II SA/Rz 1410/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 marca 2021 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -

Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r."), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy (dalej: "Wójt") z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania E. S. (dalej: "Skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że powodem odmowy przyznania świadczenia przez Wójta był fakt niespełnienia kryterium z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz okoliczność, że w pierwszej kolejności osobami zobowiązanymi są dzieci osoby wymagającej opieki babci. W odwołaniu Skarżąca podniosła, że zobowiązane dzieci nie mogą sprawować opieki nad matką, w związku z tym ona sprawuje opiekę, co uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Rozpoznając odwołanie Kolegium przywołało przepisy dotyczące nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania. Wskazało, że żadne z dzieci osoby wymagającej opieki nie wyraża woli opiekowania się matką, wskazując jako przeszkody swój stan zdrowia oraz brak możliwości finansowych. Jednak żadne z dzieci nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: "K.r.o."), jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Zgodnie z art. 129 § 1 K.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Przepis reguluje kolejność obowiązku alimentacyjnego spoczywającego na osobach spokrewnionych z uprawnionym w linii prostej i rodzeństwie. Obowiązek ten może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Wprawdzie na Skarżącej, jako wnuczce, ciąży obowiązek alimentacyjny, jednak dopiero wówczas, gdy z obiektywnych względów opieki takiej nie będą w stanie realizować dzieci osoby wymagającej opieki. Z akt sprawy wynika, przyjmując obiektywne kryteria, że dzieci babci Skarżącej mogą a nawet mają obowiązek znajdujący oparcie w przepisach prawa opiekować się chorą matką. Skoro zatem obowiązek alimentacyjny względem babci ciąży na jej dzieciach, jako osobach zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, to z treści art. 132 K.r.o. wynika, że obowiązek ten – wymagany w świetle art. 17 ust. 1a u.ś.r., ciążyłby na Skarżącej (krewny w drugim stopniu) dopiero w następnej kolejności. Ta okoliczność ma wpływ na kwestię przyznania wnioskowanego świadczenia bez względu na ziszczenie się (bądź nie) pozostałych przesłanek. W skardze Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a." ), a także przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to w związku z błędnym zawężeniem zakresu postępowania wyjaśniającego w wyniku przyjętej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). Skarżąca wyjaśniła przyczyny, dla których dzieci osoby wymagającej opieki nie mogą sprawować opieki i wywiązywać się z obowiązków. Podała, że w latach 2018 i 2019 roku pobierała na babcię specjalny zasiłek opiekuńczy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 24 sierpnia 2020 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, gdzie stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 23 kwietnia 2018 r. Po przeprowadzeniu postępowania, w ramach którego sporządzono wywiady środowiskowe, Wójt decyzją z dnia 20 października 2020 r., odmówił przyznania świadczenia, ponieważ Skarżąca zajmuje się wychowaniem trójki dzieci w wieku 12 i 9 lat oraz 14 miesięcy, co nie pozwala na podjęcie pracy zarobkowej. Niezależnie od tego przed Skarżącą pozostają bliżsi stopniem zstępni (pięcioro dzieci), którzy w pierwszej kolejności są zobowiązani do sprawowania opieki. Organ wskazał również na art. 17 ust. 1b u.ś.r., który to przepis, mimo wyroku TK w sprawie sygn. K 38/13, nie został uchylony. Decyzja ta, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, utrzymana została w mocy rozstrzygnięciem stanowiącym przedmiot skargi. II. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobami, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. są osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 128-133) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie zaś z art. 129 § 1 K.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Wymaga podkreślenia, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązał wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć również treści art. 132 K.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 7 lipca 2020 r. sygn. II SA/Op 126/20). III. Przedstawiony w punkcie I stan sprawy nie jest skargą podważany co uprawnia do stwierdzenia, że organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w sposób odpowiadający standardom określonym w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Powtórzyć więc należy, że osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osoba ta (babcia Skarżącej) ma pięcioro dzieci. Wobec tego, skoro dzieci (trzy córki i dwóch synów) niepełnosprawnej babci żyją i żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to osoby te są w pierwszej kolejności zobowiązane do alimentacji swojej matki, a babci Skarżącej. W realiach sprawy nie zachodzą żadne obiektywne przyczyny wykluczające możliwość wywiązania się przez dzieci osoby wymagającej opieki (wspólnie lub oddzielnie) z obowiązku alimentacyjnego, czy to w formie bezpośredniej opieki, czy dostarczania środków na jej sfinansowanie. Podkreślenia wymaga, że troje dzieci zamieszkuje na terenie tej samej gminy i w żaden sposób nie zostało wykazane, że osoby te nie mogą wspólnymi siłami opiekować się matką. Jedna z córek osoby wymagającej opieki mieszka ze Skarżącą, przy czym wszystkie te osoby zamieszkują w tym samym siedlisku. Okoliczność ta nie jest obojętna na poczynione ustalenia, że dzieci, wspólnymi siłami, mogą sprawować opiekę. Obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w świetle art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec tego Sąd stwierdza, że skoro babcia Skarżącej ma pięcioro dzieci (są to osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki) oraz nie zostały wykluczone z obowiązku alimentacji, to nie został spełniony warunek, o jakim mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku Skarżącej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną babcią (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2016 r. sygn. I OSK 2414/15). Niezależnie od powyższego należy wskazać, że Skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo. Ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, Skarżąca nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, natomiast do dnia 21 sierpnia 2020 r. pobierała świadczenie rodzicielskie w związku z opieką nad dzieckiem urodzonym 23 sierpnia 2019 r. Poza kilkunastomiesięcznym dzieckiem, Skarżąca wychowuje jeszcze dwójkę małoletnich dzieci w wieku 12 oraz 9 lat. Zatem zasadnie Wójt ustalił, że w tym przypadku trudno przyjąć, aby Skarżąca rezygnowała z pracy zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią. Wszystko to prowadzi do wniosku, że zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r.) jest niezasadny. Ponieważ Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.), jak również naruszenia prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.), dlatego skargę oddalił, na podstawie art. 151 P.p.s.a.