Sygnatura
II SA/Rz 1604/25
Wyrok WSA w Rzeszowie z 16 kwietnia 2026 r., II SA/Rz 1604/25 – usługi opiekuńcze
Wynik
oddalono skargę
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
- Data orzeczenia
- 16 kwietnia 2026
- Prawomocne
- nie
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa Sędziowie WSA Maria Mikolik /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 22 października 2025 r. nr SKO.4110/127/2023 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt ojca w domu opieki społecznej – skargę oddala –
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. H. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Organ II instancji", "Organ odwoławczy", "SKO", "Kolegium") z 22 października 2025 r. nr SKO.4110/127/2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej oraz zwolnienia z odpłatności. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w następujący sposób. Prezydent Miasta [...] (dalej: "Organ I instancji", "Prezydent") decyzją z 31 sierpnia 2023 r. nr PI-DPS.5026.342.1.2022.52 postanowił ustalić dla M. H., jako osoby zobowiązanej, opłatę za pobyt ojca – M. H1. w domu pomocy społecznej, począwszy od dnia 1 stycznia 2021 r. we wskazanych w decyzji wysokościach za poszczególne okresy. Prezydent odmówił całkowitego zwolnienia z opłaty i zwolnił Skarżącego częściowo, tj. w wymiarze 50% z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. W uzasadnieniu decyzji Prezydent zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego i wskazał, że postępowanie to zostało wszczęte z urzędu w dniu 14 listopada 2022 r., a jego przedmiotem była kwestia ustalenia odpłatności za pobyt M. H1. w Domu Pomocy Społecznej w [...] za okres od 1 stycznia 2021 r., a także rozstrzygnięcia kwestii zawnioskowanego przez Skarżącego zwolnienia od ponoszenia tych opłat w całości. W dniu 6 lutego 2023 r. Organ I instancji przeprowadził ze Skarżącym rodzinny wywiad środowiskowy, który następnie został uzupełniony dodatkową dokumentacją na okoliczność wykazania podstaw do zwolnienia oraz uzupełniony dokumentami świadczącymi o wysokości dochodów. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że Skarżący ma 35 lat i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego dochodu jest dochód z prowadzonej działalności gospodarczej. Ze złożonego przez Skarżącego oświadczenia wynika, że jest on posiadaczem gospodarstwa rolnego w wymiarze 1,5 hektara przeliczeniowego, co przekłada się na przyjęcie uzyskiwania dochodu w wysokości 517,50 zł miesięcznie (1,5 ha x 345 zł). Na potwierdzenie swoich dochodów Skarżący przedłożył zaświadczenia z Urzędu Skarbowego z 2020 r., gdzie dochód przyjęty do podstaw opodatkowania wyniósł: 2.316.824,66 zł, podatek: 437.184,00 zł, co daje miesięcznie kwotę 156.636,72 zł, natomiast w 2021 r. dochód przyjęty do podstaw opodatkowania wyniósł: 1.670.215,86 zł, podatek: 313.084,00 zł, co miesięcznie wynosi: 113.094,32 zł, a kolejno w 2022 r. dochód wyniósł: 801.168,58, podatek: 152.222,00 zł, co w podziale na 12 miesięcy wynosi 54.078,88 zł. W postępowaniu administracyjnym Skarżący nie przedłożył informacji o wysokości ponoszonych przez siebie składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne, jednak zdaniem Organu I instancji nie ma to istotnego znaczenia w sprawie, gdyż nie ulega wątpliwości, że Skarżący kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności do pełnego kosztu utrzymania mieszkańca. Odpłatność za pobyt członka rodziny w DPS stanowi różnica pomiędzy dochodem a 300% kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (2.328,00 zł). W dalszej części uzasadnienia, Prezydent wyjaśnił, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, żeby Skarżący doświadczał przemocy ze strony ojca. Małżeństwo jego rodziców rozpadło się z winy jego ojca, który okazał się być człowiekiem nieodpowiedzialnym, a matka chroniąc siebie i jego samego, postanowiła się rozwieść i w niedalekiej przyszłości (jak wynika z wcześniej prowadzonych postępowań) założyła nową rodzinę, w której również wychowywał się Skarżący. Ponadto z analizy zgromadzonej dokumentacji nie wynika, że ojciec Skarżącego dopuszczał się względem syna czynów, które skutkowałyby pozbawieniem go władzy rodzicielskiej. Niezaprzeczalnym jednak jest, że ojciec Skarżącego nie wniósł dużego wkładu w jego wychowanie, opiekę czy wsparcie finansowe. Matka Skarżącego pobierała alimenty na syna z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wyjaśnił również, że w takich okoliczności faktycznych rozstrzygał także wydając decyzję z [...] stycznia 2021 r. nr [...] odmawiającą Skarżącemu całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, lecz przyznając mu częściowe zwolnienie, tj. w wymiarze 50% naliczonej odpłatności, począwszy od 1 marca 2018 r. Podstawą zwolnienia w ówczesnym stanie prawnym (22 stycznia 2021 r.) były uzasadnione okoliczności, a przesłanki dotyczyły relacji z ojcem biologicznym. Organ opierał wtedy swoje rozstrzygnięcie na wyroku WSA w Rzeszowie z 25 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/RZ 302/20. Uzasadniając przyjęty zakres zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, Prezydent stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zaistniały uzasadnione okoliczności związane z sytuacją osobistą, rodzinną lub majątkowo-finansową, które mogłyby stać się podstawą całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu ojca w DPS. Zdaniem Organu I instancji, dochody Skarżącego znacząco przekraczają kryterium dochodowe, a obowiązujące przepisy prawa w zakresie ponoszenia odpłatności za pobyt osób bliskich w DPS nakazują partycypować w tych kosztach osobom zobowiązanym do alimentacji. Jeżeli zatem istnieją osoby, które zgodnie z obowiązkiem alimentacji mogą dostarczać osobie potrzebującej niezbędnych środków utrzymania, to ich powinności wyprzedzają świadczenia z pomocy społecznej. Od powyższej decyzji Skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wniósł odwołanie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez orzeczenie o odstąpieniu od żądania zwrotu należności za pobyt ojca w DPS, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji. W złożonym odwołaniu Skarżący zarzucił naruszenie szeregu przepisów postępowania i prawa materialnego. Skarżący podniósł również, że wydana decyzja jest dotknięta szeregiem uchybień. W ocenie Skarżącego zaskarżona decyzja z dużą dozą prawdopodobieństwa została wydana przedwcześnie, gdyż do dnia wniesienia odwołania nie rozpoznano tożsamej sprawy, w której Skarżący wniósł skargę kasacyjną. Po rozpatrzeniu złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, opisaną na wstępie decyzją z 22 października 2025 r. nr SKO.4110/127/2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz w zw. z art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d, art. 64 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r., poz. 1214 z późn. zm.; dalej: "u.p.s."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO odwołując się do treści art. 61 ust. 1 pkt 1, art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 103 ust. 2, art. 61 ust. 2d u.p.s. wyjaśniło, że w niniejszej sprawie bezsporne pozostaje, że Skarżący odmówił podpisania umowy ustalającej wysokość opłat za pobyt swojego ojca – M. H1. (seniora) - w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Wobec powyższego w tej sytuacji zaktualizowała się potrzeba wydania decyzji ustalającej wysokość tej opłaty. W aktualnym stanie prawnym istnieje możliwość (a nawet powinność) orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem tej odpłatności, o ile strona złoży w tym zakresie stosowny wniosek na tym etapie postępowania. SKO stwierdziło, że w uzasadnieniu decyzji Organu I instancji zostały przedstawione szczegółowe wyliczenia i dane dotyczące sposobu ustalenia i kalkulacji dochodu Skarżącego. Zdaniem Kolegium wyliczenia te zostały zaprezentowane w sposób czytelny i pełny, a ponadto znajdują potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy, a Skarżący nie kwestionuje wyliczeń przedstawionych w zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił natomiast, że Organ I instancji niezasadnie odmówił udzielenia mu całościowego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, co jest przyczyną złożenia przez niego odwołania od decyzji wydanej w sprawie. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że Skarżący wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia ustalonej opłaty w całości, wskazał na okoliczności związane z sytuacją rodzinną, zaniedbywaniem przez ojca obowiązków rodzicielskich, stosowaniem przemocy wobec jego matki i jego samego. W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie nie istniała możliwość zastosowania art. 64a u.p.s. umożliwiająca zwolnienie osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności w całości z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Warunkiem zastosowania powyższego zwolnienia jest zatem istnienie prawomocnego orzeczenia sądu, a gdy dotyczy ono pozbawienia władzy rodzicielskiej również oświadczenia, że władza ta nie została przywrócona. W niniejszej sprawie , w stosunku do ojca Skarżącego zostało wydane jedynie orzeczenie ograniczające władzę rodzicielską. Organ odwoławczy wyjaśnił, że Organ rozpoznający prośbę o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Jest to więc decyzja uznaniowa, natomiast zwolnienie ma charakter fakultatywny. Kolegium wyjaśniło, że sprawa dotycząca zwolnienia Skarżącego z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS w [...] za poprzednie okresy była przedmiotem uprzednich rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji obu instancji, skontrolowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie i Naczelny Sąd Administracyjny. W odniesieniu do opłat za okres poprzedzający wejście w życie ustawy nowelizującej, sądy orzekające w sprawie zwolnienia Skarżącego wskazywały na konieczność rozważenia podnoszonych przez niego okoliczności na podstawie art. 64 pkt 2 u.p.s. W wyroku z 21 września 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1002/21 WSA w Rzeszowie oddalił skargę M. H. na decyzję SKO w Rzeszowie z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] stycznia 2021 r. nr [...], na mocy której Skarżący został zwolniony częściowo od ponoszenia odpłatności za pobyt jego ojca w DPS w wymiarze 50% naliczonej odpłatności, począwszy od dnia 1 marca 2018 r. W wyroku tym Sąd uznał, że okoliczności świadczące o przyczynach złych relacji z ojcem (w tym także przypadki stosowania przemocy wobec matki zobowiązanego), przemawiają za częściowym zwolnieniem od obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Sąd uznał za prawidłowe i zasadne udzielenie stronie zwolnienia od ponoszenia opłaty na poziomie 50%. Od wyroku tego, Skarżący wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 15 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 2359/21 oddalił skargę kasacyjną. Dokonując oceny okoliczności niniejszej sprawy, Kolegium podzieliło stanowisko Organu I instancji, które legło u podstaw zaskarżonej decyzji, mając także na względzie rozstrzygnięcie powyższej kwestii przez WSA w Rzeszowie oraz NSA w ramach sprawy wprawdzie odrębnej formalnie, jednakże opartej na tych samych zagadnieniach faktycznych i prawnych, czego nie można pomijać. SKO wyjaśniło, że argumentacja Skarżącego leżąca u podstaw wnioskowanego zwolnienia jest oparta na tych samych okolicznościach dotyczących zdarzeń z przeszłości, a związanych z nienależytym wywiązywaniem się jego ojca z obowiązków rodzicielskich. Trudno byłoby również w ramach niniejszej sprawy dokonać innej oceny tych okoliczności, bez narażenia się na zarzut naruszenia zasady wynikającej z art. 8 § 2 k.p.a. W ocenie Kolegium podnoszone przez Skarżącego argumenty nie stanowią usprawiedliwionej podstawy do udzielenia całkowitego zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy. Wszystkie okoliczności faktyczne zostały należycie uwzględnione i zrelacjonowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezydenta. W ocenie SKO zakres udzielonego zwolnienia częściowego został należycie wyważony i uzasadniony. Udzielenie zwolnienia częściowego jest wyrazem dążenia organów do uwzględnienia interesu strony (która stara się uwolnić od ciążącego na niej obowiązku, jak się wydaje w znacznej mierze z poczucia krzywdy i niesprawiedliwości, jaką może wzbudzać w niej ta powinność) oraz interesu publicznego (tj. konieczności wzięcia pod uwagę, że całkowite zwolnienie z ponoszenia opłaty skutkować będzie pełnym "przerzuceniem" kosztów utrzymania ojca Skarżącego na podatników, skutkując tym samym zmniejszeniem dostępności zasobów pomocy społecznej dla innych osób potrzebujących wsparcia). Zdaniem Organu odwoławczego podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia art. 104 ust. 4 u.p.s. jest chybiony, bowiem przepis ten w sprawie nie znajdował zastosowania. Z kolei zarzuty dotyczące nieuwzględnienia przez Organ podnoszonych przez Skarżącego okoliczności związanych z naganną postawą jego ojca wobec rodziny w przeszłości - wbrew temu co zarzuca odwołanie - zostały w sprawie w pełni rozważone i uwzględnione. Fakt, iż rezultatem tych działań jest udzielenie zwolnienia z opłaty częściowego, nie zaś całkowitego, jak oczekuje strona, nie uzasadnia zarzutu "braku uwzględnienia przesłanek szczególnych, które przemawiałyby za brakiem odpowiedzialności Strony za uiszczanie należności z tytułu pobytu jego biologicznego ojca w DPS w [...]". To bowiem właśnie uwzględnienie owych przesłanek legło u podstaw udzielonego zwolnienia częściowego. Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania, SKO wskazało, że zarzut naruszenia art. 61 ust. 2e u.p.s. poprzez uznanie, że nie wyrażono zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest bezprzedmiotowy wobec faktu, że wywiad taki ostatecznie w sprawie przeprowadzono. W ocenie SKO chybiony jest także zarzut naruszenia art. 104 k.p.a. poprzez "przedwczesne wydanie decyzji, bowiem do dnia dzisiejszego nie została rozpoznana skarga kasacyjna w tożsamej sprawie", skoro z tego przepisu procesowego nie wynika obowiązek wstrzymania się przez organ z wydaniem decyzji do czasu rozpoznania środka zaskarżenia wniesionego w tożsamej sprawie. Ostatecznie zresztą, na dzień wydania niniejszej decyzji odwoławczej wzmiankowana sprawa została prawomocnie zakończona przytoczonym wyżej wyrokiem NSA z 15 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 2359/21 oddalającym skargę kasacyjną wniesioną przez M. H. i uznającym legalność wydanych w sprawie decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M. H. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika zaskarżył ww. decyzję w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na treść orzeczenia oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, tj.: – art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a mogące mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów poprzez ustalenie, że w sprawie nie zachodzą relewantne okoliczności szczególne przemawiające za całkowitym zwolnieniem Skarżącego od obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ojca Skarżącego, w sytuacji kiedy ze zgromadzonego materiału dowodowego w postaci opisanych i udokumentowanych przez Skarżącego okoliczności świadczących o przyczynach złych relacji z ojcem (w tym także przypadki stosowania przemocy wobec matki Skarżącego) oraz dowodów świadczących o niewywiązywaniu się przez ojca Skarżącego, pomimo wyroku sądowego, z podstawowych obowiązków jakie ciążą stosownie do Kodeksu Rodzinnego na rodzicu wobec dziecka wynikało, że sprawie zachodzą przesłanki zwolnienia Skarżącego z ponoszenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej ojca Skarżącego; – art. 6 i art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dostatecznego wyjaśnienia stanu sprawy przy jednoczesnym pominięciu słusznego interesu strony, niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz nienależyte i niewyczerpujące wskazanie przesłanek, jakimi kierował się organ wydając przedmiotowe rozstrzygnięcie m.in.: brak uwzględnienia złych relacji i braku więzi rodzinnych pomiędzy Skarżącym, a jego ojcem oraz nieuwzględnienie okoliczności niewywiązywania się przez ojca Skarżącego, pomimo wyroku sądowego, z podstawowych obowiązków jakie ciążą stosownie do k.r.o. na rodzicu wobec dziecka tj. niepłacenia zasądzonych alimentów; – art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji, tj. dokładnego wskazania faktów, które Organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności; – art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Organu I instancji podczas gdy zaistnienie przytoczonych w niniejszych zarzutach okoliczności przemawiało za uchyleniem decyzji Organu I instancji; – art. 104 ust.4 oraz art. 64 pkt 7 u.p.s., poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że okoliczności, na które powołuje się Skarżący w postaci braku więzi emocjonalnej, a także niewywiązywania się przez ojca z podstawowych obowiązków rodzicielskich, w tym obowiązku alimentacyjnego wobec syna, nie mieszczą się w ustawowych przesłankach zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS w całości lub części, w sytuacji, gdy otwarty katalog przypadków uprawniających do zwolnienia zawarty w przepisie art. 64 pkt 7 u.p.s. pozwala na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt osoby spokrewnionej w DPS również okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną, stanem zdrowia czy zdarzeniami losowymi, jak przyczyny braku relacji rodzinnych między osobami związanymi pokrewieństwem, a zatem złe relacje pomiędzy Skarżącym, a jego ojcem oraz niewywiązywanie się przez ojca z obowiązku alimentacyjnego wobec syna są wystarczającymi okolicznościami przemawiającymi za zwolnieniem Skarżącego w całości za pobyt ojca w DPS. Nadto, zgodnie z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego uznać należy, że skoro Pensjonariusz Domu Pomocy w [...] nie wykazał zainteresowania swoim synem, choćby w minimalnym stopniu, nie łożył na niego żadnych środków finansowych, nie pomagał w żaden sposób, a jedynie przysparzał rodzinie cierpienia, to winno być uznane za wypełnienie przesłanki przypadku szczególnie uzasadnionego z art. 104 ust. 4 u.p.s. Wobec tak sformułowanych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z 31 sierpnia 2023 r. w całości, a także o zasądzenie od Organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania wywołanego niniejszą skargą, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, nie widząc podstaw do uwzględnienia skargi i żądań Skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga jest niezasadna. Organy I oraz II instancji w pełni prawidłowo rozstrzygnęły sprawę dotyczącą ustalenia opłat za pobyt ojca Skarżącego w DPS, spełniając przy tym wymogi, dotyczące dokładnego wyjaśnienia sprawy w oparciu o wyczerpujący materiał dowody. W sprawie nie budzi wątpliwości, że Skarżący jako zstępny zobowiązany jest co do zasady do wnoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. W niniejszej sprawie opłata został ustalona w trybie art. 61 ust. 2 pkt 2a i ust. 2d u.p.s., bowiem Skarżący odmówił zawarcia umowy, lecz w toku postępowania przeprowadzono wywiad środowiskowy a Skarżący przedstawił dokumenty, dotyczące swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Opłatę ustalono przy przyjęciu, że Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą a jego dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Nie budzi wątpliwości, że Skarżący spełnia kryterium dochodowe, umożliwiające ustalenia opłaty za pobyt członka rodziny w DPS. Jak wynika z przedłożonych zaświadczeń z Urzędu Skarbowego za lata 2020 - 2022 r. dochód Skarżącego wynosił odpowiednio: 2.316.824,66 zł, 1.670.215,86 zł i 801.168,58. Skarżący nie kwestionował ustaleń Organu dotyczących sytuacji majątkowej, kwestią sporną był natomiast zakres zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS. Organy zwolniły Skarżącego z ponoszenia opłat w zakresie częściowym (50%), podczas gdy Skarżący wnosił o zwolnienie całkowite. Nie są kwestionowane okoliczności, które Skarżący podnosił na okoliczność zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat. Jak ustalono, wyrokiem z [...] listopada 1995 r. sygn. akt [...] orzeczono rozwód małżeństwa rodziców skarżącego zawartego w dniu [...] stycznia 1988 r., z winy ojca. Ograniczono władzę rodzicielską ojca do współdecydowania o sprawach związanych ze zdrowiem i nauką, ustalając miejsce pobytu skarżącego przy matce oraz orzeczono względem ojca obowiązek alimentacyjny na rzecz syna. Matka skarżącego jako przyczynę wniesienia pozwu o rozwód podała [...]. Ustalono także, że matka skarżącego pierwszy pozew o rozwód wniosła w 1989 r., i że następnie go wycofała. W związku z brakiem pozytywnych zmian w zachowaniu męża ponownie wystąpiła z pozwem. Trzy lata po zawarciu małżeństwa (1988 r.) wyprowadziła się wraz z dzieckiem do swojej matki. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez kuratora w sprawie o rozwód ustalono, że pożycie małżeńskie nie układało się dobrze, [...]. Po wycofaniu pozwu o rozwód matka skarżącego wniosła sprawę o [...]. W 1991 r. wyprowadziła się domu rodziców, od tej pory ojciec skarżącego nie utrzymywał żadnych kontaktów z żoną i dzieckiem, nie łożył również na utrzymanie. Z kolei z protokołu z 11 lipca 1995 r. z przesłuchania ojca skarżącego na okoliczność wniosku o rozwód wynikało, że nie wyrażał zgody na rozwód, chciał w dalszym ciągu utrzymywać małżeństwo. Przebywał wówczas w [...]. Na podstawie dokumentów dołączonych do akt sprawy wykazano, że ojciec Skarżącego nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego. Z uwagi na bezskuteczność prowadzonej egzekucji komorniczej matka Skarżącego utrzymywała siebie i dziecko z funduszu alimentacyjnego. Organ I instancji przyjął, że ojciec Skarżącego naruszał obowiązki wnikające z art. 95 § 1 k.r.o., poprzez brak wywiązywania się z obowiązków rodzinnych, brak wsparcia i pomocy. Na podstawie wyżej wskazanych okoliczności Organy I oraz II instancji uznały, że zachodzą podstawy do zwolnienia Skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat za DPS w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 64 u.p.s. w brzmieniu, który miał zastosowanie w niniejszej sprawie, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Z kolei na podstawie art. 64a u.p.s., osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Jak wykazano w niniejszej sprawie, nie zostały spełnione przesłanki do obligatoryjnego i całkowitego zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w dps, o których mowa w art. 64a u.p.s. W stosunku do ojca Skarżącego zapadło jedynie orzeczenie ograniczające władzę rodzicielską. W sprawie wykazano natomiast, że w stosunku do Skarżącego zachodziła przesłanka do zwolnienia, o której mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s. Ustalone w sprawie okoliczności potwierdzają, że ojciec Skarżącego dopuścił się rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego względem Skarżącego. Niemniej jednak należy pamiętać, że decyzja w przedmiocie zwolnienia z opłat na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s. jest decyzją uznaniową. W art. 64 u.p.s. nie przewidziano obligatoryjnego zwolnienia w razie wystąpienia okoliczności wskazanych w pkt od 1 do 7, lecz dano organom możliwość przyznania zwolnienia w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis ten ma więc fakultatywny, na co wskazuje zwrot "można zwolnić", co oznacza, że organ administracji nie ma obowiązku zastosowania zwolnienia wobec obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Kontrolne kompetencje sądu ograniczone są do zbadania czy przy wydaniu decyzji nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, które nie może jednak oznaczać dowolności wyboru rozstrzygnięcia przez organ. Swoboda decyzyjna organów w sprawie, o której mowa w art. 64 u.p.s. jest związana nie tylko z orzekaniem w warunkach uznania administracyjnego, lecz także z upoważnieniem do swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji (osobistej, majątkowej, dochodowej, rodzinnej) osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ubiegającej się o całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty (zob. wyrok NSA z 15 listopada 2023r., I OSK 2359/21). W ocenie Sądu Organy prawidłowo orzekły w ramach uznania administracyjnego, że Skarżący w oparciu o przesłanki wynikające z art. 64 pkt 7 u.p.s. spełnia warunki do częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat. Organy dokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy w oparciu o wyczerpująco zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy. Organy przeprowadziły prawidłowo postępowanie dowodowe, dotyczące ustalenia sytuacji życiowej, rodzinnej i majątkowej Skarżącego a ustalone w jego wyniku okoliczności poddały prawidłowej ocenie. Ocena ta odpowiada normie prawa materialnego, wynikającej z art. 64 pkt 7 u.p.s. Tym samym w ocenie Sądu Organy sprostały wymogom, wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd miał również na uwadze liczne wyroki, zapadłe w sprawach, dotyczących ponoszenia przez Skarżącego opłat za pobyt w ojca w DPS we wcześniejszym okresie. W szczególności należy zwrócić uwagę na wyrok WSA w Rzeszowie z 21 września 2021r., II SA/Rz 1002/21 a następnie wyrok NSA 15 listopada 2023r. I OSK 2359/21, w których stwierdzono zgodność z prawem decyzji orzekających o częściowym (50%) zwolnieniu Skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat. Wprawdzie w tych judykatach oceniano zaistnienie innej przesłanki do zwolnienia z art. 64 pkt 2 u.p.s. (tj. uzasadnionych okoliczności, zwłaszcza długotrwałej choroby, bezrobocia, niepełnosprawności, śmierci członka rodziny, strat materialnych powstałych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych). Było to jednak spowodowane tym, że w stanie prawnym obowiązującym w sprawie o sygn. II SA/Rz 1002/21 nie obowiązywał jeszcze art. 64 pkt 7 u.p.s. Niemniej jednak, zarówno w ww. sprawie, jak i w obecnie rozpoznawanej, podstawą do zastosowania zwolnienia były te same okoliczności, związane z rażącym naruszeniem obowiązków rodzicielskich przez ojca Skarżącego. W związku z powyższym należało uwzględnić ocenę prawną, wyrażoną w prawomocnych wyrokach, dotyczących zasadności zwolnienia Skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat. W wyroku z 15 listopada 2023r. sygn. I OSK 2359/21 NSA stwierdził, że nie doszło do odstąpienia od zasady pomocy Państwa osobie, co do której winno się zastosować ulgę w zakresie jej obowiązku partycypacyjnego odnośnie do kosztów generowanych przez pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej z uwagi na uzasadnione okoliczności i skarżącego zwolniono z ponoszenia tej opłaty częściowo, tj. w wymiarze 50% naliczonej odpłatności. Skarżący w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał ukończone 33 lata; jest w kwiecie sił i realizuje się zawodowo. Brak jest podstaw do tego, by podatnik ponosił koszty pobytu ojca skarżącego w DPS w większym zakresie, niż określony w zaskarżonej decyzji. Działanie organów obu instancji i jego ocena przez Sąd I instancji były w tym aspekcie zgodne z prawem. NSA stwierdził również, że brak było w niniejszej sprawie przesłanek do uwzględnienia wniosku skarżącego i zwolnienia skarżącego w całości z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Uznanie administracyjne organów w tej sprawie było racjonalne i słuszne, jako że podatników nie stać na pomoc przez udzielenie całkowitego zwolnienia od obowiązku uczestniczenia w kosztach pobytu osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej każdej osobie znajdującej się w analogicznej sytuacji do skarżącego. Uznanie administracyjne organów obu instancji pozbawione było cech dowolności. Zdaniem Sądu powyższa ocena prawna zachowuje aktualność również na gruncie niniejszej sprawy z uwagi na tożsamy zakres zwolnienia (50%) i te same okoliczności faktyczne, które legły u podstaw zwolnienia. Z przyczyn przedstawionych powyżej Sąd stwierdził, że decyzja o ustaleniu Skarżącemu opłat za pobyt ojca w DPS, o odmowie całkowitego zwolnienia z tego obowiązku oraz o zwolnieniu częściowym w wymiarze 50% odpowiada prawu. W związku z powyższym skarga została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 12 grudnia 2025
- Hasła tematyczne
- Pomoc społeczna
- Skarżony organ
- Samorządowe Kolegium Odwoławcze
- Sędziowie
- Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący/ Maria Mikolik /sprawozdawca/ Piotr Godlewski
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
art. 151 · Dz.U. 2026 poz. 143
- Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
art. 61 ust. 2 pkt 2a i ust. 2d, art. 64, art. 64a · Dz.U. 2025 poz. 1214
Powiązane dokumenty
Sygnatura: I OSK 620/25 · 16 kwietnia 2026
Wyrok NSA z 16 kwietnia 2026 r., I OSK 620/25 – usługi opiekuńcze
Sygnatura: III SA/Po 371/26 · 16 kwietnia 2026
Wyrok WSA w Poznaniu z 16 kwietnia 2026 r., III SA/Po 371/26 – usługi opiekuńcze
Sygnatura: II SA/Po 12/26 · 16 kwietnia 2026
Wyrok WSA w Poznaniu z 16 kwietnia 2026 r., II SA/Po 12/26 – usługi opiekuńcze
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny