II SA/Rz 129/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. K., G. K. oraz M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - postanawia - odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy.

W sprawie ze skargi K. K., G. K. oraz M. K. na decyzję Wojewody [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego J. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe sam. Mieszka w domu o pow. 85,63 m.kw., którego stan prawny nie jest uregulowany. Jako swój majątek podał oprócz powyższego działkę o pow. 0,16 ha, w której ma udział oraz budynek gospodarczy, przy czym zaznaczył, że ich stan prawny również nie jest uregulowany. Wnioskodawca podniósł, że jest osobą bezrobotną i utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej w łącznej wysokości 417 zł miesięcznie. Wydatki wymienionego to: podatki – 50 zł, gaz – 50 zł, wywóz śmieci – 9 zł. Wnioskodawca zwrócił uwagę na swój dług w kwocie 3200 zł z tytułu zakupu opału oraz lekarstw. Zaznaczył też, że jak brakuje mu środków do życia, to je pożycza. Do wniosku dołączył zaświadczenie Prezydenta Miasta [...], że jest osobą bezrobotną od 17 marca 2011 r., a od 25 marca 2012 r. nie posiada prawa do zasiłku z tym statusem związanego. Nadto, przedłożył zaświadczenie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wskazujące, że w okresie od 1 do 31 stycznia 2018 r. pobrał on świadczenia w postaci zasiłku celowego na dożywianie (100 zł) oraz zasiłku okresowego z powodu bezrobocia (317 zł). Załączone z kolei faktury dotyczące zakupu lekarstw opiewają na następujące kwoty: 27,97 zł (z 20.09.2017 r.), 47,95 zł (z 20.11.2017 r.) oraz 8,99 zł (z 12.01.2018 r.). Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", o prawo pomocy ubiegać mogą się strony postępowania sądowego, którymi zgodnie z kolei z art. 32 tej ustawy są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Regulacja zawarta w art. 12 P.p.s.a. rozciąga jednak rozumienie używanego na jej gruncie pojęcia "strona" także na uczestnika postępowania. Uczestnikiem takim jest zaś zasadniczo - w myśl art. 33 § 1 P.p.s.a. - osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego. Z uwagi na powyższe unormowania J. K. nie będąc skarżącym uprawniony był do złożenia w niniejszej sprawie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, bowiem przysługuje mu w tym postępowaniu status uczestnika. W postępowaniu sądowym obowiązuje zasada wynikająca z art. 199 P.p.s.a., iż to na stronach spoczywa ciężar poniesienia kosztów tego postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wstępując zatem na drogę sądową strona winna zgromadzić stosowne środki pieniężne, z których pokryje koszt swojego udziału w danym postępowaniu sądowym. Jest to istotne, bowiem prawo pomocy stanowiące odstępstwo od tej reguły finansowane jest ze środków publicznych, a zatem z pieniędzy pochodzących od wszystkich podatników. Dlatego też tylko w wyjątkowych i wykazanych przez stronę sytuacjach możliwe jest przerzucenie wskazanego ciężaru na całe społeczeństwo w ramach instytucji prawa pomocy. Obejmuje ona bądź pełny wymiar bądź też tylko częściowy. W tym pierwszym wypadku chodzi o zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i o ustanowienie zawodowego pełnomocnika (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast na częściowe prawo pomocy składa się zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Największy zakres wsparcia przeznaczony jest dla osób, które wykażą, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei mniejszy wymiar pomocy zaadresowany jest do osób, które zdołają wykazać, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Rozpoznająca niniejszy wniosek nie neguje tego, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, bowiem od wielu lat jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, wymagającą leczenia i utrzymującą się ze świadczeń pomocy społecznej. Podkreślenia wymaga jednak, że koszty określonego postępowania sądowego z reguły ponosi strona skarżąca, która inicjuje to postępowanie, a następnie w razie wydawania w nim niekorzystnych dla niej rozstrzygnięć kwestionuje je, a wszystkie te czynności procesowe łączą się z obowiązkiem poniesienia określonych kosztów sądowych. Oczywiście, także uczestnik postępowania ma prawo do zaskarżenia w drodze przewidzianych ustawą środków podejmowane w sprawie rozstrzygnięcia, zwłaszcza jeśli jego interes jest różny od interesu skarżącego. Na etapie, na którym znajduje się jednakże obecnie sprawa ze skargi K. K., G. K. oraz M. K., J. K. nie jest obowiązany do ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Opłata, która jest aktualnie wymagana to wpis od skargi, a obowiązek jej uiszczenia spoczywa na skarżących, nie zaś na wnioskodawcy. Z kolei, w odniesieniu do udziału w sprawie zawodowego pełnomocnika należy podnieść, że jest on konieczny tylko w ściśle określonych przez ustawodawcę przypadkach tj. w razie składania niektórych tylko środków zaskarżenia. Oznacza to, że generalnie strona (uczestnik) postępowania może działać w postępowaniu sądowym samodzielnie. Z mocy zaś art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga sprawę w jej granicach, jednakże bez związania zarzutami, wnioskami skargi czy powołaną podstawą prawną. Nadto, w myśl art. 6 P.p.s.a., sąd w razie uzasadnionej potrzebny udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Tym samym, strona nie mając wiedzy prawniczej i nie będąc reprezentowanym przez zawodowego zastępcę prawnego ma zapewnione rzetelne rozpoznanie sprawy, jako że sąd z urzędu bada wszelkie naruszenia prawa, których dopuściły się organy administracji. Pomimo więc, że wnioskodawca znajduje się w niełatwej sytuacji życiowej, głownie finansowej, odmówiono przyznania mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, bowiem jest ono na tym etapie sprawy bezprzedmiotowe. Poza tym, J. K. złożył do tut. Sądu wiele skarg, w których od razu wnosił o przyznanie pełnego prawa pomocy, bez podejmowania jakichkolwiek prób zgromadzenia chociażby części środków potrzebnych do sfinansowania kosztów swojego udziału w takich postępowaniach. Tymczasem, co wyżej podkreślono, prawo pomocy z uwagi na swą wyjątkowość nie może być nadużywane i może mieć zastosowanie tylko w sytuacjach, w których jest rzeczywiście uzasadnione i niezbędne. Podstawę orzeczenia stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.