II SA/Rz 1600/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. i J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. C. i J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - postanawia - odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 1600/15.

Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie w pkt I umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia M. C. i J. C. od kosztów sądowych, natomiast w pkt II odmówił ustanowienia na ich rzecz adwokata. Rozstrzygnięcie z pkt I zapadło w związku z ustawowym zwolnieniem skarżących od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej następnie jako "P.p.s.a.". Natomiast powodem odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie był brak należytej współpracy wnioskodawców z referendarzem sądowym. Mianowicie, mimo skierowanego do nich wyraźnego wezwania o uzupełnienie podanych we wniosku danych dotyczących ich sytuacji materialnej, nie udzielili na nie pełnej odpowiedzi. Nie wskazali bowiem comiesięcznych wydatków na telefon i Internet, nie przedłożyli wyciągów z ich rachunków bankowych, a przede wszystkim nie wskazali statusu ich córki oraz wysokości osiąganych przez nią dochodów, zasłaniając się w tym ostatnim zakresie odmową ich podania przez wymienioną. M. C. i J. C. złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia, który został odrzucony postanowieniem tut. Sądu z dnia 11 stycznia 2017 r. Następnie, postanowieniem z dnia 6 marca 2017 r. Sąd odrzucił wniosek skarżących o przywrócenie terminu do wniesienia wskazanego wyżej sprzeciwu. To ostatnie rozstrzygnięcie skarżący także zaskarżyli składając na nie zażalenie i wnosząc jednocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uwagi na to, że wniosek ten został złożony bez zachowania formy przewidzianej w art. 252 § 2 P.p.s.a., wezwano składających go do jego przedłożenia na stosownym formularzu oraz do podania danych w zakresie średniej miesięcznej wysokości wydatków na wyżywienie rodziny, z tytułu utrzymania domu, korzystania z Internetu i telefonu oraz związanych z utrzymaniem posiadanych pojazdów mechanicznych. Wezwanie dotyczyło także nadesłania wyciągów z rachunków bankowych wszystkich domowników oraz wskazania statusu mieszkającej ze skarżącymi córki i jej dochodów. W odpowiedzi M. C. i J. C. nadesłali wypełniony formularz wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazali w nim, że w 2010 r. powódź zniszczyła ich dom. Są w trakcie budowy następnego. Wnioskodawca ma 81 lat i jest niewidomy na jedno oko, na drugie zaś słabo widzi, cierpi też na schorzenie serca. Z kolei skarżąca to osoba niepełnosprawna, poruszająca się o lasce. Jako majątek skarżący wskazali nieruchomość rolną o pow. 3,19 ha. Podnieśli, że córka S. C. wprawdzie z nimi mieszka, lecz prowadzi wraz z dwiema swoimi córkami odrębne od nich gospodarstwo domowe. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: W świetle brzmienia art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Powyższy przepis stanowi podstawę modyfikacji orzeczenia zapadłego w danej kwestii, o ile nie kończy ono postępowania w sprawie oraz jeśli zaistnieją zmiany uzasadniające powyższe nawet jeśli jest ono zaskarżone. Te zmiany muszą być przy tym istotne tzn. takie, które rzucają inne światło na sposób rozstrzygnięcia określonej kwestii. W niniejszej sprawie chodzi o modyfikację postanowienia dotyczącego prawa pomocy, a zatem żeby ona nastąpiła, konieczne są zmiany danych odnoszących się do sytuacji rodzinnej czy materialnej wnioskodawców, które w sposób istotny rzutują na dotychczasowe orzeczenie w tym przedmiocie. Należy jeszcze zaznaczyć, że regulację z cytowanego art. 165 P.p.s.a. może także stosować referendarz sądowy, a to z mocy art. 167a § 1 P.p.s.a., który to przepis do postanowień referendarza sądowego nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących postanowień sądu. Przechodząc do wniosku M. C. i J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata należy stwierdzić, że referendarz sądowy uznał za zasadne jego rozpoznanie w trybie powołanego art. 165 P.p.s.a. Oczywiście w związku z ustawowym zwolnieniem skarżących od kosztów sądowych w niniejszej sprawie (z uwagi na treść art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.) nie istnieją podstawy do zmiany pkt I postanowienia z dnia 22 grudnia 2016 r. o umorzeniu postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (art. 249a P.p.s.a.). Takie podstawy nie istnieją także w odniesieniu do rozstrzygnięcia o odmowie ustanowienia na rzecz wnioskodawców adwokata. Jest tak z tej przyczyny, że M. C. i J. C. przy okazji pierwszego ze swoich wniosków o prawo pomocy nie udzielili pełnej odpowiedzi na skierowane do nich wezwanie w zakresie podania szczegółowo wymienionych w tym wezwaniu informacji potrzebnych do rozpoznania ich żądania. Taka sama sytuacja wystąpiła i obecnie, jako że skarżący zostali ponownie wezwani do podania tych danych tj. w zakresie comiesięcznych wydatków na wyżywienie, utrzymanie domu, z tytułu korzystania z telefonu i Internetu, kosztów utrzymania posiadanych pojazdów mechanicznych oraz statusu i dochodów mieszkającej z nimi córki. Wezwanie dotyczyło także nadesłania wyciągów z rachunków bankowych wszystkich dorosłych domowników. M. C. i J. C. w odpowiedzi podali tylko wysokość wydatków na prąd i gaz oraz z tytułu wyżywienia i leczenia. Natomiast nadal nie wskazali kwoty, którą rodzina wydatkuje na telefon, Internet oraz utrzymanie posiadanych ewentualnie pojazdów mechanicznych. Nie nadesłali także wyciągów ze swoich rachunków bankowych. Przede wszystkim jednak nie wskazali ponownie statusu swojej córki oraz wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów. Podali wprawdzie, że mieszka ona z nimi, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, jednak stwierdzenie to należy uznać jako zupełnie niewiarygodne. Stoi ono bowiem w ewidentnej sprzeczności z oświadczeniem złożonym we wcześniejszym wniosku o prawo pomocy, w którym wnioskodawcy podali, że córka S. C. wraz z jej dwiema córkami (wnuczki skarżących) wchodzi do wspólnego z nimi gospodarstwa domowego. Także w odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie tego pierwszego wniosku składający go nie wskazali, by wymieniona gospodarowała odrębnie, a tylko zaznaczyli, że nie podadzą danych dotyczących jej sytuacji finansowej wobec braku zgody córki w tym zakresie. Wobec powyższego przyjęto, że obecne wskazanie przez skarżących, że gospodarstwo domowe prowadzą sami, zaś córka S. C. tylko z nimi mieszka jest oderwane od rzeczywistości i złożone wyłącznie na potrzeby aktualnego wniosku o prawo pomocy. Skoro więc nadal nie wiadomo, jaka jest faktyczna sytuacja materialna rodziny wnioskodawców z uwagi na brak wszystkich danych do dokonania oceny w tym zakresie, to niemożliwym jest przychylenie się do prośby wnioskodawców. Pozytywne rozstrzygnięcie co do prawa pomocy dla stron mogłoby bowiem prowadzić do nadużycia tej instytucji, która przeznaczona jest dla osób rzeczywiście ubogich i które fakt znajdowania się w złych warunkach finansowych dostatecznie udowodnią. Jak bowiem stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., częściowe prawo pomocy (a więc np. w zakresie ustanowienia adwokata) otrzymuje osoba, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy to instytucja wyjątkowa, a wobec tego że jest finansowana ze środków publicznych, należy zachować ostrożność przy jej przyznawaniu, jako że wiąże się to z uzyskaniem dofinansowania ze środków pochodzących od ogółu podatników. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 165, art. 167a § 1, art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.