II SA/Rz 1332/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Paweł Zaborniak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 marca 2021 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia, że świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń - skargę oddala -

Przedmiotem skargi J. P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO) z dnia [...] września 2020 r., nr [...] wydana w przedmiocie ustalenia, że świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi i zobowiązania wyżej wymienionej skarżącej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. Organ, wydając zaskarżoną do Sądu decyzję ustalił, że decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] Burmistrz [...] przyznał J. P. : 1) zasiłek rodzinny na dziecko: P. P. (ur. 2000-08-17) na okres od 2009-11-01 do 2010-10-31 w wysokości 91,00 zł miesięcznie oraz przyznał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu: - kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 80,00 zł miesięcznie na okres od 2009-11-01 do 2010-08-31 - rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100,00 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2010; 2) zasiłek rodzinny na dziecko: M. P. (ur. 2004-06-22) na okres od 2009-11-01 do 2010-10-31 w wysokości 91,00 zł miesięcznie. Następnie Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...] zmienił wyżej opisaną decyzję z [...] listopada 2009 r., w ten sposób, że: 1) przyznał dodatek do zasiłku rodzinnego na dziecko: M. P. z tytułu: - rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100,00 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2010; 2) przyznał dodatek do zasiłku rodzinnego na dziecko P. P. z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 80,00 zł miesięcznie na okres od 1-09-2010 do 31-10-2010. Dnia 9 sierpnia 2013 r. wpłynęła do urzędu informacja, że mąż J. P. – S. P. jest zatrudniony we Francji w okresie od 9 listopada 2009 r. do nadal i dlatego podlega ustawodawstwu francuskiemu w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 listopada 2009 r. do nadal. W związku z powyższym Burmistrz decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] listopada 2009 r., zmienioną decyzją z [...] września 2010 r. Następnie Wojewoda decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] (znak [...]) orzekł o: I. przyznaniu J. P. na dzieci: 1. P. P. 1.1. prawa do zasiłku rodzinnego w wysokości 91,00 zł miesięcznie w okresie od 1.11.2009 do 31.12.2009 1.2. prawa do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 80,00 zł miesięcznie w okresie od 1.11.2009 do 31.12.2009 2. M. P. 2.1 prawa do zasiłku w wysokości 91,00 zł miesięcznie w okresie od 1.11.2009 do 31.12.2009 r. II. odmowie przyznania J. P. na dzieci: 1. P. P. 1.1. prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1.01.2010 do 31.10.2010 1.2. prawa do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w okresie od 1.01.2010 do 31.10.2010 1.3. prawa do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 2. M. P. 2.1. prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 01.01.2010 do 31.10.2010 2.2. prawa do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011. Decyzja ta wobec braku zaskarżenia stała się decyzją ostateczną. W tej sytuacji Wojewoda po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] (znak: [...]) orzekł o ustaleniu, że w/w świadczenie rodzinne, które pobrała J. P. za okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 października 2010 r., na dwójkę swych dzieci, w łącznej kwocie 2820 zł, są świadczeniami nienależnie pobranym i jednocześnie zobowiązał wyżej wymienioną do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Organ I instancji powołał się w treści swego rozstrzygnięcia m.in. na art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał, że przepisy na podstawie, których odmówiono przyznania prawa do świadczeń rodzinnych zawiera uzasadnienie decyzji Wojewody z dnia [...] września 2019 r. Wyjaśnił, że w podanym wyżej okresie S. P. pracował we Francji i tam objęty był systemem świadczeń rodzinnych. Wnioskodawczyni nie poinformowała organu o wyjeździe męża za granicę oraz o uzyskaniu przez niego dochodu. Od tej decyzji J. P. wniosła odwołanie domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzuciła naruszenie szeregu przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego poprzez błędne ustalenie, że pobrane świadczenia rodzinne w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 31 października 2010 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, a ona nie była uprawniona do ich pobierania. Organ błędnie ustalił, że pobranie ww. świadczeń nastąpiło w złej wierze. Zdaniem odwołującej organ dokonał nieprawidłowej oceny faktów i błędnie zastosował przepisy. Nieprawidłowo także uzasadnił decyzję. Odwołująca podniosła dodatkowo zarzut przedawnienia, czym naruszono art. 30 ust. 3 i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2020 r. SKO , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1, ust. 2b i 8 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium, analizując stan faktyczny sprawy wskazało, że prawidło organ I instancji ustalił, że w sprawie zachodzą okoliczności określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. W myśl tego przepisu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W rozpatrywanej sprawie świadczenia rodzinne wypłacane były J. P. pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do rzeczonych świadczeń, a wyżej wymieniona została prawidłowo pouczona o braku prawa do ich pobierania (formularz wniosku z dnia 25 września 2009 r., z dnia 29 września 2010 r., pouczenie zawarte decyzji z [...] listopada 2009 r.). Pouczona została o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o wyjeździe członka rodziny poza granice RP. Kolegium uznało zatem, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że w przypadku rodziny odwołującej zastosowanie miały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 1 listopada 2009 r., a tym samym państwem legitymowanym do wypłaty wnioskowanych świadczeń rodzinnych była Francja, będąca państwem zatrudnienia ojca dzieci. Prawidłowo Wojewoda rozstrzygnął, że świadczenia wypłacone odwołującej się za okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 października 2010 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi. SKO ustosunkowując się do odwołania wyjaśniło, że Wojewoda wyczerpująco wyjaśnił stan faktyczny sprawy, dokonał należytej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy u.ś.r. i k.p.a. Jako niezasadny oceniło zarzut dotyczący przedawnienia. Wyjaśniło, że przepis art. 30 ust. 3 u.ś.r. określa termin przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sytuacji, w której wydana już została ostateczna decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Sytuacja taka nie zachodzi w niniejszej sprawie. J. P. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) na powołaną na wstępie decyzję SKO zawnioskowała o jej uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania i wstrzymanie wykonania decyzji do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 30 ust. 3 i ust. 8, art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 30 ust. 1 w zw. z art. 23 ust. 1 i art. 25 ust. 1 u.ś.r. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji: - bezzasadnego przyjęcia, że Skarżąca nie była uprawniona do świadczeń rodzinnych na dzieci za okres od 1 stycznia do 31 października 2010 r., - organ żądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń ustalonych ponad 3 lata przed wydaniem decyzji zobowiązującej do zwrotu, - błędnego przyjęcia, że wypłacone świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz, że zostały pobrane w złej wierze. Zarzuciła także naruszenie art. 8 § 1, art. 9, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny faktów, niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, brak ustalenia czy skarżąca działała ze świadomością bezprawnego pobierania świadczenia. Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 140 k.p.a w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 23a ust. 5, 6, 9 i w zw. z art. 7 pkt 6 u.ś.r. w zw. z art. 10, art. 11 ust. 3 lit. a oraz art. 67 i art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. WE L 166 z 30.04.2004 r. s. 1), jak też art. 60 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. WE L 284 z 30.10.2009 r. s. 1) przez uznanie, że na podstawie tych przepisów już samo podleganie ustawodawstwu innego państwa w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia stanowi podstawę do zwrotu świadczeń pobranych w Polsce, jako uzyskanych bez podstawy prawnej, nawet jeżeli równocześnie w państwie właściwym takie świadczenia za analogiczne okresy nie zostały pobrane. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2021 r., sygn. II SA/Rz 1332/20 WSA w Rzeszowie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna, została przez Sąd oddalona w całości. Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 ust. 3 zzs⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 r. poz. 374 ). Zgromadzony przez Organy obu instancji w sprawie poddanej kontroli WSA materiał dowodowy odpowiada prawdzie obiektywnej (art., 7, art. 77 i art. 80 K.p.a.), co pozwalało na przeprowadzenie przez Sąd pełnej kontroli wydanych w sprawie rozstrzygnięć bez konieczności jego uzupełniania na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Organy obu instancji zastosowały wobec Skarżącej przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, określające przesłanki decyzyjnego ustalenia, że świadczenia rodzinne w określonej kwocie zostały pobrane w sposób nienależny. Nie budzi wątpliwości WSA dokonany w postępowaniu administracyjnym wybór podstawy materialnoprawnej w postaci art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W myśl tej regulacji za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; (...). W świetle prawidłowych ustaleń faktycznych organu odwoławczego, mąż J. P. - S. P. - jest zatrudniony we Francji począwszy od 9 listopada 2009 r. do teraz. Zatem okres jego pobytu poza RP i związanego z tym zarobkowania, pokrywa się z okresem świadczeniowym podanym w decyzji. Okoliczność ta wynika z oświadczeń skarżącej, a także z treści pisma Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej z dnia 9 sierpnia 2013 r. o podleganiu ustawodawstwu francuskiemu w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji świadczeń rodzinnych. Strona do swego wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego złożonego w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [....] dnia 25 września 2009 r. załączyła oświadczenie o tym, że żaden z członków rodziny nie przebywa za granicą Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie tej informacji Burmistrz [...] wydał w dniu 2 listopada 2009 r. decyzję, na mocy której zostały przyznane na dzieci J. P. świadczenia rodzinne na okres świadczeniowy od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. Ponadto w aktach administracyjnych sprawy znajdują się oświadczenia skarżącej, z których wynika, że J. P. w związku z pracą męża we Francji uzyskała dochód w miesiącu grudniu 2009 r. w kwocie 1199 EUR, zaś w całym roku kalendarzowym 2010 r. jej dochód osiągnął wysokość 10 696 EUR. Natomiast w roku kalendarzowym 2009 r., w/w uzyskała dochód w wysokości 1455 EUR z zagranicy. Należało też zauważyć, że Skarżąca zarówno w treści formularza wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego, jak również w pouczeniu zawartym w decyzji Burmistrza [...] z dnia 2 listopada 2009 r. o przyznaniu świadczeń rodzinnych została szczegółowo pouczona o treści art. 25 ustawy oraz o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o wyjeździe członka rodziny poza granice Rzeczpospolitej Polskiej. W treści formularza o przyznanie świadczenia rodzinnego wyartykułowano też zobowiązanie strony do tego, aby niezwłocznie powiadomiła o wystąpieniu w rodzinie zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Zawarto tam również pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne o uzyskanie dochodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także o innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Niewątpliwie do takich okoliczności należy uzyskanie dochodu przez członka rodziny, czego skutkiem było przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń rodzinnych. Ponieważ wystąpiły w sprawie okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczeń rodzinnych z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego (w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 31 października 2010 r. miesięczny dochód na członka rodziny wyniósł 1257,49 zł i był wyższy niż obowiązujące wówczas kryterium ustawowe), co obrazuje treść ostatecznej decyzji Wojewody z dnia 20 września 2019 r., m.in. o odmowie przyznania J. P. na dzieci świadczeń rodzinnych w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 31 października 2010 r., to wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. W konsekwencji prawidłowo Organy ustaliły obowiązek skarżącej polegający na zwrocie wypłaconych jej świadczeń rodzinnych za okres od 1 stycznia 2010 do 31 października 2010 r. Nie poinformowanie przez stronę właściwego organu o rozpoczęciu przez męża zatrudnienia poza granicami RP i uzyskaniu dochodów skutkujących przekroczeniem kryterium dochodowego, przy jednoczesnym pełnym poinformowaniu jej o konsekwencjach tych zaniechań, musiało spowodować skutek określony w zaskarżonej do Sądu decyzji SKO. WSA przyznaje racje Kolegium w zakresie odpowiedzi na zarzut naruszenia art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ właściwie zinterpretował tą regulację, stwierdzając w uzasadnieniu decyzji, iż przepis ten określa termin przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sytuacji, w której wydana została ostateczna decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Decyzja o ustalaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w niniejszej sprawie stała się ostateczna z chwilą wydania przez Kolegium decyzji zaskarżonej do Sądu. Zatem termin przedawnienia z art. 30 ust. 3 ustawy, rozpoczął swój bieg od dnia wydania decyzji SKO z dnia [...] września 2020 roku. Dlatego nie może być mowy o podnoszonym przez pełnomocnika strony przedawnieniu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych bowiem od momentu wydania decyzji przez SKO nie upłyną okres 3 lat. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając wniesione przez Stronę skarżącą odwołanie nie dopuściło się naruszenia podanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego oraz prawa materialnego. Ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny odpowiadał hipotezie norm prawa materialnego zastosowanych wobec skarżącej. W tych okolicznościach utrzymanie w mocy decyzji Wojewody było koniecznością i nie stanowiło naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. WSA działając na podstawie art. 134 p.p.s.a. poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek naruszeń, które mogłyby doprowadzić do uchylenia rozstrzygnięć wydanych w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i zobowiązania do ich zwrotu. Decyzje Organów są również zgodne z przepisami prawa materialnego, które zostały w sposób prawidłowy zastosowane i zinterpretowane. Wobec powyższego zaskarżona do WSA decyzja jako w pełni legalna, powinna pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w niej skutki prawne. Z wyłożonych przyczyn Sąd orzekł o oddaleniu skargi w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.