II SA/Rz 1421/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represjonowania za działalność polityczną - skargę oddala –

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2020 r. P.P. (dalej: "Skarżący") zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej SUKOR) o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych. Po rozpoznaniu powyższego wniosku SUKOR decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 319 ze zm. – zwana dalej: "ustawą") potwierdził Skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Z wydaną decyzją nie zgodził się Skarżący składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na podstawie art. 3 ust. 3 lit. f ustawy wniósł o potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych w ten sposób, że został relegowany ze studiów na Filii [...] w [...] z powodu wystąpienia wolnościowego, jakim było napisanie pracy magisterskiej pt. "[...]" zawierającej antykomunistyczne i niepodległościowe treści. Decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2020 r. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 – dalej: "K.p.a.") oraz art. 5 w zw. z art. 3 ustawy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Organ wskazał, że wnioskodawca jako podstawę uzyskania uprawnień osoby represjonowanej z powodów politycznych wskazał, że został relegowany z uczelni wyższej. Został skreślony z listy studentów na kierunku prawo Filii [....] w [...] w dniu [...] października 1989 r. Organ wyjaśnił, że wobec braku wystarczających dowodów, pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. wystąpił z wnioskiem o kwerendę do Archiwum [...] w celu uzyskania informacji, czy w zasobach archiwalnych znajdują się dokumenty dotyczące skreślenia wnioskodawcy z listy studentów na kierunku prawo Filii [....] w [...] w dniu [...] października 1989 r. Kwerenda ta nie przyniosła rezultatów. Organ stwierdził zatem, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza by wnioskodawca podlegał represjom, o którym mowa w art. 3 ustawy Zgodnie z art. 3 pkt 3 lit. e ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. m.in. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym została relegowana z uczelni. Jak zaznaczył organ na podstawie oświadczeń Strony oraz materiału dowodowego brak jest podstaw do stwierdzenia, że zainteresowany spełnia przesłanki określone w powołanym przepisie. Wyjaśnił także, że udział w wystąpieniu wolnościowym nie jest pojęciem zdefiniowanym. Zdaniem organu jest to wyłącznie forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która jednak choć nieprzypadkowa, nie musiała wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej. Rozmaite przejawy poglądów politycznych choćby wypowiedzi ocenne dotyczące ówczesnego ustroju politycznego, choćby krytyczne wobec postępowania ośrodka rządowego, nie wyczerpują znamion działań na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. Okoliczności wskazane przez Stronę stanowiły niewątpliwie przejaw biernego oporu wobec władz PRL, były demonstrowaniem swoich poglądów politycznych, jednakże nie było to działanie, które w jakikolwiek sposób miałoby doprowadzić do odzyskania przez Polskę suwerenności. Szef Urzędu nie znalazł podstaw do uchylenia własnej decyzji podkreślając, że tylko dolegliwości wymienione w przepisach ustawy mogą być uznane za represje z powodów politycznych. Natomiast zebrany rzetelnie materiał dowodowy nie zawiera istotnych faktów lub okoliczności, które mogłyby wskazywać doznanie represji wymienionych enumeratywnie w art. 3 tejże ustawy. Na powyższą decyzję Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej: WSA), w której wniósł o dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Kwestionowanej decyzji zarzucił, naruszenie art. 7, art. 107 § 3, art. 15, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 w zw. z art. 136 i art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 5 w zw. z art. 3 ustawy. W uzasadnieniu Skarżący podkreślił, że organ nie zakwestionował ani faktów ani dowodów wskazanych przez niego we wniosku inicjującym postępowanie. Nie zgodził się z decyzją w części dotyczącej nie potwierdzenia statusu osoby represjonowanej. Na wezwanie organu o opisanie dokonanego "wystąpienia wolnościowego" wskazał, że w celu rozpowszechniania programu odzyskania przez Polskę suwerenności oraz zamanifestowania sprzeciwu wobec łamaniu przez ówczesne władze art. 19 międzynarodowego paktu praw człowieka i obywatela, dzięki pomocy innych działaczy opozycyjnych, zgromadził i nielegalnie zamieścił w pracy artykuły z "Kultury" "Kontaktu". Czasopisma te - właśnie za propagowanie antykomunistycznych i niepodległościowych programów - były pozbawione debitu. Opublikowanie w pracy magisterskiej artykułów z bezdebitowych czasopism było wówczas karalne na podstawie art. Cenzura i ustawa o szkolnictwie. Skarżący wskazał, że jego działania były zaplanowane, skonsultowane i zorganizowane z innymi działaczami opozycji niepodległościowej. Jego czyn, w ramach prowadzonej działalności opozycyjnej, można uznać za formę wystąpienia wolnościowego na rzecz odzyskania niepodległości przez Polskę oraz respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Podał także, że przyczyny wskazane w zawiadomieniu o skreśleniu go z listy studentów były fałszywe, ponieważ zdał wszystkie egzaminy wymagane do zaliczenia V roku studiów oraz złożył pracę magisterską i załączył jako dowody: karty egzaminacyjne z wpisami złożenia wszystkich wymaganych egzaminów oraz z wpisem ukończenia seminarium magisterskiego, potwierdzającego złożenie pracy magisterskiej pt. "Zasady deontologii i odpowiedzialności zawodowej adwokatów". Organ nie zbadał tych dowodów. Skarżący nie zgodził się także z oceną organu dotyczącą odmowy potwierdzenia faktu relegowania go z uczelni (represjonowania) z powodów politycznych. Zarzucił pominięcie przedłożonych przez niego dowodów. Jego zdaniem organ stwierdzając, że publikowanie zabronionych, emigracyjnych czasopism nie było działaniem "które w jakikolwiek sposób miałoby doprowadzić do odzyskania przez Polskę suwerenności", bez jakiegokolwiek dodatkowego uzasadnienia, sformułował ocenę, która jest niespotykana w dotychczasowej literaturze naukowej, ujawnionych raportach, analizach ówczesnych władz i tajnej policji politycznej oraz w orzecznictwie sądowym. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna i została przez Sąd oddalona w całości. Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 ust. 3 zzs⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 r. poz. 374). Przedmiotem skargi P.P. uczynił decyzję SUKOR o potwierdzeniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Organ w skarżonej do WSA decyzji po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdził brak zaistnienia przesłanek z art. 3 pkt 3 lit. e z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 319; zwana dalej ustawą o działaczach), warunkujących nabycie statusu osoby represjonowanej w powodów politycznych. Tym samym, Organ utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...] maja 2020 r. o potwierdzeniu statusu działacza opozycji komunistycznej. Skontrolowana przez WSA decyzja została wydana po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu niezbędnego dla sprawy materiału dowodowego. Ponieważ Organ nie naruszył zasady prawdy obiektywnej, to mógł dokonać władczej konkretyzacji przepisów prawa materialnego, wyrażonych w/w ustawie. Wypada na wstępie wyjaśnić, iż nie każda działalność opozycyjna jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną. Ustawa działaczach dla potrzeb realizacji przewidzianych w niej uprawnień, każe wyróżniać dwie kategorie podmiotów. Pierwszą kategorią są "działacze opozycji antykomunistycznej, czyli osoby, które w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziły, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach). Do wskazanego w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach okresu 12 miesięcy z mocy wyraźnej decyzji ustawodawcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Natomiast drugą kategorię uprawnionych stanowią "osoby represjonowane z powodów politycznych". Definicję takiej osoby zawarto w art. 3 ustawy o działaczach. Powołany przepis wskazuje na kilka rodzajów okoliczności uznawanej przez ustawodawcę za represjonowanie z powodów politycznych, co powoduje że zaistnienie choćby jednej z nich uzasadnia nadanie przez Organ żądanego przez wnioskodawcę statusu. W niniejszej sprawie skarżący nieskutecznie wykazywał, że zaistniały w stosunku do niego przesłanki uznania za osobę represjonowaną określone w art. 3 pkt 1 lit. e w/w ustawy. Podany przepis stanowi: Osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły. Dodać do tego należy, iż w myśl art. 5 ustawy o działaczach status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W art. 4 ustawy o działaczach ustalono negatywne przesłanki posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się przesłana do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kopia decyzji Dziekana o skreśleniu P.P. z listy studentów Wydziału Prawa i Administracji [...] Filia w [...] z dniem [...] października 1989 r. Jako powód skreślenia wskazano w tym dokumencie wyłącznie takie powody jak niezaliczenie przez studenta P.P. piątego roku studiów oraz niezłożenie pracy magisterskiej. Skarżący, co potwierdza protokół egzaminu magisterskiego sporządzony przez Komisje Egzaminacyjną [...] Filia w [...] dnia [...] czerwca 1988 r. uzyskał tytuł magistra administracji. Na potrzeby tego egzaminu magisterskiego w/w złożył pracę dyplomową o tytule: [...]. Zatem decyzja o skreśleniu z listy studentów Szkoły Wyższej wydana przez Prodziekana Wydziału Prawa i Administracji [...] dotyczyła kierunku prawo. Te okoliczności potwierdza w swych oświadczeniach także sam skarżący. Jest dla sprawy istotne, iż P.P. w piśmie kierowanym do Dziekana Wydziału Prawa i Administracji [...] Filia w [...] z dnia [...] stycznia 1994 r. napisał wyraźnie, że w roku 1989 r. ukończył studia na kierunku prawo, uzyskując wymagane wówczas zaliczenia i zdając obowiązkowe egzaminy, jednakże ze względu na złożoną sytuację osobistą zmuszony był podjąć pracę zarobkową i z tego powodu nie przystąpił do obrony pracy magisterskiej. W tym oświadczeniu złożonym już po roku 1989 r., Skarżący nie ujawnił aktualnie przytaczanych powodów nie zakończenia studiów na kierunku prawo. Nie można też pominąć faktu, że w skład Komisji Egzaminacyjnej [...] Filia w [...], która nadała skarżącemu tytuł magistra administracji, jako jej Przewodniczący wchodził prof. dr hab. E.U., który wg Skarżącego miał podjąć nielegalną decyzję o skreśleniu z listy studentów z powodu antykomunistycznych treści wyrażonych w złożonej przez niego pracy magisterskiej. Protokół ten potwierdza również, że odpowiedzi na pytania udzielone przez Stronę Komisja Egzaminacyjna oceniła na poziomie bardzo dobrym zaś sam egzamin magisterski Skarżący złożył z wynikiem dobrym, przy uwzględnieniu przebiegu studiów (3.8) oraz oceny pracy (4.0). Powyższe fakty nie mogą świadczyć o represji ze strony ówczesnych władz uczelni, mimo że już wówczas znana była im przedmiotowa praca magisterska. SUKOR w uzasadnieniu swej decyzji stwierdza, iż przeprowadzona kwerenda dokumentów dotyczących skreślenia wnioskodawcy z listy studentów nie przyniosła rezultatów, co wg skarżącego narusza przepisy K.p.a. o postępowaniu wyjaśniającym. Jednakże to twierdzenie Organu należy odczytywać w kontekście kolejnych argumentów uzasadnienia wyłożonych przy uwzględnieniu art. 3 pkt 3 lit. e ustawy o działaczach. Szef Urzędu wyjaśnia w skarżonej decyzji przekonująco, iż zgromadzony materiał dowodowy nie umożliwia stwierdzenia, aby zainteresowany spełniał przesłanki określone w powołanym wyżej przepisie ustawy o działaczach, bowiem nie dowodzi temu, aby brał udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości, suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Nie wykazano, aby przyczyną relegowania z uczelni był udział w określonym przez art. 3 pkt 3 ustawy o działaczach wystąpieniu wolnościowym. Szef Urzędu słusznie wyjaśnia, że wystąpienie wolnościowe nie jest co prawda pojęciem prawem zdefiniowanym, jednak przyjąć należy, że stanowi ono wyłącznie formę świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości, suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. Zgodzić należy się z Organem, iź rozmaite przejawy poglądów politycznych, w tym również wypowiedzi mocno krytyczne, a dotyczące ówczesnego ustroju politycznego, nie wyczerpują jeszcze znamion działań podejmowanych na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości czy suwerenności. Dlatego wskazana przez stronę treść pracy magisterskiej, jako przede wszystkim opracowania sporządzonego dla potrzeb uzyskania tytułu zawodowego, nie wyczerpywała znamion działań niepodległościowych w znaczeniu ustawy o działaczach. Podkreślana przez Stronę waga treści jego pracy magisterskiej, mogła służyć ograniczonej kręgiem adresatów tego opracowania demonstracji poglądów politycznych i opozycyjnych wobec ówczesnego ustroju komunistycznego. Nie stanowiło to jednak działań, które w jakikolwiek sposób mogłyby doprowadzić do odzyskania przez Polskę suwerenności. Tym bardziej, że Skarżący w swym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy sam przyznaje, że napisana przez niego praca magisterska, o tytule: [...], była wyłącznie formą zewnętrzną manifestacji jego poglądów i opinii wobec ustroju komunistycznego oraz programu jego przebudowy zwanego pierestrojką. W rezultacie tego rodzaju forma aktywności nie mogła zostać zakwalifikowana jako wystąpienie wolnościowe, o jakim mowa w art. 3 pkt 3 lit. e ustawy o działaczach. Sąd podziela w tym miejscu stanowisko NSA, iż nie można pojęcia "wystąpienie wolnościowe" interpretować w sposób rozszerzający i przyjmować, że każde zachowanie, wskazujące na brak akceptacji działań podejmowanych przez ówczesne władze i wyrażające niezadowolenie z braku poszanowania praw politycznych człowieka może być potraktowane jako indywidualne wystąpienie o charakterze wolnościowym w rozumieniu ustawy. Przyjęcie takiej interpretacji prowadziłoby bowiem do uznania, że z tego rodzaju wystąpienia były udziałem większej części społeczeństwa polskiego niezadowolonej z panującego ustroju, braku demokracji i poszanowania praw i wolności obywatelskich (zob. wyrok NSA z 26 maja 2020 r., o sygn. II OSK 3174/20, LEX). Skarżący nie przedłożył też takich dowodów, które wykazywałyby jakikolwiek związek pomiędzy prowadzoną działalnością polityczną, a decyzją Dziekana o skreśleniu z listy studentów. Nie złożono jakiegokolwiek wiarygodnego dowodu na to, aby ówczesny Prodziekan Wydziału Prawa i Administracji [...] Filia w [...] represjonował Stronę w czasach studenckich, a zważyć należy fakt, iż uczestniczył On w pracach Komisji Egzaminacyjnej, która wysoko oceniła odpowiedzi skarżącego, i pomimo ujawnionej pracy dyplomowej nadała mu tytułu magistra administracji. Organ orzekający sprawie nie może opierać się na domniemaniach i przypuszczeniach, a jedynie na takich dowodach, które mogą zostać obiektywnie zweryfikowane. Tymczasem z treści kopii decyzji o skreśleniu z listy studentów [...] Filia w [...], nie wynika postulowany przez skarżącego związek pomiędzy jego działalnością antykomunistyczną a relegowaniem z uczelni wyższej. Wskazywane przez niego okoliczności nie dowodzą więc spełnienia przesłanek z art. 3 pkt 3 lit. e ustawy o działaczach. Reasumując, kwestionowana przez skarżącego decyzja jest w pełni legalna i jako taka powinna pozostać w obrocie prawnym. Sąd działając z urzędu nie dopatrzył się w działaniach Organu takich naruszeń, które mogłyby skutkować uwzględnienie skargi z przyczyn w niej niewskazanych – art. 134 § 1 P.p.s.a. Tak przedstawione motywy nakazywały oddalić skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.