II SA/Rz 1245/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Marcin Kamiński AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2023 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 18 lipca 2022 r. nr SKO.4115.674.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala –

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu (dalej: "Kolegium"), decyzją z dnia 18 lipca 2022 r. nr SKO.4115.674.2022, na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 roku poz. 615, dalej: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania S.K. (dalej: "Wnioskodawca"/"Skarżący") od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt") z dnia 24 maja 2022 r. znak: GOPS.524.85.2022 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Wójt odmówił przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią, z uwagi na art. 17 ust. 1b u.ś.r. (niepełnosprawność nie powstała w okresie, o którym mowa w tym przepisie) oraz z uwagi na fakt, że Wnioskodawca jest wnukiem, a są bliżsi zstępni – dwie córki, zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności. W odwołaniu Skarżący podniósł, że od 1 czerwca 2018 r. opiekuje się babcią i z tego tytułu pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. Powołał się na art. 32 Konstytucji RP oraz orzeczenia Sądu Najwyższego, które stanowią o fakcie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekunów osób niepełnosprawnych. Kolegium odwołania nie uwzględniło, chociaż nie podzieliło stanowiska Wójta odnośnie do interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wskazało, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Podkreśliło, że przepis ten może być stosowany, lecz z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Pomimo to Wnioskodawca nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. Cytując art. 17 ust. 1a u.ś.r. wywiodło, że przepis ten wskazuje, w jakiej kolejności osoby mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Ustawodawca powiązał bowiem prawo do świadczenia z obowiązkiem alimentacyjnym. Powołując art. 128 i art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazało, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego a ponieważ babcia - osoba wymagająca opieki ma dwie córki, to one są w pierwszej kolejności zobowiązane do alimentacji matki. Córki są aktywne zawodowo i nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, dlatego brak jest podstaw do przyznania Wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią. W skardze Skarżący zaskarżył decyzją Kolegium w całości zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn.. K 38/13 i wniósł o jej uchylenie wraz z decyzją organu I instancji. Jednocześnie sformułował wniosek o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, względnie o uchylenie decyzji obu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu Skarżący riozwinął argumentację dotyczącą zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Nadto przedstawił sytuację córek osoby wymagającej opieki (babci) wskazując, że nie są one w stanie łożyć alimentów na rzecz matki. Wobec tego on jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad babcią tym bardziej, że do 31 października 2022 r. ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu sprawowania tej opieki. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2022 r. (data wpływu do organu) Skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią legitymującą się orzeczeniem stwierdzającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Po przeprowadzeniu postępowania i złożeniu przez Wnioskodawcę dodatkowego oświadczenia dotyczącego córek osoby wymagającej opieki oraz po zapoznaniu się z całością materiału dowodowego Wójt, decyzją z dnia 24 maja 2022 r., odmówił przyznania świadczenia, z uwagi na brak aktualizacji obowiązku alimentacyjnego Skarżącego wobec babci oraz ze względu na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. Decyzja ta, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymana została w mocy rozstrzygnięciem stanowiącym przedmiot skargi. II. Kolegium zasadnie wskazało na skutki wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 w zakresie kierunku interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. i trafnie przyjęło, że brak możliwości wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności nie skutkuje podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. III. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie ma zastosowanie również art. 17 ust. 1a u.ś.r. który stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponieważ Skarżący, jako wnuk, nie jest spokrewniony z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, zatem przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r. W orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia wskazanych przepisów nie była jednolita. W związku z rozbieżnością poglądów, Rzecznik Praw Obywatelskich wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2022 r., na podstawie art. 264 § 2 w związku z art. 15 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a."), wystąpił o podjęcie przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały mającej na celu wyjaśnienie: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia". Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22, podjął uchwałę następującej treści: 1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.). Podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 P.p.s.a. Przepis ten nie pozwala bowiem żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2020 r. sygn. II GSK 3773/17, czy z dnia 12 lutego 2019 r. sygn. I FSK 116/17). W orzecznictwie podkreśla się również, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Skutkiem takiego związania jest to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. II OSK 378/16). IV. W stanie faktycznym sprawy jest bezsporne, że zarówno rodzice, jak i współmałżonek osoby wymagającej opieki, nie żyją. Poza sporem pozostaje również, że osoba wymagająca opieki (babcia) ma dwie córki, które są aktywne zawodowo i żadna z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (vide: oświadczenie Skarżącego z dnia 16 maja 2022 r.). W związku z tym, będąc związany dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią prawa materialnego wyrażoną we wskazanej wyżej uchwale Sąd stwierdza, że wystąpiła negatywna przesłanka przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (osoba wymagająca opieki ma dwie córki, które nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności). Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.