II SA/Rz 1243/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Magdalena Józefczyk /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2018 r. sprawy ze skargi W. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego W. N. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) postanowieniem z dnia [...] września 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości położonych w W. dz. nr ewid. 519 stanowiącej własność M. i W. N. z działką nr 520 stanowiącej własność D.D.. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ wskazał art 138 § 1 pkt 1 w zw. z art 124 i 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego ( Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") Z uzasadnienia postanowienia i akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z dnia 7 września 2016 r. D. D. wystąpiła o przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy działkami 519 i 520 położonymi w Gminie G. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2016 r. Wójt Gminy wszczął postępowanie rozgraniczeniowe a następnie postanowieniem z tego samego dnia wezwał M. i W. N. do złożenia zaliczki na pokrycie kosztów postępowania rozgraniczeniowego w wysokości 1537,50 zł. w terminie 7 dni od dnia otrzymania postanowienia. Powyższa kwota nie została zapłacona. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. Wójt Gminy ustalił ostateczne koszty postępowania rozgraniczeniowego na kwotę 3.375 zł, obciążając połową tych kosztów w wysokości 1687,50 zł M. i W. N.. W zażaleniu na powyższe postanowienie W. N. zakwestionował zasadność obciążenia go wraz z małżonką kosztami postępowania, gdyż granica nie była sporna. Podniósł, że ma bardzo niską emeryturę, a koszty utrzymania, leczenia i spłacanie kredytu nie pozwalają na pokrycie wysokich kosztów postępowania. Zwrócił się w związku z tym o zwolnienie od kosztów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło powyższych zarzutów i zaskarżonym postanowieniem utrzymało postanowienie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu organ powołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA") z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 6/06, w której stwierdzono, że organ administracji publicznej orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art 262 §1 pkt 2 K.p.a. w powiązaniu z art. 152 K.c. może obciążyć kosztami strony będące właścicielami sąsiednich działek a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. W skardze do Sądu skarżący podważa zasadność nałożonych na niego kosztów, jak również ich wysokość, w dalszej kolejności prawidłowość przeprowadzonego rozgraniczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz.1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji podlegają uchyleniu, ze względu na stwierdzone uchybienia przepisom postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Okolicznością bezsporną jest, że Wójt Gminy postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] wszczął postępowanie rozgraniczeniowe w miejscowości Wola Z., gmina G. celem ustalenia na gruncie linii granicznej biegnącej pomiędzy działką nr 519 stanowiącą własność D.D. a działką nr 520 stanowiącą współwłasność M. i W. N. Do przeprowadzenia czynności rozgraniczeniowych Wójt Gminy upoważnił uprawniony geodeta M. N. Pismem z dnia 21 sierpnia 2017 r. nr RGO 6830.1.16.EW, w trybie art. 33 pkt 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2016 r., poz. 1629 ze zm.) sprawa o rozgraniczenie na wniosek W. N. została przekazana do Sądu Rejonowego w M. Wójt Gminy postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] orzekł o kosztach rozgraniczeniowych, których zasadność ponoszenia oraz wysokość w zażaleniu zakwestionował W. N.. W zażaleniu tym W.N. zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów rozgraniczenia, gdyż jak podkreślił, to nie on wnioskował o rozgraniczenie, a ustalona wysokość kosztów jest dla niego zbyt dużym obciążeniem. Rozpatrując sprawę kosztów dotyczących opracowania dokumentacji geodezyjnej z rozgraniczenia nieruchomości organy trafnie powołały się na art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a., zgodnie z którym stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. W postępowaniu rozgraniczeniowym ma również zastosowanie art. 152 Kodeksu cywilnego, z którego wynika, że właściciele nieruchomości koszty rozgraniczenia ponoszą po połowie. Wynika to z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych (patrz: NSA w uchwale siedmiu sędziów z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06, Lex Omega nr 229485). W kontrolowanym postępowaniu naruszono art. 267 K.p.a., który stanowi, że w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Przepis ten dotyczy wszystkich należności związanych z tokiem postępowania, zatem również ustalanych w toku postępowania zaliczek na te koszty. Przesłanką zwolnienia jest zaś wykazanie przez wnioskodawcę "niewątpliwej niemożności poniesienia kosztów". Wniosek ten powinien zostać rozpatrzony przed wydaniem postanowienia rozstrzygającego o kosztach postępowania, czyli przed ustaleniem wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia. Postanowienie w tym przedmiocie jest jednym z postanowień w sprawie kosztów postępowania, o którym mowa w art. 262 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, na które zgodnie z art. 262 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego służy zażalenie (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1502/10, to i pozostałe powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach cbois.nsa.gov.pl). Lektura uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jak i pisma Wójta Gminy z dnia 11 sierpnia 2017 r. o przekazaniu zażalenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego dowodzą, że nie został zauważony wniosek skarżącego o zwolnienie z ponoszenia kosztów rozgraniczenia. Zaskarżonymi rozstrzygnięciami organy orzekły o całkowitych kosztach postępowania, odpowiadających wysokości wcześniej ustalonej kwocie zaliczki, nie odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów. Tym samym stwierdzić należy, że organy naruszyły zarówno art. 267 K.p.a. dotyczący możliwości zwolnienia od wszelkich kosztów postępowania powstałych w jego toku jak i art. 264 § 2 K.p.a. przewidujący możliwość zażalenia na wydane w tym zakresie postanowienie. W efekcie tego naruszenia organy orzekły o kosztach przed rozpoznaniem wniosku o zwolnienie strony od obowiązku ich ponoszenia. Uchybienia te mają istotny wpływ na rozpoznanie sprawy. Organ I instancji mając wiedzę o wystąpieniu przez skarżącego z wnioskiem o zwolnienie od kosztów postępowania, orzekł o kosztach pomijając tą kwestię, a organ odwoławczy nie odniósł się do formułowanych w tym zakresie zarzutów, czym dodatkowo naruszył art. 138 § 2 k.p.a. Postanowienia organów obu instancji zostały wydane przedwcześnie bez rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od kosztów. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy będą zobowiązane do usunięcia wskazanego naruszenia prawa i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego dopiero po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o zwolnienie od tych kosztów. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji. Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w art. 200 P.p.s.a.