II SA/Rz 1629/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 28 września 2022 r. nr SKO.4115.975.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -

Przedmiotem skargi AG (dalej: "Skarżącej") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 28 września 2022 r. nr SKO.4115.975.2022, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 30 marca 2022 r. Skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "Organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – MT. Decyzją z [...] lipca 2022 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podał, że MT legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niemniej ze wskazanego orzeczenia nie wynika, że niepełnosprawność powstała u niej przed ukończeniem 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej. W realiach opisywanej sprawy zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Niezależnie od powyższego Organ I instancji podniósł, że Skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co w świetle art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie złożyła oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jednakże z informacji uzyskanych od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynika, że składała wnioski o dopłaty bezpośrednie w 2022 r. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Decyzją z 28 września 2022 r. nr SKO.4115.975.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta Gminy [...]. Kolegium wskazało, że skoro wskazany przez Skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w opisywanej sprawie przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności. Skarżąca nie spełnia natomiast przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, wobec czego zasadnie Organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, AG wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, niezbędnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Poddawszy ocenie legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd stwierdza, że ustalenia dokonane w sprawie przez Organ I instancji i zaaprobowane przez Organ odwoławczy, są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli legalności stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa. Ponadto Organy wywiązały się z ciążącego na nich z mocy art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a." obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Na wstępie wymaga podkreślenia, że wydanie decyzji odmownej w związku z datą, w której ustalono stopie niepełnosprawności u matki Skarżącej, stanowiło naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Okoliczność ta została zatem prawidłowo podniesiona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd podziela również stanowisko Organu odwoławczego wynikające z zaskarżonej decyzji, że opisane wyżej uchybienie organu I instancji nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ Skarżąca nie spełnia warunku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z ww. regulacją, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Podstawową przesłanką przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, istnieć musi bezpośredni związek, co oznacza, że rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego podyktowana musi być właśnie sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W postępowaniu prowadzonym w przedmiocie ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego organ administracji winien ustalić, czy starający się oświadczenie opiekun (wnioskodawca) jest zdolny do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – musi powodować faktyczny brak możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego. Związek między rezygnacją z pracy bądź niepodejmowaniem zatrudnienia (lub zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego) przez wnioskodawcę, a sprawowaną przez niego opieką nad osobą niepełnosprawną, musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok WSA w Krakowie z 24 marca 2022 r. III SA/Kr 1637/21; dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie organy ustaliły, a Sąd nie znajduje jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania tych ustaleń, że Skarżąca podlega ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Na podstawie pisma Dyrektora Oddziału Regionalnego w [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] ustalono ponadto, że Skarżąca składała wnioski o dopłaty bezpośrednie w 2022 r. W ww. piśmie wskazano dodatkowo, że informacja o złożonych wnioskach o dopłaty została udzielona w oparciu o dane z krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, o którym mowa w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 885). Z kolei z decyzji Wójta Gminy [...] z [...] lutego 2022 r. nr [...], ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku rolnym na 2022 r. wynika, że Skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,4643 ha. Wobec powyższego prawidłowo przyjęły organy obydwu instancji, że Skarżąca – wbrew złożonym oświadczeniu – nie zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na gruntach rolnych przekraczających powierzchnię 1 ha i z tego tytułu pobiera dopłaty rolne. Okoliczność ta oznacza z kolei, że Skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu u.ś.r. Przepis art. 3 pkt 6 u.ś.r. stanowi bowiem, że ilekroć w ustawie jest mowa o gospodarstwie rolnym - oznacza to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zatem przy ocenie, czy strona posiada gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1892) wystarczające jest stwierdzenie, że grunty rolne miały powierzchnię przekraczającą 1 ha, co przesądza o uznaniu tego areału za gospodarstwo rolne w rozumieniu ustawy z 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2017 r., poz. 1892) a tym samym w rozumieniu u.ś.r. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.