II SA/Rz 1705/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Maciej Kobak AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. A. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania - skargę oddala -

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] (dalej: "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] września 2021 r. nr [...], wydane w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Wydanie postanowienia poprzedzało postępowanie o następującym przebiegu: Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] (dalej: "organ I instancji") zaliczył K.A. do osób niepełnosprawnych. W dniu [...] lipca 2021 r. przedstawiciel ustawowy małoletniego K.A. – J.A., złożyła oświadczenie w trybie z art. 127a § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) - dalej: "k.p.a.", w którym zrzekła się prawa do wniesienia odwołania od orzeczenia o niepełnosprawności. Z kolei w dniu [...] lipca 2021 r. do organu I instancji wpłynęło odwołanie od opisanego wyżej orzeczenia, złożone przez M.A. (dalej: "skarżącego"), działającego jako przedstawiciel ustawowy małoletniego K.A. Postanowieniem z dnia [...] września 2021 r. nr [...] Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] stwierdził niedopuszczalność wniesienia odwołania od orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu [...] czerwca 2021 r. nr: [...]. Organ odwoławczy podał, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. [...] Sąd Apelacyjny w [...] zmienił postanowienie Sądu Okręgowy w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. [...] ograniczając do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o rozwód władzę rodzicielską M.A. w stosunku do małoletniego K.A., w ten sposób, że przestał on być uprawniony do decydowania o leczeniu, terapii i wyborze placówki edukacyjnej syna, zobowiązując jednocześnie J.A. do pisemnego informowania M.A. w odstępstwach dwumiesięcznych o placówkach w jakich leczony jest syn K.A., a także o przebiegu leczenia, terapii, jak też do jakich placówek edukacyjnych uczęszcza syn K.A., a także o przebiegu edukacji. Z kolei w wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. [...] wskazano, że zakres przedmiotowy ograniczenia władzy rodzicielskiej wynikający z ww. postanowienia dotyczy spraw związanych z leczeniem oraz terapią małoletniego, w którym to ograniczeniu zawiera się kwestionowanie orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności ustalającego, że jest on dzieckiem niepełnosprawnym. Na podstawie informacji uzyskanych od skarżącego ustalono, że nie zapadło orzeczenie o rozwodzie rodziców małoletniego K.A. oraz że postanowienie Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., [...] nie uległo zmianie. Organ odwoławczy podał, że będąc związany postanowieniem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., uznał brak prawnych możliwości rozpatrzenia odwoławczego skarżącego w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności dla jego małoletniego syna. To zaś obligowało do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania w drodze postanowienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M.A. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 134 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący jako ojciec małoletniego K.A. nie posiada legitymacji do skutecznego zainicjowania postępowania odwoławczego od orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Zdaniem skarżącego, ograniczenie władzy rodzicielskiej wynikające z postanowienia Sądu Apelacyjnego w [...] nie obejmuje prawa do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jego małoletniego syna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie organu II instancji w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania skarżącego od decyzji I -instancyjnej. Podstawą prawną zaskarżonego postanowienia był art. 134 k.p.a. Sąd w całości podziela stanowisko organu odwoławczego o oczywistym braku uprawnienia skarżącego do wnoszenia odwołania. Zgodnie z § 16 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 857): 1. Osoba zainteresowana lub przedstawiciel ustawowy, w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, może wnieść odwołanie do wojewódzkiego zespołu, za pośrednictwem powiatowego zespołu, który wydał orzeczenie. 2. Powiatowy zespół, który wydał orzeczenie, obowiązany jest przesłać odwołanie wraz z aktami sprawy do wojewódzkiego zespołu, w terminie 7 dni od dnia otrzymania odwołania. 3. Jeżeli powiatowy zespół uzna, że odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, wydaje orzeczenie, w którym uchyla lub zmienia zaskarżone orzeczenie. Skarżący wniósł odwołanie jako przedstawiciel ustawowy syna K. Tymczasem bezspornie ustalono też, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r., sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny w [...] zmienił postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt [...], poprzez ograniczenie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o rozwód władzy rodzicielskiej M.A. w stosunku do małoletniego K. A., mianowicie w ten spoób, że przesłał on być uprawniony do decydowania o leczeniu, terapii i wyborze placówki edukacyjnej syna, zobowiązując jednocześnie J.A. do pisemnego informowania go w odstępach dwumiesięcznych, począwszy od lipca 2020 r. o placówkach, w jakich leczony jest ich syn, a także o przebiegu leczenia i terapii oraz do jakich placówek uczęszcza oraz przebiegu jego edukacji. Zakres władzy rodzicielskiej skarżącego wynika z treści tegoż postanowienia Sądu Apelacyjnego w [...]. Orzeczeniem tym na czas trwania postępowania o rozwód ograniczono władzę rodzicielską ojca w stosunku do syna (art. 107 § 2 k.r.o.). Przedstawicielstwo ustawowe rodziców, o którym mowa w art. 98 § 1 k.r.o., obejmuje zarówno dokonywanie czynności materialnoprawnych (art. 98 § 2 k.r.o.), czynności przed sądami (art. 98 § 3 k.r.o.), jak i czynności przed organami administracyjnymi (art. 27 k.p.a.). Zob. J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne, Warszawa 2005, s. 288. Przesłanką pozytywną przedstawicielstwa ustawowego rodziców jest posiadanie przez nich władzy rodzicielskiej. Przepis wiąże uprawnienie do reprezentowania dziecka z pozostawaniem dziecka pod władzą rodzicielską, a zatem skoro dziecko pozostaje pod nią nadal, choć w ograniczonym zakresie, to i prawo do reprezentacji dziecka zostaje zachowane w takim zakresie, w jakim zachowana jest władza rodzicielska, skoro ustawa wprost wyraźnie nie stanowi inaczej. W niniejszej sprawie prawidłowo organy przyjęły, że są związane postanowieniem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., sygnatura akt [...], na mocy którego Sąd do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o rozwód ograniczył władzę rodzicielską Pana M.A. w stosunku do małoletniego K.A., w ten sposób, że przestał on być uprawniony do decydowania o leczeniu, terapii i wyborze placówki edukacyjnej syna (w tym kwestionowaniu orzeczenia o niepełnosprawności), uznając brak prawnych możliwości procedowania postępowania odwoławczego w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności dla małoletniego K.A., zainicjowanego złożeniem w dniu [...] lipca 2021 r. przez Pana M.A. odwołania. Sąd stanowisko to podziela. Istnieje rozbieżność w orzecznictwie oraz w doktrynie dotycząca konsekwencji stwierdzenia, że wnoszący odwołanie nie ma w sprawie interesu prawnego, legitymacji procesowej. Z jednej strony wskazuje się, że art. 134 k.p.a. nie stanowi podstawy do rozstrzygnięcia, że wnoszący odwołanie nie jest stroną postępowania. Jeżeli zatem wnoszący odwołanie twierdzi, że jest stroną postępowania, to organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania postanowienia o niedopuszczalności odwołania z tego powodu, że wnoszący je nie jest - w ocenie organu odwoławczego - stroną postępowania, ale jest zobowiązany do zweryfikowania tego twierdzenia w toku postępowania odwoławczego. Jeżeli wówczas twierdzenie to nie zostanie pozytywnie zweryfikowane, to organ odwoławczy powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 5 lipca 1999 r., OPS 16/98, ONSA 1999, nr 4, poz. 119; zob. także np. wyrok NSA z 13 maja 2016 r., I OSK 1905/14, LEX nr 2108310). Z drugiej strony wskazuje się, że jeżeli ze złożonego odwołania wynika w sposób niebudzący wątpliwości, iż wnoszący odwołanie nie ma w sprawie interesu prawnego, to organ odwoławczy stwierdza niedopuszczalność odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. (zob. np. wyrok NSA z 27 maja 2011 r., II OSK 938/10, LEX nr 1081962; zob. także B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., art. 138, pkt 14). O oczywistym braku legitymacji wnoszącego odwołanie można mówić tylko wówczas, gdy ustalenie takie ma obiektywny wymiar i nie wiąże się z oceną interesu prawnego (wyrok NSA z 15 lipca 2014 r" II OSK 304/13, LEX nr 1582090). A. Wróbel (zob. M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021, komentarz art. 134, teza 6) zakwestionował pogląd, że organ odwoławczy w każdym przypadku obowiązany jest rozpoznać odwołanie i jeżeli w wyniku rozpoznania odwołania stwierdzi, że odwołujący się nie ma w danej sprawie indywidualnego interesu prawnego lub obowiązku, to wydaje wówczas decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Autor ten stwierdził, że po zmianie art. 28 k.p.a. i potwierdzeniu w ten sposób przez ustawodawcę obiektywnej koncepcji strony nie można podtrzymywać wyżej wymienionego poglądu. Uznaje on za konieczne badanie w każdym przypadku istnienia legitymacji procesowej do wniesienia odwołania przed przystąpieniem do jego rozpatrywania i w przypadku stwierdzenia jej braku wydanie na podstawie art. 134 k.p.a. postanowienia o niedopuszczalności odwołania. Zajmując stanowisko w powyższym sporze, należy zauważyć, że istotnym argumentem przemawiającym za koniecznością badania legitymacji procesowej odwołującego się w ramach postępowania odwoławczego, wskazanym w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 5 lipca 1999 r., był brak kontroli instancyjnej i pozainstancyjnej postanowień wydawanych na podstawie art. 134 k.p.a. W ówczesnym stanie prawnym do postanowień takich nie miało zastosowania odesłanie z art. 126 do art. 145-152 oraz art. 156—159. Odesłanie takie zostało wprowadzone do treści art. 126 z dniem 11 kwietnia 2011 r. W dacie podejmowania powyższej uchwały NSA istniały także podstawy do twierdzenia, że twierdzenie podmiotu, że decyzja organu I instancji dotyczy jego praw i obowiązków, może być zweryfikowane tylko w toku postępowania odwoławczego i ewentualny brak legitymacji procesowej odwołującego powinien skutkować wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Współcześnie, poczynając od wprowadzenia do Kodeksu przepisu art. 61a k.p.a., co miało miejsce z dniem 11 kwietnia 2011 r., dopuszczalna jest odmowa wszczęcia postępowania, gdy jest oczywiste, że stosowne żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną. Przepis art. 61 k.p.a. a nie jest stosowany w postępowaniu odwoławczym. Należy uznać art. 134 k.p.a. za odpowiednik art. 61a k.p.a. w odniesieniu do postępowania odwoławczego, co oznacza, że jest dopuszczalne wydanie przez organ odwoławczy postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a., jeżeli zachodzi oczywisty brak legitymacji odwoławczej, tzn. taki brak, który ma charakter obiektywny i jego ustalenie nie wiąże się z oceną interesu prawnego (tak słusznie Marek Piotr Przybysz w komentarzu do art. 134 k.p.a., LEX 2022). W niniejszej sprawie brak uprawnienia skarżącego do reprezentowania syna w sprawie dotyczącej ustalenia stopnia jego niepełnosprawności był oczywisty i wynikał z dokumentów zalegających w aktach sprawy. Ustalenie to nie wymagało prowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. Dlatego też w sprawie prawidłowo organy zastosowały art. 134 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił jako niezasadną.