II SA/Rz 1562/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r.nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. K. kwotę 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; III. odstępuje od zasądzenia od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. K. kwoty 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

II SA/Rz 1562/21 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO, Kolegium), po rozpoznaniu odwołania M. K. (dalej: skarżąca), reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata M. Ż., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej: Burmistrz, organ I instancji) z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. G. Jak wynika z akt sprawy, 23 kwietnia 2021 r. M. K., reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Ż. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. G., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...], wydanym na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 13 grudnia 2000 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 59. roku życia. Do wniosku M. K. dołączyła: orzeczenie matki J. G. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], oświadczenie, z którego wynika, że J. G. jest wdową, a także dokumentację medyczną matki. Dodatkowo skarżąca do wniosku dołączyła oświadczenie, w którym wskazała jakie czynności wykonuje w związku z opieką nad matką. W dniu 19 maja 2021 r. przeprowadzono telefoniczny wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką sprawuje M. K. wraz z siostrą B. W. J. G. wskazała, że opieka sprawowana przez córki obejmuje: robienie zakupów, utrzymanie higieny osobistej (pomoc przy ubieraniu, myciu), utrzymaniu higieny otoczenia (sprzątanie, zmiana pościeli), przygotowywanie i podawanie posiłków. Wyżej wymienione czynności córki wykonują naprzemiennie oraz są one w równym stopniu zaangażowane w opiekę nad matką. Podczas wywiadu ustalono również, że M. K. nie zamieszkuje wraz z matką pod jednym adresem. Jej miejsce zamieszkania jest oddalone od miejsca zamieszkania matki o ok. 2 km. Po tak przeprowadzonym postępowaniu Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] odmówił M. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu organ I instancji, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b ustawy listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U.2020 poz. 111, dalej: u.ś.r.) wskazał, że znaczny stopień niepełnosprawność J. G. powstał w wieku 80 lat, wobec czego nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Burmistrz wyjaśnił, że nie kwestionuje faktu sprawowania przez M. K. opieki nad matką, jednak dokonując analizy zebranego materiału dowodowego w sprawie uznał, że sprawowana opieka nie jest stała i systematyczna. Dodatkowo wskazał, że opieka nad matką jest sprawowana przez M. K. i B. W. w sposób naprzemienny, w związku z tym czynności wykonywane przez M. K. są sporadyczne i nie kolidują z możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia. Zdaniem organu I instancji brak jest podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego M. K., gdyż nie spełnia ona wszystkich przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. Od powyższej decyzji M. K. reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Ż. złożyła odwołanie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art.1 7ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a także naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Na wstępie Kolegium wskazało, że podstawą prawną wydanej decyzji jest art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.). Natomiast podstawę materialnoprawną decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ odwoławczy po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 u.ś.r., wskazał, że nie podziela w pełni tez przywołanych w treści uzasadnienia decyzji organu I instancji. Zdaniem SKO w niniejszej sprawie należy uwzględnić skutki wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 w którym stwierdzono, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium wskazało, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego zmienił sytuację prawną opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, w ten sposób, że ocena spełniania przesłanek uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi być dokonywana z pominięciem kryterium czasu powstania niepełnosprawności. Organ II instancji podzielił argumentację Burmistrza Miasta [...] w zakresie wystąpienia innej negatywnej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, objętej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem Kolegium, poczynione w sprawie ustalenia faktyczne wykazały, że strona nie zamieszkuje wraz matką pod jednym adresem (mieszka w odległości ok. 2km). J. G. potwierdziła, że opiekę nad nią sprawuje wnioskodawczyni ale także i jej druga córka – B. W. Ponadto pracownik socjalny potwierdził, iż zarówno w równym stopniu są zaangażowane w pomoc i opiekę nad matką J. G., wykonując czynności opiekuńcze naprzemiennie. Kolegium nie kwestionuje stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej i konieczności pomocy przy niektórych czynnościach, jednak sam znaczny stopnień niepełnosprawności przyznany na stałe, jak również sam fakt sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka ta, jak podkreślano to w orzecznictwie musi być opieką stałą (ciągłą) i na tyle absorbującą, że wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Taka sytuacja – zdaniem Kolegium - w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała. Sporadyczność wykonywanych czynności opiekuńczych nie koliduje z ewentualnym podjęciem zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M. K. reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Ż. zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenia prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zdaniem skarżącej z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Z zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżąca ze względu na sprawowaną opiekę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasowym. W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach – sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 P.p.s.a.). W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem wyrażona przez organy ocena co do brak spełnienia przez Skarżącą przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest przedwczesna, gdyż nie została oparta na prawidłowo przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r.. wynika, że osobie, na której wobec osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym ciąży obowiązek alimentacyjny (którą jest w niniejszej sprawie Skarżąca) – świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane jeżeli opieka nad osobą niepełnosprawną jest sprawowana w sposób stały/długotrwały w związku z czym opiekun nie jest w stanie podejmować zatrudnienia i musi zrezygnować z pracy zarobkowej. Organy stanęły na stanowisku, że Skarżąca opieki stałej nie sprawuje nad matką, gdyż czynności opiekuńcze dzieli razem ze swoją siostrą – B. W. Organy uznały więc, że wymiar opieki nie uzasadnia rezygnacji z zatrudniania lub nie podejmowania pracy zarobkowej. Organy swoje ustalenia o sprawowaniu opieki naprzemiennej nad J. G. przez Skarżącą oraz jej siostrę B. W. – sformułowały na podstawie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego dnia 19 maja 2021r., w trakcie którego padły takie stwierdzenia ze strony zarówno J. G., jak i B. W. Należy jednak zwrócić uwagę, że wywiad środowiskowy, który stanowił podstawę ustaleń organów obu instancji o sprawowaniu przez siostry opieki naprzemiennej nad osobą niepełnosprawną został przeprowadzony bez udziału samej Skarżącej, co narusza przepis art. 107 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. Zm., dalej: u.p.s.). Zgodnie z tym przepisem, rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się również na podstawie: art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych u osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Zatem z art. 107 ust. 1a pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynika obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego u Skarżącej – jako osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne w trybie ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu przeprowadzenie w niniejszej sprawie wywiadu środowiskowego bez udziału Skarżącej stanowiło o naruszeniu art. 107 ust. 1a pkt 1 u.p.s. w zw. z art. 23 ust. 4aa u.ś.r. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Twierdzenia matki Skarżącej, jak również siostry B. W. należało zweryfikować poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z udziałem samej M. K. Ustawodawca w art. 107 ust. 1a pkt 1 .p.s. wskazał jednoznacznie i wprost, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Podmiot ten powinien być zatem objęty wspomnianym wywiadem środowiskowym. W przeciwnym razie relacja zebrana przez pracownika pomocy społecznej ma charakter jednostronny. Ponadto pominięcie wnioskodawcy w rodzinnym wywiadzie środowiskowym uniemożliwia zweryfikowanie przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu udzielania pomocy osobie niepełnosprawnej. Nie można również pominąć tego, że jak wynika z akt sprawy Skarżącej przyznano już specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką (informację taką podano w wezwaniu z 6 maja 2021r.). Biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1 i art. 16a ust. 1 u.ś.r. należy stwierdzić, że przesłanki przyznania obydwu ww. świadczeń są zbieżne. W szczególności warunkiem przyznania zarówno specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skoro Skarżącej przyznano wcześniej specjalny zasiłek opiekuńczy a zatem uznano, że Skarżąca ww. przesłankę co do rezygnacji z zatrudnienia spełnia, tym bardziej należy w niniejszym postępowaniu umożliwić Skarżącej bezpośrednie zweryfikowanie niekorzystnych dla niej ustaleń organu w trakcie wywiadu środowiskowego. Mając na względzie powyższe uchybienie związane z brakiem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego u Skarżącej – jako osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, co stanowi o naruszeniu art. 107 ust. 1a pkt 1 u.s.p. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jak również decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Sąd na rzecz Skarżącej od organu zasądził na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i art. 206 P.p.s.a. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego kwotę w wysokości 240 zł na podstawie art. 14 § 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.). Sąd w oparciu o art. 206 P.p.s.a. miarkował kwotę zasądzoną tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, gdyż skarga została uwzględniona z przyczyn, które nie zostały podniesione w skardze. Sąd wziął pod uwagę, że treść skargi ograniczyła się do ogólnikowych stwierdzeń, stosowanych przez tego samego pełnomocnika wielokrotnie w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Odnośnie okoliczności samej sprawy pełnomocnik zawarł w treści skargi jedynie lakoniczne zdanie, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżąca ze względu na sprawowaną opiekę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze. W ocenie Sądu sporządzenie skargi o charakterze szablonowym, wielokrotnie wykorzystywanym przez tego samego pełnomocnika w tożsamych przedmiotowo sprawach, dotyczących ponadto nieskomplikowanego stanu faktycznego i prawnego uprawnia Sąd do zastosowania art. 206 P.p.s.a. (por. wyrok WSA w Olsztynie z 27 lutego 2020 r., II SAB/Ol 3/20, LEX nr 2895540).