II SA/Rz 1184/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany terminu wykonania decyzji nakazującej rozbiórkę - postanawia - I. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w połowie pełnej ich wysokości, II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie pozostałych kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata.

Do skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie odmowy zmiany terminu wykonania decyzji nakazującej rozbiórkę J. K. dołączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazał w nim, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów zainicjowanego skargą postępowania sądowego. Utrzymuje się bowiem jedynie z emerytury w wysokości 1093 zł, przeznaczając ją w całości na bieżące utrzymanie, a zatem nie jest w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności. Skarżący zwrócił uwagę, że nie posiada również wartościowego majątku, który mógłby spieniężyć celem uzyskania środków na samodzielne sfinansowanie swojego udziału w niniejszym postępowaniu. Zaznaczył, że obecnie nie posiada nawet stałego miejsca zamieszkania i dlatego korzysta z pomocy rodziny i znajomych, którzy zapewniają mu "dach nad głową". Jest wprawdzie właścicielem dwóch domów, z tym, że jeden, którego dotyczy niniejsza sprawa podlega rozbiórce, natomiast drugi nie jest ukończony i celem przeznaczenia go do zamieszkania musiałby ponieść znaczne nakłady finansowe. Wnioskodawca zaznaczył także, że jest osobą w podeszłym wieku (72 lata) i nie posiada prawniczego wykształcenia. Nie jest więc w stanie w sposób prawidłowy sformułować swojego stanowiska w sprawie. Z uwagi zatem na duży stopień skomplikowania sprawy, domaga się ustanowienia na swoją rzecz zawodowego pełnomocnika. Jako majątek skarżący wskazał nieruchomość rolną o pow. 1,30 ha. Natomiast jego comiesięczne wydatki to: rata pożyczki zaciągniętej w wysokości 2500 zł na sporządzenie ekspertyzy i operatu – 350 zł, wyżywienie – 350 zł, prąd, gaz, opał – 200 zł, środki higieny i czystości – 50 zł oraz lekarstwa - 100 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: J. K. ubiega się o całkowite prawo pomocy, na które składa się zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata, o czym stanowi art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Adresowane jest ono do osoby, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a to w myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Natomiast częściowe prawo pomocy tzn. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 P.p.s.a.) kierowane jest do osób, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W każdym jednak przypadku ubiegania się o wsparcie Państwa wnioskodawca winien wykazać, że jest ono w jego wypadku zasadne, a to wobec jasnego brzmienia powołanych wyżej art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Obowiązek udowodnienia spełniania przesłanki otrzymania prawa pomocy, spoczywający na wnioskującym o pomoc, związany jest także z brzmieniem art. 252 § 1 P.p.s.a., który nakazuje wnioskodawcy złożenie dokładnego oświadczenia wraz z dokładnymi danymi odnoszącymi się do stanu rodzinnego, majątkowego czy sytuacji dochodowej. W tym miejscu należy także powołać treść art. 199 P.p.s.a., z godnie z którym to strony postępowania sądowego obowiązane są do ponoszenia wszelkich łączących się z nim kosztów, a odstępstwo w tym zakresie możliwe jest tylko w ściśle określonych przez ustawodawcę sytuacjach. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że wniosek skarżącego może zostać uwzględniony tylko w części tj. w zakresie połowy kosztów sądowych, których obecna wysokość to 200 zł, a to tytułem wpisu od skargi. Przede wszystkim stwierdzono, że strona uzyskuje wprawdzie niezbyt wysoki, ale stały dochód, a jej koszty utrzymania są stosunkowo niewielkie. Wskazuje ona, że ponosi wydatki takie jak na prąd, gaz czy opał, które to twierdzenie może jednak budzić wątpliwości, bowiem stoi w sprzeczności z innym twierdzeniem wnioskodawcy, a mianowicie, że nie ma obecnie stałego miejsca zamieszkania i korzysta w tym zakresie z pomocy rodziny i znajomych (jeden dom jest objęty nakazem rozbiórki, czego dotyczy niniejsza sprawa, zaś drugi nie nadaje się do zamieszkania bez przeprowadzenia koniecznych prac). Zwrócenia uwagi wymaga nadto, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 1,30 ha, którą może wykorzystać w sposób przynoszący określone korzyści majątkowe (np. dzierżawa). Poza tym, nie może także umknąć uwadze, że wymieniony spłaca pożyczkę, którą zaciągnął na sporządzenie ekspertyzy i operatu. Podkreślić więc w tym miejscu należy, że prywatne zobowiązania strony są jej osobistą sprawą i nie ma podstaw do przyznania pierwszeństwa w ich spłacie przed obowiązkiem uiszczenia należności publicznoprawnej w postaci kosztów postępowania sądowego. Stanowisko powyższe nie budzi wątpliwości w świetle stosownego orzecznictwa sądowego (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27.11.2008 r. II FZ 512/08, publ.:http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trudno zaś wskazany przez wnioskodawcę cel, na który pożyczka została zaciągnięta uznać za dotyczący zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a tylko wtenczas takiemu zobowiązaniu można by przyznać priorytetowy względem kosztów postępowania sądowego charakter. Należy także zaznaczyć, że argumentem przemawiającym za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata nie może być stwierdzenie o stopniu skomplikowania sprawy i o braku prawniczego wykształcenia. Nie są to bowiem w świetle tego, co wyżej napisano, przesłanki przyznania prawa pomocy, bowiem te ostatnie mają tylko i wyłącznie charakter majątkowy. Poza tym, ustawodawca nie ustanowił wymogu, by taki zawodowy pełnomocnik brał udział w postępowaniu na etapie, na którym obecnie się ono znajduje. Dopiero w przyszłości może się pojawić potrzeba sporządzenia określonych środków zaskarżenia, do czego w myśl stosownych zapisów P.p.s.a. potrzebny będzie właśnie adwokat. Należy także podnieść, że sąd rozpoznając sprawę czyni to w jej granicach, nie będąc jednak związany zarzutami, wnioskami skargi, jak też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), a w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronie występującej w danej sprawie bez adwokata niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków jej zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Dlatego też stwierdzono, że brak jest podstaw, by w niniejszej sprawie ustanawiać dla strony adwokata. Przyjęto również, że adekwatnym do jej sytuacji finansowej jest udzielenie jej częściowego wsparcia tj. w zakresie połowy kosztów sądowych, których wysokość to aktualnie 200 zł (wpis od skargi). Wzięto w tym ostatnim zakresie pod uwagę głównie fakt, że strona uzyskuje niski dochód i pozostaje w stałym leczeniu, co generuje określone wydatki, zaś koszty sądowe w niniejszej sprawie są ona obecnym etapie wysokie w porównaniu z tym dochodem. Podstawę orzeczenia stanowią art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.