II SA/Rz 1483/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi A.Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 19 września 2022 r., nr 1801-IOA.4246.34.2022.5 w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę.

A. Z. (dalej: Skarżąca) poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 19 września 2022 r. nr 1801-IOA.4246.34.2022.5. Utrzymano nią w mocy decyzję Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu z 10 czerwca 2022 r. nr 408000-408000-COP.4246.104.2022, którą nałożono na Nią karę pieniężną w łącznej wysokości [...] zł z tytułu urządzania poza kasynem gier gier hazardowych na trzech automatach do gier o nazwach [...] (bez numeru), [...] (bez numeru) oraz jednym bez nazwy i numeru. Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że 28 września 2017 r. funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu przeprowadzili kontrolę w lokalu określanym jako "salon gier" przy ul. [...] w [...], podczas której ujawniono w nim trzy wyżej opisane urządzenia, podłączone do prądu i gotowe do gry. Okazały się one automatami do gier w rozumieniu ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (dalej: u.g.h.). Na urządzeniach przeprowadzono eksperymenty polegające na rozegraniu na nich gier. Cechy urządzeń potwierdzono podczas badań przeprowadzonych przez Dział Laboratorium Celno-Skarbowe Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu w sprawozdaniach z 18 października 2019 r., 11 grudnia 2019 r. i 21 października 2019 r. Były to urządzenia elektroniczne/elektromechaniczne. Warunkiem rozpoczęcia gry było zakredytowanie urządzeń pieniędzmi. Rozgrywane gry zawierały element losowości. Umożliwiały uzyskiwanie wygranych rzeczowych i pieniężnych. Gracz nie miał wpływu na wynik gry. Zawierały się zatem w definicji gier na automatach określonej w u.g.h. Zaznaczono, że lokal nie był objęty koncesją na prowadzenie kasyna gry. Funkcjonował całodobowo. Podczas kontroli w lokalu była obecna Skarżąca (była ona również obecna w lokalu podczas kontroli 9 listopada 2017 r.), odnośnie do której przesłuchani świadkowie (inni pracownicy z lokalu) wskazali, że pełniła ona istotną rolę w organizacji działalności lokalu, sprawując nad nim nadzór. Zapewniała warunki dla niezakłóconego funkcjonowania automatów oraz urządzania gier hazardowych m.in. poprzez utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiając ich sprawne funkcjonowanie, organizowanie i wypłacanie klientom uzyskanych wygranych, obsługiwanie urządzeń, wpuszczanie klientów do lokalu i pilnowanie lokalu, w którym urządzano gry, zapewniając swobodny dostęp do nich nieograniczonej liczbie graczy oraz obsługę klientów lokalu. Skarżąca była obecna podczas rekrutacji pracownika i tłumaczyła nowym pracownikom zakres ich obowiązków. Pracowała na zmianę z innymi osobami, ustalała wspólnie z innymi pracownicami harmonogram pracy, przesyłała "szefowi" grafik z rozliczeniem czasu pracy, wypłacała pracownikom wynagrodzenia. Należało się z nią kontaktować w przypadku uzyskania przez gracza wygranej lub braku pieniędzy. Organizowała i wypłacała klientom wygrane. Posiadała klucze do kasowania liczników w automatach oraz ich otwierania. Pobierała z nich pieniądze i rozliczała z "szefem". Wykonywała przy automatach czynności serwisowe. Należało ją powiadamiać o awariach i to numer jej telefonu był wskazany jako właściwy do kontaktu w sprawach wygranych i awarii. Informowała pracowników, że po kontroli zostaną wstawione do lokalu nowe automaty, co faktycznie miało miejsce. Współpracowniczki określały ją mianem "[...]", "[...]". W aktach sprawy zgromadzono też dokumenty, na których widnieją podpisy Skarżącej, w tym rachunki o numerach [...] i [...], dokumentujące należności za najem lokalu przy ul. [...] w [...] oraz protokół z instalacji Internetu. Jej udział w organizacji gier hazardowych był zatem aktywny. W tych okolicznościach postanowiono o wszczęciu wobec Skarżącej postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., za urządzanie gier hazardowych bez koncesji. Karę nałożono w wysokości [...] zł (po [...] zł za każde urządzenie). W odwołaniu Skarżąca nie zgodziła się z przypisaniem jej statusu urządzającego gry hazardowe. Podniosła, że w okresie jej zatrudnienia w salonie gier była jedynie osobą wykonującą czynności fizyczne i nie miała żadnej wiedzy o tym, że wspomniane gry były nielegalne. Miała wówczas jedynie [...] lat, a jej wiedza w zakresie działalności prowadzonej przez ówczesnego pracodawcę była żadna. Urządzającym gry była zatrudniająca ją spółka M. sp. z o.o. w K. Informacja o możliwości podjęcia zatrudnienia była publikowana w Internecie, a w ogłoszeniu nie było danych wskazujących, że chodzi o pracę w podmiocie działającym nielegalnie. Jej czynności głównie odnosiły się do zabezpieczania porządku w lokalu. Nie posiadała żadnych uprawnień kierowniczych. Jedynym dodatkowym zajęciem było sporządzanie raportów wpływów gotówki. Za pomówienie uważa uznanie jej [...]. To nie ona wynajęła lokal i wstawiła w nich automaty. Wskazała, że kara nie została nałożona na inne osoby, które pracowały wraz z nią w tym lokalu, które znajdowały się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, wykonywały prawie identyczne czynności. Opisaną na wstępie decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał decyzję organu I instancji w mocy, podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że decyzję wydano przed upływem terminu przedawnienia określonego w art. 189g § 1 K.p.a. Kontrola w lokalu, kiedy stwierdzono przedmiotowe urządzenia, miała miejsce 28 września 2017r., a na mocy art. 15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: ustawa o COVID-19), termin przedawnienia uległ przedłużeniu. Termin ten z 28 września 2022r. wydłużył się o 71 dni, do 8 grudnia 2022 r. Decyzja została zatem wydana przed upływem tego terminu. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko, że zatrzymane urządzenia spełniały kryteria uznania ich za automaty do gier hazardowych. Lokal, określany jako salon gier, nie był kasynem gier, ani salonem gier na automatach w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) u.g.h. DIAS nie uznał argumentów odwołującej się, podtrzymując stanowisko o jej istotnej roli w organizacji działalności lokalu. Jej działalność nie ograniczała się tylko do dbania o porządek i czystość w lokalu. Uczestniczyła w ustalaniu harmonogramu pracy, odnotowywała czas pracy. Dysponowała kluczami do automatów, usuwała usterki. Pobierała pieniądze z automatów, wypłacała wygrane. Jeżeli nie dysponowano odpowiednią kwotą, wypisywano klientom karteczki i informowano ją o tym, a na ich podstawie następnie wypłacała graczom pieniądze. Wypłacała również pieniądze pracownikom lokalu. Podpisywała też rachunki za wynajem lokalu. A po kontrolach łączących się z zatrzymaniem automatów zapewniała pracowników, że następne urządzenia zostaną niebawem w lokalu zainstalowane. Wszystkie te okoliczności świadczą, w ocenie organu, o zaangażowaniu Skarżącej w proces urządzania gier na automatach. Jej obowiązki i wykonywane czynności były na tyle znaczące, że warunkowały niezakłócone, permanentne i sprawne organizacyjnie i technicznie funkcjonowanie zainstalowanych w salonie gier automatów oraz zapewniały korzystanie z nich przez nieograniczoną liczbę graczy. Choć brak świadomości bezprawności takiej działalności nie uwalnia od niej, to jednak odwołująca miała świadomość takiej bezprawności, choćby z tytułu kilkukrotnych kontroli w salonie gier, które inne pracownice skłaniały do rezygnacji z zatrudnienia. Dla wymiaru kary nie miał znaczenia wymiar zarobków uzyskiwanych z pracy w lokalu. Kara ta nie podlega również miarkowaniu. Ustalono ponadto, że "szefem" był M. W., znany wśród pracowników pod imieniem "K.". W skardze, domagając się uchylenia wydanych w sprawie decyzji i orzeczenia o kosztach postępowania, Skarżąca zarzuciła naruszenie przez organy przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i błędnej jego ocenie wyrażającej się w niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a świadczących o tym, że nie była w chwili zaistnienia przypisywanego jej deliktu administracyjnego osobą organizującą gry hazardowe na nielegalnych automatach. Wskazała, że błędnie przypisano jej bliskie relacje z osobą faktycznie zarządzającą i urządzającą gry w lokalu. Faktycznie sama została zatrudniona w lokalu na podstawie oferty z Internetu. Ponieważ była pierwszą zatrudnioną w lokalu osobą, pracodawca darzył ją większym zaufaniem, niż pozostałe osoby. Z tej racji dokonywała drobnych czynności związanych z pieniędzmi z automatów. Poza utrzymaniem czystości i porządku w lokalu podejmowała się takich drobnych czynności, jak regulowanie poziomu zapełnienia pojemników na pieniądze w automatach, zliczanie pieniędzy i przekazywanie ich szefowi. Ale nie ona sprowadziła automaty i nie ona kierowała tym przedsięwzięciem. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bo przeprowadzona przez Sąd kontrola nie wykazała, aby zaskarżone decyzje wydano z naruszeniem prawa, o jakim mowa w przepisach art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: "P.p.s.a."). W przekonaniu Sądu, organy prawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z regułami określonymi w Ordynacji podatkowej, która znajdowała w sprawie zastosowanie do kwestii proceduralnych. Zastosowano właściwe przepisy ustawy o grach hazardowych i prawidłowo je zinterpretowano. Zasadnie zatrzymane trzy urządzenia uznano za automaty do gier hazardowych, a Skarżącej przypisano status urządzającej gry w rozumieniu tej ustawy. Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy u.g.h., zgodnie z którymi urządzanie [...] gier na automatach oraz prowadzenie działalności w tym zakresie jest dozwolone na podstawie właściwej koncesji, zezwolenia lub dokonanego zgłoszenia (art. 3). Urządzanie gier na automatach było dozwolone wyłącznie w kasynach gier (art. 14 ust. 1) i wymagało uzyskania koncesji na kasyno gry (art. 6 ust. 1). Automaty do gier mogły być eksploatowane przez podmioty posiadające koncesję lub zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier losowych lub gier na automatach oraz przez podmioty wykonujące monopol państwa, po ich zarejestrowaniu przez naczelnika urzędu celno-skarbowego (art. 23a ust. 1). Urządzanie gier hazardowych bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia podlegało karze pieniężnej (art. 89 ust. 1 pkt 1 i art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a). Dla przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. i nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a) u.g.h. konieczne było ustalenie, czy gry prowadzone na stwierdzonych urządzeniach (automatach) spełniały przesłanki określone w przepisach art. 2 ust. 3, 4 i 5 u.g.h., a podmiot, na którego nałożono karę, był "urządzającym gry". W myśl art. 2 ust. 3 u.g.h., grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Natomiast w myśl art. 2 ust. 5 u.g.h., grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Wygraną rzeczową w grach na automatach jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze (art. 2 ust. 4 u.g.h.). W ocenie Sądu organy prawidłowo uznały, że stwierdzone w kontrolowanym lokalu, który nie był kasynem gry, ani zarejestrowanym salonem gier, i zatrzymane trzy urządzenia, stanowiły automaty do gier w rozumieniu u.g.h. Były to urządzenie elektromechaniczne (mechaniczne, elektroniczne). Gry, które były możliwe do rozegrania na nich, były grami hazardowymi. Pozwalały na uzyskiwanie wygranych pieniężnych lub rzeczowych (punktowych). Wygrane pieniężne były wypłacane, wygrane punktowe pozwalały przedłużyć grę. Gry miały charakter losowy, zawierały element losowości. Gracz nie miał wpływu na jej wynik. Wygrana nie zależała od jego woli, wiedzy i umiejętności (zręczności) gracza. Urządzenie służyło do celów komercyjnych, a warunkiem uruchomienia automatów było zakredytowanie go przez grającego gotówką. Ustalenia te wynikają z przebiegu kontroli i przeprowadzonych podczas niej eksperymentów przez funkcjonariuszy służby celno-skarbowej, opinii jednostki badającej (Laboratorium Celno-Skarbowe w P.) oraz zeznań przesłuchanych świadków. Materiał ten był wystarczający do oceny charakteru gier i urządzeń. Do uznania je za automaty do gier hazardowych wystarczające było wykazanie, że tylko jedna z dostępnych na nich gier miała charakter losowy i/lub zawierała element losowości, co zostało spełnione. Jeżeli chodzi natomiast o status Skarżącej jako "urządzającego grę", to w orzecznictwie sądowym podnosi się, że ustawa o grach hazardowych nie definiuje tego pojęcia. Ale posłużenie się nim przez ustawodawcę w wielu przepisach tej ustawy umożliwia określenie i ustalenie jego treściowego zakresu. "Urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne/techniczne/organizacyjne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej liczby graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. "Urządzanie", wedle słownikowego rozumienia tego zwrotu, to "stwarzanie komuś odpowiednich warunków", przykładowo do urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a to poprzez udostępnianie w danym czasie oraz miejscu narzędzia służącego ich urządzaniu i tym samym udostępniania samych gier na automatach poza kasynem gry. Chodzi o stwarzanie technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych (por. wyroki NSA z 9 stycznia 2019 r. II GSK 4236/16, z 21 maja 2019 r. II GSK 1140/17, z 29 września 2020 r. II GSK 3435/17, z 27 lipca 2020 r. sygn. II GSK 3728/17, z 6 grudnia 2022 r. sygn. II GSK 1100/19, z 11 maja 2018 r. sygn. II GSK 3240/17, z 13 marca 2018 r. sygn. II GSK 3745/17). W pojęciu tym mieści się każda aktywność, bez której urządzanie mogłoby w ogóle nie dojść do skutku, bądź mogłoby być znacznie utrudnione, skomplikowane i przebiegać z zakłóceniami. "Urządzający gry" to zatem podmiot, który aktywnie realizuje (wykonuje) te działania (czynności), choćby korzyści majątkowe z funkcjonowania automatów uzyskiwał w sposób pośredni. Nie jest wykluczone na gruncie u.g.h., że status ten, w odniesieniu do danego automatu, przysługiwać będzie więcej niż jednemu podmiotowi. Nie ma w takim przypadku znaczenia, w jakim stopniu dany podmiot przyczynił się do współurządzania gier hazardowych, ponieważ odpowiedzialność administracyjna na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. ma charakter obiektywny. Każdy z takich podmiotów ponosi odpowiedzialność za własne zachowanie. W świetle poczynionych ustaleń, które należycie udokumentowano w aktach sprawy, organy zasadnie uznały Skarżącą za "urządzającego gry" w rozumieniu u.g.h. Jej działania, znacznie wykraczające poza zwykłe czynności związane z pilnowaniem i sprzątaniem lokalu, zostały bardzo szczegółowo opisane w decyzjach i zreferowane w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia. Wynikało z nich, że miała realny wpływ na działalność salonu gier i zapewnienie możliwości rozgrywania gier hazardowych na automatach poza kasynem gry, które można zakwalifikować jako zapewnienie technicznych, organizacyjnych i ekonomicznych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone rozgrywanie gier. W dostateczny sposób wykazano, że została wyposażona w klucze do automatów, zajmowała się ich obsługą, w tym wypłatą wygranych, podejmowaniem pieniędzy, ich rozliczaniem, ustalaniem grafików pracy, instruowaniem nowych pracowników, akceptowaniem rachunków za najem lokalu i odbiorem usługi montażu łącza internetowego, a w końcu utrzymywaniem bieżącego kontaktu z osobą określaną jako "szef". To, czy z osobą tą utrzymywała prywatne relacje, nie miało dla przypisania jej odpowiedzialności żadnego znaczenia, ponieważ ponosi ona odpowiedzialność za własne działania, które zostały obiektywnie stwierdzone. Nie miało również znaczenia to, że nie ona była podmiotem zapewniającym lokal oraz same urządzenia. Bez znaczenia pozostaje także kwestia jej winy, czy rozeznania bezprawności działania z powodu młodego wieku (por. wyrok NSA 10 marca 2023 r. II GSK 1198/22 wskazujący na charakter kar nakładanych na podstawie u.g.h.). Wystarczające było do przypisania jej odpowiedzialności z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. że czynnie współuczestniczyła w procesie organizacji gier hazardowych. Niemniej wskazać należy, że organy trafnie zwróciły uwagę na to, że pomimo wiedzy o nielegalności działalności salonu gier Skarżąca kontynuowała w nim pracę także po kontrolach, które łączyły się zatrzymaniem urządzeń. Dodać wypada, że w roku 2017 zdobycie informacji o legalności urządzania gier hazardowych na automatach nie powinno nastręczać żadnych trudności, a kontrolowany lokal był nastawiony na zapewnienie dostępu do automatów przez całą dobę. Skarżąca zaś podejmowała istotne czynności z punktu widzenia interesów graczy i funkcjonowania lokalu. Z treści skargi nie wynika, aby zaprzeczała zakresowi podejmowanych czynności, choć starała się przedstawić je w innym świetle, aniżeli przyjęty przez organy. Stanowisko organów oparte zostało jednak na wielu dowodach, a zeznań przesłuchanych świadków nie można na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w tym zakresie zakwestionować. Wprawdzie Skarżąca nie odnosiła się do kwestii przedawnienia, ale Sąd z urzędu zweryfikował, czy decyzja nakładająca na nią karę pieniężną została doręczona przed upływem terminu określonego w art. 189g § 1 K.p.a., czyli przed upływem 5 lat od ujawnienia naruszenia. Decyzja w przedmiocie kary ma charakter kształtujący obowiązki Skarżącej. Jest aktem o charakterze konstytutywnym (kreacyjnym, a nie deklaratywnym; por. wyrok NSA z 4 marca 2020 r. sygn. II GSK 53/20). Przez to do czasu doręczenia stronie decyzji ostatecznej nie ciąży na niej żaden obowiązek. Kontrola w lokalu miała miejsce 28 września 2017 r. Termin ten upłynąć powinien 28 września 2022 r., ale z uwagi na dyspozycję art. 15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy o COVID-19, uległ on przedłużeniu. Sąd nie podzielił wprawdzie zapatrywania, że termin ten wydłużył się aż do 8 grudnia 2022 r., a więc o 71 dni, ponieważ zawieszenie biegu objęło okres 54 dni, to jednak doręczenie decyzji organu odwoławczego miało miejsce 22 września 2022 r., a więc jeszcze przed upływem podstawowego terminu przedawnienia. Z podanych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zarzuty skargi są niezasadne. Dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.