II SA/Rz 1282/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata J. S. o zasądzenie kosztów zastępstwa jako kurator dla skarżącego za wszystkie instancje w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności alimentacyjnych - postanawia – oddalić wniosek.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 15 maja 2013 r. sygn. akt [...] ustanowiony został dla nieznanego z miejsca pobytu K. G. kurator w osobie adwokata J. S. dla reprezentowania wymienionego w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Burmistrza Miasta i Gminy [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności alimentacyjnych, czego podstawę stanowił art. 34 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), określanej dalej jako "K.p.a.". Wymieniony adwokat, działając imieniem K. G., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności alimentacyjnych. Postanowieniem z dnia 20 maja 2015 r., którego treść zawarto w protokole rozprawy z tego właśnie dnia tut. Sąd ustanowił adwokata J. S. kuratorem dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego K. G., działając w trybie art. 78 i art. 79 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Następnie, wyrokiem z dnia 2 września 2015 r., tut. Sąd oddalił skargę K. G. Jednocześnie w pkt II tego orzeczenia Sąd przyznał adwokatowi J. S. od Skarbu Państwa wynagrodzenie w kwocie 240 zł tytułem zwrotu kosztów kuratora nieznanego z miejsca pobytu skarżącego oraz kwotę 166 zł tytułem zwrotu kosztów dojazdu. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od wymienionego wyżej wyroku, sporządzonej przez adwokata J. S. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt I OSK 3351/15, uchylił to orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania tut. Sądowi. NSA stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniała nieważność postępowania na skutek pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw. Sąd zaznaczył, że Sąd I instancji ustanowił kuratora w trybie art. 78 w zw. z art. 79 § 1 P.p.s.a. na wniosek przedstawiciela strony ustanowionego w trybie art. 34 § 1 K.p.a. Zdaniem NSA, jest oczywiste, że przedstawiciel dla osoby nieobecnej nie jest osobą zainteresowaną w rozumieniu art. 78 P.p.s.a., gdyż nie należy do żadnej kategorii podmiotów mogących być stroną lub uczestnikiem na prawach strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jeśli więc Sąd I instancji nie mógł działać w tej sprawie również z urzędu, to ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu należy uznać za dokonane z naruszeniem art. 78 P.p.s.a. Sąd wyższej instancji podkreślił, że na skutek wadliwego ustanowienia kuratora strona nie mogła podjąć obrony swoich praw (czy to osobiście, czy przez ustanowionego przez siebie pełnomocnika), a taki stan rzeczy stanowiłby podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym stanowi również przesłankę do stwierdzenia nieważności postępowania. Uchybienia powyższe całkowicie wyłączyły bowiem możliwość obrony przez stronę swoich praw i stanowiły bezpośrednią i wyłączną przyczynę pozbawienia jej możności działania. W dniu 14 grudnia 2017 r. do tut. Sądu wpłynęło pismo adwokata J. S. wskazujące miejsce aktualnego pobytu K. G. oraz zawierające wniosek o zwolnienie z obowiązków kuratora i zasądzenie kosztów zastępstwa z tego tytułu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Gdy miejsce pobytu strony nie jest znane, a ma jej zostać doręczona skarga lub inne pismo w postępowaniu sądowym albo orzeczenie wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający. Stanowi o tym art. 78 P.p.s.a. W świetle zaś art. 79 § 1 P.p.s.a., sąd ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie jest znane. Jeśli chodzi o wynagrodzenie dla podmiotu, który został w danej sprawie ustanowiony jako kurator w trybie powyższych regulacji, to bardzo skrótową regulację w tym zakresie zawierają art. 211 i art. 213 pkt 1 P.p.s.a. Wedle pierwszego z powołanych przepisów, koszty sądowe obejmują opłaty sądowe oraz zwrot wydatków. Natomiast zgodnie z drugim unormowaniem, do wydatków zalicza się w szczególności należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie. Mając na uwadze brzmienie tych dwóch przepisów sądy przyjmują, iż istnieje materialnoprawna podstawa zasądzenia kosztów związanych z działaniem kuratora. W zakresie wysokości tychże kosztów orzecznictwo sądowe odsyła zaś do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. poz. 1476). Wprawdzie akt ten wydany został na podstawie art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, ze zm.), jednak biorąc pod uwagę art. 2 i art. 32 Konstytucji RP oraz nakaz wykładni systemowej przepisów, może ono stanowić punkt odniesienia dla sądu administracyjnego, który będzie orzekał o należności kuratora na podstawie art. 211 i art. 213 pkt 1 P.p.s.a. (np. postanowienie NSA z 31.07.2014 r. I OZ 632/14, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 26.07.2017 r. III SA/Kr 1005/16, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 12.12.2017 r. III SA/Po 106/17). Wskazane rozporządzenie odsyła z kolei w zakresie wynagrodzenia kuratorów do stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie, a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny, przepisami określającymi opłaty za czynności radców prawnych. W ocenie Sądu rozpoznającego wniosek adwokata J. S. o przyznanie kosztów z tytułu wykonywania przez niego obowiązków kuratora, żądanie to nie mogło zostać uwzględnione. Wynika to jednoznacznie ze wspomnianego wyżej wyroku NSA z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt I OSK 3351/15, który uchylając zapadły w niniejszej sprawie wyrok tut. Sądu z dnia 2 września 2015 r. zawarł wyraźne stanowisko odnośnie do nieprawidłowego ustanowienia wyżej wymienionego adwokata jako kuratora K. G. NSA stwierdził mianowicie, że kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu może zostać ustanowiony w trybie art. 78 w zw. z art. 79 § 1 P.p.s.a. tylko na wniosek osoby zainteresowanej. Przy czym, jak podkreślił Sąd wyższej instancji, przez to ostatnie pojęcie należy rozumieć stronę i podmioty działające w postępowaniu na prawach strony. Sąd nie może natomiast ustanowić kuratora z urzędu. Jak zauważył NSA, w niniejszej sprawie Sąd I instancji ustanowił kuratora w trybie art. 78 w zw. z art. 79 § 1 P.p.s.a. na wniosek przedstawiciela strony ustanowionego w oparciu o art. 34 § 1 K.p.a. Zdaniem NSA, jest oczywiste, że przedstawiciel dla osoby nieobecnej nie jest osobą zainteresowaną w rozumieniu art. 78 P.p.s.a., gdyż nie należy do żadnej kategorii podmiotów mogących być stroną lub uczestnikiem na prawach strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jeśli więc Sąd I instancji nie mógł działać w tej sprawie również z urzędu, to ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu należy uznać za dokonane z naruszeniem art. 78 P.p.s.a. Uwzględniając zatem przedstawione wyżej wyraźne stanowisko NSA w zakresie nieprawidłowego ustanowienia w niniejszej sprawie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego, należało konsekwentnie przyjąć, że osoba taka nie może w zaistniałej sytuacji w sposób skuteczny domagać się przyznania jej wynagrodzenia za podjęte w imieniu strony czynności. Skoro bowiem nie miała w sprawie właściwego tj. znajdującego oparcie w stosownych regulacjach prawnych umocowania do działania imieniem nieznanego z miejsca pobytu skarżącego, to tym samym nie może jej zostać przyznane wynagrodzenie za podjęte za stronę działania procesowe. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na brzmienie art. 190 P.p.s.a., stosownie do którego, sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Wobec zatem jasnego poglądu NSA co do ustanowienia adwokata J. S. jako kuratora K. G. z naruszeniem art. 78 P.p.s.a., brak było - w ocenie Sądu - podstaw do przyznania wymienionemu wynagrodzenia za podjęte przez niego w sprawie działania procesowe. Dlatego też orzeczono o oddaleniu wniosku, czego podstawę stanowiły art. 211, art. 213 pkt 1 w zw. z art. 78 P.p.s.a.