II SA/Rz 1269/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2023 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 2 września 2022 r. nr DSE3-K0918-D6673-29/22 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych - skargę oddala –

II SA/Rz 1269/22 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi B.G. jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z 2 września 2022 r DSE3-K0918-D6673-29/22 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy, decyzją z 12 lutego 2018 r. nr DSE2-K1047-D17132-7D/21 Szef Urzędu odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z 16 sierpnia 2018 r. nr DSE3-K0855-D6673-11/18 Szef Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z 12 lutego 2018 r. Wyrokiem z 15 stycznia 2019 r. II SA/Rz 1215/18 WSA w Rzeszowie oddalił skargę skarżącego na wskazaną wyżej decyzję. Wyrok uprawomocnił się 5 marca 2019 r. Wnioskiem z 21 grudnia 2021 r. skarżący ponownie wystąpił o przyznanie powyższych uprawnień w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. upatrując zaistnienia nowych okoliczności w treści zeznań świadków potwierdzających, że spełnia przesłanki przyznania mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Postanowieniem z 1 lutego 2022 r. nr DSE2-K1027-D6673-18/22 Szef Urzędu wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z 12 lutego 2018r. Decyzją z 23 czerwca 2022 r. nr DSE2-K1027-D6673-26D/22 we wznowionym postępowaniu Szef Urzędu odmówił uchylenia decyzji własnej z 12 lutego 2018 r. Strona w ustawowym terminie zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestionując zasadność stanowiska organu. Zaskarżoną decyzją, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 151 i art. 150 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 5 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1255, dalej "ustawa o działaczach opozycji") Szef Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z 23 czerwca 2022 r. Podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji z 23 czerwca 2022 r. wyjaśnił, że bezspornym jest, że strona składając nowy wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich powołała się na ustawową przesłankę określoną w art 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz zachowała miesięczny termin do złożenia wniosku określony w art. 148 § 1 k.p.a. Podstawą wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją administracyjną z 16 sierpnia 2018 r. było przedłożenie przez stronę pisemnych oświadczeń F.G., J.G. oraz B.S. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 cytowanej ustawy. Przedmiot sprawy unormowany jest w art. 2 ustawy o działaczach zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego mchu studenckiego, prowadzonej w okresie od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r. Natomiast zgodnie z art. 3 ustawy o działaczach opozycji osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W postępowaniu zakończonym decyzją z 16 sierpnia 2018 r. Szef Urzędu stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, iż strona prowadziła działalność oraz że podlegała represjom o których mowa w przepisach ustawy. Przedłożone oświadczenia świadków w świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie dają podstaw do uchylenia decyzji własnej i przyznania wnioskodawcy statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Na podstawie otrzymanych oświadczeń świadków nie jest bowiem możliwe potwierdzenie, że wnioskodawca przez minimum 12 miesięcy prowadził w zorganizowanych strukturach lub we współpracy z nimi zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce lub że doznał represji za prowadzoną działalność opozycyjną bądź udział w wystąpieniu o charakterze wolnościowych. Świadkowie stwierdzili, że nie mają wiedzy na temat konkretnych działań podejmowanych przez wnioskodawcę w ramach prowadzonej działalności opozycyjnej, nie potrafili także podać żadnych informacji na temat zwolnienia B.G. z pracy. Z dodatkowych dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę także nie wynika, aby prowadził działalność w opozycji antykomunistycznej lub doznał represji z powodów politycznych. Wnioskodawca przestawił dokumenty, z których wynika, że został skazany za napaść na milicjanta, niedochowanie obowiązku zajmowania się sprawami majątkowymi innej osoby, za zniszczenie dokumentu którym nie miał prawa wyłącznie dysponować, znęcanie się nad członkiem rodziny, znieważenie funkcjonariusza publicznego. Brakuje jednak informacji, że powyższe skazania były związane z prowadzoną przez stronę działalnością w opozycji antykomunistycznej. Zaskarżając do WSA w Rzeszowie w całości opisaną na wstępie decyzję B.G. zarzucił jej naruszenie art. 5 w zw. z art. 2 ust 1 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji polegające na odmowie uwzględnienia wniosku skarżącego oraz zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej decyzji z 23 czerwca 2022 r oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Szefowi Urzędu. W ocenie skarżącego wbrew ustaleniom organu przedłożył nowe dowody, z których organ nie wyciągnął właściwych wniosków co do działalności antykomunistycznej skarżącego i skutków tej działalności. Zarówno świadek F.G., jak i J.G. zeznali, że skarżący występował jawnie i publicznie przeciwko ustrojowi socjalistycznemu mówiąc o tym pracownikom w zakładzie pracy oraz że był przewodniczącym solidarności wiejskiej i działał na zebraniach. Skutkiem zatargu na tym tle z kierownikiem został dyscyplinarnie zwolniony z pracy. Z uprzednio zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że nie mógł skutkiem tego znaleźć nowego zatrudnienia i był szykanowany za swoje jawne przekonania i działalność antysocjalistyczną, co ówczesnej władzy nie podobało się. Karą dla takich działaczy B.G. było wyrzucenie z pracy bez możliwości zatrudnienia z tzw. wilczym biletem. To wszystko jest oczywiste i proste w konfrontacji z treścią powołanych przez organ przepisów ustawy o działaczach opozycji. Jest oczywiste, że skarżący nie był karany więzieniem, bowiem ranga jego przewinień wobec władzy ludowej była mniejsza niż innych działaczy których dosięgnęła surowsza represja. Nie oznacza to wcale, że skarżący nie był działaczem opozycyjnym i nie poniósł skutków swej działalności antykomunistycznej. W ówczesnym okresie zwolnienie z pracy było gorsze niż więzienie. Więźniowi przysługiwały posiłki, zaś bez pracy człowiek był pozbawiony środków do życia dla siebie i rodziny i palcem wskazywany jako wróg ustroju. Zaskarżona decyzja nie wykazuje żadnego zrozumienia dla tej sytuacji i nie zawiera prawidłowej oceny złożonych na piśmie zeznań świadków, które ze względu na tę formę mają skrócony, syntetyczny charakter w odróżnieniu od sytuacji, gdyby były składane na rozprawie, na której świadkowi można zadawać pytania. Mimo, że trudno po latach znaleźć dowody, skarżącemu udało się znaleźć kolejną osobę, która ma wiedzę o działalności antykomunistycznej skarżącego i jej skutkach w postaci dyscyplinarnego zwolnienia z pracy. Z zeznań A.K. wynika jednoznacznie, że działalność skarżącego nie podobała się niektórym pracownikom i kadrze kierowniczej, zwłaszcza kierownikowi R.G., który w związku z podburzaniem ludzi i działalnością antykomunistyczną uważał skarżącego za agitatora w zakładzie. Powyższe potwierdza, że skarżący był przeciwnikiem ustroju, opozycjonistą i represjonowanym przez zwolnienie dyscyplinarne i wilczy bilet. Skarżący przedstawia do wspólnej oceny nowy dowód i gdyby Sąd uznał, że nie można tego dowodu przeprowadzić obecnie, to uchylając zaskarżoną decyzję należałoby wskazać, aby Szef Urzędu te zeznania uwzględnił w konglomeracie z innymi dowodami. Podał, że czuje się skrzywdzony na tle i w świetle wyczynów mniejszej rangi innych znajomych, którym przyznano status, a którzy nie byli skazani na więzienie ani też nie stracili pracy na długi czas. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach). Przedmiot kontroli Sądu stanowiła decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 2 września 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję własną z 23 czerwca 2022 r. o odmowie uchylenia we wznowionym na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postępowaniu decyzji własnej z 12 lutego 2018 r. o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych. Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach w/w kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie podlega uwzględnieniu. Skarżący we wznowionym postępowaniu wniósł o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych, wywodzone z jawnego i publicznego występowania przeciwko ustrojowi socjalistycznemu w zakładzie pracy, skutkiem czego został dyscyplinarnie zwolniony z pracy i nie mógł znaleźć nowego zatrudnienia. W ocenie Sąd, opisane przez wnioskodawcę okoliczności wskazywały na zasadność ich analizy w kontekście art. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, co też trafnie uczynił Szef Urzędu prowadząc postępowanie i wskazując ten przepis jako materialnoprawną podstawę wydanych decyzji. Zdaniem Sądu, organ ten jednak słusznie uznał, że powołane przez skarżącego nowe dowody w postaci świadków nie potwierdzają w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca przez minimum 12 miesięcy prowadził w zorganizowanych strukturach lub we współpracy z nimi zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce lub że doznał represji za prowadzoną działalność opozycyjną bądź udział w wystąpieniu o charakterze wolnościowych. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, świadkowie ci stwierdzili, że nie mają wiedzy na temat konkretnych działań podejmowanych przez wnioskodawcę w ramach prowadzonej działalności opozycyjnej, nie potrafili także podać żadnych informacji na temat zwolnienia skarżącego z pracy. Z dodatkowych dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę także nie wynika, aby prowadził działalność w opozycji antykomunistycznej lub doznał represji z powodów politycznych lub by był skazany za działania związane z prowadzoną działalnością w opozycji antykomunistycznej. W kontekście powyższego Sąd za w pełni prawidłowe uznaje stanowisko Szefa Urzędu, który w wydanych wskazał na brak podstaw do uchylenia i zmiany swej wcześniejszej decyzji poprzez przyznania skarżącemu wnioskowanego statusu. Nie kwestionując w żaden sposób opisanych przez skarżącego działań, w żaden sposób nie zostało jednak wykazane, by wpisywały się one w odpowiednie regulacje ustawowe i uzasadniały uwzględnienie jego wniosku. Stosownie do powyższego skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.