II SA/Rz 161/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.N. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 kwietnia 2017 r. w przedmiocie odmowy prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H.N. i A.N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości - postanawia - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy

Skarżący A.N. wezwany o wpis w wysokości 200 zł od skargi swojej i siostry na decyzję Wojewody [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości uiścił żądaną opłatę. Następnie złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że do uwzględnienia skargi niezbędna jest wiedza prawnicza, a zatem obecność w sprawie zawodowego pełnomocnika. Zaznaczył, że posiada mieszkanie o pow. 48 m.kw. i samochód osobowy z 2007 r. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury wynoszącej 1312,84 zł. Zadłużenie na jego karcie kredytowej wynosi 5 150 zł, czynsz za mieszkanie to 300 zł, koszty leczenia to 200 zł, zaś "opłata medialna" wynosi 130 zł. Do wniosku skarżący dołączył dokumenty w postaci zaświadczenia lekarskiego o pozostawaniu w leczeniu, fakturę na zakup leków o wartości 185,16 zł oraz dokumenty bankowe wskazujące na zadłużenie na rachunku kart kredytowych wynoszące 3085,84 zł (wymagana minimalna spłata to 151,44 zł) oraz 2065,15 zł (minimalna kwota do zapłaty 90,14 zł). Uznając powyższe dane za niewystarczające do rozpoznania wniosku strony wezwano ją do ich uzupełnienia w zakresie podania wszystkich swoich dochodów oraz comiesięcznych wydatków, jak też do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych. W odpowiedzi A.N. podał, że jego wydatki wynoszą w skali miesiąca: wyżywienie od 700 do 900 zł, czynsz za mieszkanie – 300 zł, gaz – 37 zł, energia elektryczna – 52 zł, telefon i Internet – 115 zł, utrzymanie samochodu – 200 zł. Skarżący zaznaczył, że cel wykorzystania środków z kart kredytowych to leczenie (w tym zabiegi lecznicze), wczasy wypoczynkowe oraz "opłaty sytuacyjne". Karty te posiada z okresu, kiedy jeszcze pracował, a narastające zadłużenie spłacane jest według możliwości. Obecnie nie posiada żadnych rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie odmówił przyznania wnioskowanego prawa pomocy z uwagi niewykazanie przesłanek jego przyznania, tj. niewykazanie, że sytuacja rodzinno-materialna wymaga udzielenia mu wsparcia w ramach instytucji prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 kwietnia 2017 r. A. zarzucił mu wydanie w oparciu o wątpliwe wyliczenia pozwalające na dowolną interpretację dokonanych kalkulacji stwarzających możliwość dowolnego sterowania danymi i sugerując nierzetelność skarżącego polegającą na niepodaniu źródeł dochodu i ich wysokości. W jego ocenie wywiązał się z obowiązku przedstawienia osiąganych dochodów i obciążających go wydatków, zadłużenie kart kredytowych jest natomiast wynikiem kilkuletniego kredytowania. Wydane środki w nieznacznym stopniu przekraczały dochody i były to wydatki na leki, rehabilitację, zabiegi, w tym również pobyt na wczasach leczniczych w związku z długoletnią chorobą. Wynajęcie adwokata, jak również jego gratyfikacja przekracza jego możliwości finansowe . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Służy realizacji zasady dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, częściowe prawo pomocy adresowane jest do osoby, która udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z treści powołanych przepisów wynika wprost, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, a zatem to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, tj. że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (post. NSA z 4 kwietnia 2011 r., II FZ 103/11; 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu postanowienie referendarza jest prawidłowe. Wszechstronna ocena sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że nie spełnia on przesłanek przyznania mu prawa pomocy ani w zakresie całkowitym ani częściowym. Zgodzić należy się ze stanowiskiem, że skoro skarżący jest w stanie uiszczać comiesięczną opłatę za telefon i Internet w wysokości 115 zł oraz comiesięcznie przeznaczać na utrzymanie samochodu kwotę 200 zł to z pewnością nie mieści się w kategorii osób ubogich, do których adresowane jest prawo pomocy. Nie ma powodów, by ochronie tego prywatnego majątku i wydatkom, które nie mogą być zaliczone do koniecznych strony dawać pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego. Te zresztą skarżący w części pokrył uiszczając kwotę 200 zł tytułem wpisu od złożonej skargi, co wskazuje, iż w istocie jest w stanie sfinansować je samodzielnie. Słusznie uznał zatem referendarz sądowy, że brak jest podstaw do przychylenia się do wniosku, tym bardziej, że nie do końca klarowna jest sytuacja materialna skarżącego, który jako swoje comiesięczne dochody zadeklarował kwotę 1320,94 zł, natomiast jako swoje wydatki wskazał kwotę ok. 1700 zł i to nie wliczając do tego spłaty zadłużenia na kartach kredytowych. Może to sugerować bądź zawyżenie wydatków bądź też niepodanie źródeł i wysokości wszystkich osiąganych dochodów. Istniejące wątpliwości w tym zakresie uniemożliwiają uwzględnienie żądania strony. Skarżący wątpliwości tych nie wyjaśnił w sprzeciwie, którego treść stanowi wyłącznie polemikę ze stanowiskiem referendarza sądowego. Na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku leży także informacja uzyskana od skarżącego, iż środki stanowiące zadłużenie jego kart kredytowych zostały przeznaczone m. in. na wczasy lecznicze, który to cel z pewnością nie mieści się w kategorii wydatków koniecznego utrzymania, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Prawo pomocy służy wsparciu osób ubogich, którym brak dochodu bądź uzyskiwanie go w niewielkiej wysokości uniemożliwiłby obronę praw na drodze sądowej. Prawo pomocy powinno być bowiem udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, do jakich nie należy skarżący, skoro pośród jej wydatków pojawiają się liczne nie służące zaspokojeniu podstawowych potrzeb. Z wymienionych powodów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.