II SA/Rz 125/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 5 grudnia 2022 r. nr SKO.4111.1253.2971.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "Kolegium", "SKO" lub "organ II instancji") z 5 grudnia 2022r. nr SKO.4111.1253.2971.2022, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z 11 października 2022r. Maria [...] (dalej: "Skarżąca") zwróciła się do Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem – JP. Decyzją z [...] listopada 2022r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] odmówił przyznania Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podał, że JP orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Z ww. orzeczenia nie wynika, że niepełnosprawność powstała przed ukończeniem przez niego 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej. Z tego względu zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023r. poz. 390 t.j.) – dalej: "u.ś.r.". Ponadto ustalono, że JP pozostaje w związku małżeńskim, a Skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Względem Skarżącej zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Skarżąca w odwołaniu podała, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznał za niekonstytucyjny w zakresie różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Decyzją z 5 grudnia 2022r. nr SKO.4111.1253.2971.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie utrzymało w mocy opisaną na wstępie decyzję Burmistrza. Kolegium wskazało, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, wobec czego zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności w przypadku osoby, która ukończyła 18 rok życia. W rozpoznawanej sprawie Kolegium przyjęło, że nie została spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca ma bowiem 70 lat, a zatem jest w wieku poprodukcyjnym. Nie pozostaje w zatrudnieniu, wobec czego nie może zrezygnować z zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne jest natomiast substytutem wynagrodzenia za pracę, którego nie może uzyskiwać osoba sprawująca opiekę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, MP wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżąca podniosła, że osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury nie może stanowić wyłącznej podstawy wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę. Błędnie zatem przyjął organ odwoławczy, że osiągnięcie wieku emerytalnego automatycznie wyklucza stronę z kręgu osób uprawnionych do skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2022.2492 t.j.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023.259 t.j. ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3 § 1 art. 145 p.p.s.a.). Co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a.) Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach legalności Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, że Sąd w całości akceptuje stanowisko Kolegium i argumentację z odniesieniem się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 przywołaną na tę okoliczność, że data powstania niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę. Jest to wyraz realizacji konstytucyjnej zasady równości wobec prawa osób posiadających podobne cechy. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuję, że skarżąca wykonuje w sposób należyty opiekę nad małżonkiem i jest osobą na rzecz której może być przyznane świadczenie pielęgnacyjnego. Skarżąca dowiodła, że jest osobą w pełni sprawną i nie pobiera żadnego świadczenia emerytalno – rentowego, nie pobiera żadnych świadczeń. Sporną okolicznością jest ustalenie, czy została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia. W ocenie Kolegium przesłanka rezygnacji z zatrudnienie nie została spełniona, gdyż skarżąca ukończyła 70 lat i jest w wieku poprodukcyjnym. Sąd w składzie orzekającym nie podziela przedstawionej argumentacji. Według art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem, że samo osiągnięcie określonego wieku wyklucza zatrudnienie i w konsekwencji uniemożliwia uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie negatywne może zapaść wyłącznie wówczas, gdy in causu zostanie ustalone, że warunki osobiste osoby ubiegającej się o to świadczenie – przede wszystkim jej stan zdrowia – wykluczają możliwość podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ( tak wyroki: WSA w Rzeszowie z 2.02.2022r.II SA/Rz 1645/21; WSA w Poznaniu z 5.05.2023r. II SA/Po 52/23 dostępne w cbosa). Powyższe stanowisko znajduje uzasadnienie w samym brzmieniu dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r., że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przywołany przepis nie zawiera żadnej reglamentacji wiekowej, a już na pewno zwrotu o "wieku poprodukcyjnym". Zauważyć również trzeba, że ani art. 17, ani żaden inny przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego nie zawiera także odesłania do ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2020.1876 t.j. z późn. zm.), która w art. 6 pkt 7 definiuje niezdolność do pracy jako ukończone 60 lat przez kobietę i 65 lat przez mężczyznę. Literalna wykładnia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do wniosku, że ustawodawca w celu ustalenia zdolności bądź niezdolności do pracy zarobkowej przy sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku. Zdolność do zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej nie została zatem ograniczona przesłanką wieku. Prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku. Przyjęcie ograniczenia możliwości podjęcia pracy zarobkowej po osiągnięciu wieku emerytalnego nie da się także pogodzić z regulacjami przewidzianymi w innych obowiązujących ustawach. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2021.291 t.j. z późn. zm.) ustawodawca przewidział możliwość zawieszenia emerytury w przypadku kontynuacji pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego (art. 103 i nast.). Podobnie przepisy ustawy z dnia 6 marca 2018r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. 2021.162 t.j. z późn. zm.) nie przewidują żadnych ograniczeń w podjęciu i prowadzeniu działalności przez emeryta lub rencistę. Taka interpretacja pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą opieki Państwa nad osobami niepełnosprawnymi, wyrażoną w art. 69 Konstytucji, a także z prawem do godnej egzystencji wszystkich osób pozbawionych środków (art. 34 ust. 3 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Dz.U.UE.C2007, 303, 1 z 14 grudnia 2007r.) - tak również NSA w wyrokach z dnia 29 kwietnia 2021r., sygn. I OSK 208/21, z dnia 19 stycznia 2021r., sygn. I OSK 2305/20 i z dnia 9 marca 2012r., sygn. I OSK 1787/11. Zatem okolicznością obciążającą dla skarżonej nie może być fakt, że nie pracowała zawodowo, co wykluczałoby istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia dla sprawowania opieki nad mężem (por. wyrok WSA w Poznaniu z 26.08.2022r. II SA/Po 432/22 dostępny w cbosa). W świetle zebranego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że skarżąca wykonuje wobec swojej żony, który jest niepełnosprawny w stopniu znacznym wszelkie czynności opiekuńcze, które są potrzebne ze względu na stan zdrowia współmałżonka. Z przedstawionych wyżej powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. - z uwagi na dokonanie niewłaściwej wykładni istotnych w sprawie przepisów. W ponownie prowadzonym postępowaniu Kolegium uwzględni przestawione przez Sąd oceny prawne i orzeknie o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego.