samodzielnie wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia zapadłego w jej sprawie wyroku. W aktach sprawy brak jest zaś jakiegokolwiek śladu działania podjętego przez radcę prawnego K. P. w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Aktywność tego pełnomocnika przejawiła się zaś dopiero po wydaniu orzeczenia z dnia 24 maja 2017 r., od którego sporządził on i wniósł skargę kasacyjną. W takiej więc sytuacji uznano, że poniesienie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej, która w rzeczywistości nie została udzielona stronie skarżącej przed wydaniem wyroku kończącego postępowanie w sprawie byłoby zupełnie nieuzasadnione. Dlatego też załatwiono odmownie wniosek pełnomocnika strony w tym zakresie (pkt II niniejszego postanowienia). Przyznano natomiast radcy prawnemu koszty pomocy prawnej, której udzielił on skarżącej w postępowaniu drugoinstancyjnym, sporządzając i wnosząc skargę kasacyjną. Obejmują one opłatę w wysokości 120 zł powiększoną następnie o podatek od towarów i usług, zatem łącznie kwotę 147,60 zł (pkt I postanowienia). Podstawę orzeczenia stanowią art. 258 § 2 pkt 8 w zw. z art. 250 P.p.s.a. oraz w zw. z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b, § 2 pkt 1, § 4 ust. 1, ust. 3 rozporządzenia.