II SA/Rz 118/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi I. sp. z o.o s.k.a. z siedzibą w T. na decyzję Komendanta Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej w Przemyślu z dnia 25 listopada 2022 r., nr Bi-ZG-SBK.440.43.2022 w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę.

Przedmiotem skargi I. sp. z o.o. s.k.a. z siedzibą w T. (dalej: skarżąca/Spółka) jest decyzja Komendanta Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej w Przemyślu z 25 listopada 2022 r. nr Bi-ZG-SBK.440.43.2022 utrzymująca w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej z [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 2201 ze zm., dalej: u.t.d.). Jak wynika z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy, 8 sierpnia 2022 r., funkcjonariusz Placówki Straży Granicznej w drogowym przejściu granicznym w [...] na kierunku wyjazdowym z Polski na Ukrainę dokonał kontroli ciągnika samochodowego marki [...] o nr rej [...] wraz z naczepą ciężarową marki [....] o nr rej. [...], kierowanego przez obywatela Białorusi D. A. , legitymującego się paszportem [...]. Kontrolę przeprowadzono w zakresie przestrzegania przepisów ustawy o transporcie drogowym. Do kontroli kierowca okazał m.in. wypis z licencji nr [...] wydanej dla Spółki, dotyczącej wykonywania międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy (licencja ważna od 20 września 2012 r. do 19 września 2022 r.) oraz międzynarodowy list przewozowy CMR nr [...] z dnia 5 sierpnia 2022 r. W trakcie kontroli stwierdzono, że przewoźnik wykonuje międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy, a kierowca nie posiada świadectwa kierowcy poświadczającego zatrudnienie przez Spółkę wymaganego na podstawie przepisów art. 32a u.t.d. w zw. z art. 3 i 5 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 1072/2009 z dnia 21 października 2009 r., dotyczącego wspólnych zasad dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych (wersja przekształcona- Dz. Urz. UEL z 2009 r., Nr 300 poz. 72), które zgodnie z art. 87 ust. 1 pkt 4 u.t.d. jest obowiązany mieć przy sobie i okazać na żądanie uprawnionego organu kontroli. Z przeprowadzonych czynności sporządzono protokół kontroli. Kierowca nie wniósł do niego uwag ani zastrzeżeń. Funkcjonariusz Placówki Straży Granicznej w stosunku do sprawcy czynu poprzestał na zastosowaniu środka oddziaływania wychowawczego w postaci pouczenia. W związku ze stwierdzonym naruszeniem tj. wykonywaniem międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy przez kierowcę nieposiadjącego ważnego świadectwa kierowcy, w dniu 26 sierpnia 2022 r. wobec przedsiębiorcy – Spółki zostało wszczęte postępowanie administracyjne. W toku postępowania Spółka złożyła wyjaśnienia wskazując m. im. na wypis świadectwa kierowcy nr [...] (ważne od 3 sierpnia 2022 r. do 28 lipca 2023 r.), które poświadcza zatrudnienie w/w kierowcy w T. sp. z o.o. s.k.a z siedzibą w T., która tak jak i ona wchodzi w skład Grupy Kapitałowej T. Podkreśliła, że brak świadectwa kierowcy na rzecz Spółki stanowiło jednorazowe przeoczenie wynikało z nagłego zapotrzebowania dostarczenia paliwa do terminala wojskowego w związku z działaniami wojennymi na terenie Ukrainy. Decyzją z [...] września 2022 r. nr [...] Komendant Placówki Straży Granicznej w [...], na podstawie art. 92a ust. 1 u.t.d., nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości 5.000 zł. Po rozpatrzeniu odwołania od w/w decyzji Komendant Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej w Przemyślu, decyzją z 25 listopada 2022 r. nr Bi-ZG-SBK.440.43.2022, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczu przytoczył regulacje normujące zagadnienie kontroli wykonywania przewozu drogowego oraz konsekwencje prawne dla podmiotów wykonujących ten przewóz z naruszeniem przepisów u.t.d. Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji zasadnie powołał przepisy art. 32a, art. 87 ust. 1 pkt 4 u.t.d. oraz lp. 3.3. załącznika nr 3 do u.t.d., a także art. 3 oraz art. 5 rozporządzenia nr 1072/2009. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 6 rozporządzenia nr 1072/2009, świadectwo kierowcy należy do przewoźnika, który przekazuje je do dyspozycji kierowcy wskazanemu w świadectwie, podczas gdy kierowca prowadzi pojazd korzystając z licencji wspólnotowej wydanej temu przewoźnikowi. Organ odwoławczy wskazał nadto, że przepisy ustawy o transporcie drogowym jak również rozporządzenia nr 1072/2009, mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że w razie stwierdzenia naruszenia tych unormowań, organ jest uprawniony i jednocześnie zobowiązany do nałożenia na podmiot wykonujący przewóz odpowiedniej kary pieniężnej w drodze decyzji administracyjnej. Wystąpienie o wydanie świadectwa dla kierowcy będącego obywatelem państwa trzeciego jest obowiązkiem przewoźnika, do niego też to świadectwo należy. Przewoźnik przekazuje świadectwo kierowcy, na nazwisko którego świadectwo zostało wystawione, tylko wówczas, gdy prowadzi on pojazd. Podstawowym obowiązkiem przewoźnika było zatem przekazanie kierowcy świadectwa przed rozpoczęciem przewozu. Kierowca ma bowiem obowiązek okazywania świadectwa na wniosek każdego upoważnionego funkcjonariusza służb kontrolnych, a zatem musi dysponować tym świadectwem w czasie całego przewozu. W przedmiotowej sprawie kierowca nie został wyposażony w wymagane świadectwo kierowcy. Nie zaszły też okoliczności umożliwiające zwolnienie z odpowiedzialności za powstałe naruszenie, a przedstawiane przez spółkę, gdyż nie można zaliczyć ich do okoliczności egzoneracyjnych, o których mowa w art. 92c u.t.d.. Organ odwoławczy podkreślił, że przedsiębiorca zajmujący się wykonywaniem przewozów ma obowiązek zachowania należytej staranności przy wykonywaniu swej działalności. Zatem zgodnie z lp. 3.3. (wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy przez kierowcę nieposiadającego ważnego świadectwa kierowcy) tego załącznika za ww. naruszenie nakłada się karę pieniężną w kwocie 5.000,00 zł. W ocenie Komendanta Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej w Przemyślu spółka nie wykazała i nie udowodniła zaistnienia jakichkolwiek nieoczekiwanych i niedających się przewidzieć zdarzeń, które spowodowały ujawnione naruszenie i zwalniałyby ją z odpowiedzialności administracyjnej. Spółka nie zgodziła się z decyzją Komendanta Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej w Przemyślu z 25 listopada 2022 r. i wniosła na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania mających wpływa na wynik sprawy tj: - art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji mimo wadliwości rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, która przesądzała o konieczności jego uchylenia; -art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę zgromadzonego materiału sprawy, niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz niedokonanie wszechstronnej oceny wszystkich okoliczności i wyjaśnień przedstawionych przez skarżącą dotyczących stwierdzonego naruszenia mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy skutkujące przyjęciem, że w sprawie nie zachodziły przesłanki egzoneracyjne, o których mowa w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.; - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia faktycznego decyzji polegający na nieustosunkowaniu się do wszystkich okoliczności wskazanych przez skarżącą w toku postępowania; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. poprzez jego niezastosowanie, mimo że w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki, o których mowa w ww. przepisie, zwalniające skarżącą z odpowiedzialności administracyjnej; - art. 92a ust. 1 w zw. z art. 32a w zw. z art. 87 ust. 1 pkt 4 u.t.d. w zw. z Ip. 3.3. załącznika nr 3 do ww. ustawy poprzez nałożenie kary pieniężnej za wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy przez kierowcę nieposiadającego ważnego świadectwa kierowcy, pomimo wystąpienia przesłanek zwalniających skarżącą z odpowiedzialności administracyjnej. W oparciu o powyższe zarzuty spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, umorzenie postępowania administracyjnego a także zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022r., poz. 2492), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Komendanta Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej utrzymująca w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] nakładającą na Spółkę karę pieniężną w wysokości 5 000 zł za wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy przez kierowcę nieposiadającego ważnego świadectwa kierowcy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o transporcie drogowym, które określają zasady odpowiedzialności za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego podmiotów wykonujących przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, kierowców, osób zarządzających transportem i innych osób wykonujących czynności związane z przewozem drogowym (art. 1 ust. 2 pkt 2 u.t.d.). W myśl art. 4 pkt 2 u.t.d., międzynarodowy transport drogowy oznacza podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi, przy czym jazda pojazdu pomiędzy miejscem początkowym i docelowym odbywa się z przekroczeniem granicy RP. W przedmiotowej sprawie przejazd pojazdu odbywał się z przekroczeniem granic Polski – kierowca przewoził towar z Polski do Ukrainy, co wypełnia definicję międzynarodowego transportu drogowego w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu. Zgodnie z art. 32a u.t.d. do kierowcy niebędącego obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, zatrudnionego przez przedsiębiorcę mającego siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wykonującego międzynarodowy transport drogowy rzeczy, stosuje się przepisy Unii Europejskiej dotyczące świadectwa kierowcy, tj. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 1072/2009 z dnia 21 października 2009r. dotyczące wspólnych zasad dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych (dalej: rozporządzenie nr 1072/2009). W art. 3 tego rozporządzenia został wyrażona zasada ogólna, zgodnie z którą wykonywanie przewozów międzynarodowych wymaga posiadania licencji wspólnotowej oraz, jeśli kierowca jest obywatelem państwa trzeciego, świadectwa kierowcy. Krąg przewoźników, wobec których wymagane jest świadectwo kierowcy, określa art. 5 ust. 1 powyższego rozporządzenia. Są to przewoźnicy, którzy posiadają licencję wspólnotowy (pkt a) oraz albo legalnie zatrudniają w tym państwie członkowskim kierowcę, który nie jest obywatelem państwa członkowskiego ani rezydentem długoterminowym w rozumieniu dyrektywy Rady 2003/109/WE z dnia 25 listopada 2003 r. dotyczącej statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi, albo w sposób legalny korzystają z usług kierowcy, który nie jest obywatelem państwa członkowskiego ani rezydentem długoterminowym w rozumieniu dyrektywy 2003/109/WE, pozostającego w dyspozycji tego przewoźnika zgodnie z warunkami zatrudnienia i kształcenia zawodowego określonymi w tym państwie członkowskim na mocy przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych: oraz w odpowiednich przypadkach na mocy układów zbiorowych, zgodnie z regułami stosowanymi w tym państwie członkowskim (pkt b). Stosownie do treści art. 5 ust. 2 tego rozporządzenia, świadectwo kierowcy jest wydawane przez właściwe organy państwa członkowskiego siedziby przewoźnika na wniosek posiadacza licencji wspólnotowej każdemu kierowcy, który nie jest obywatelem państwa członkowskiego ani rezydentem długoterminowym i jest przez tego przewoźnika legalnie zatrudniony, lub każdemu kierowcy pozostającemu w jego dyspozycji, który nie jest obywatelem państwa członkowskiego ani rezydentem długoterminowym w rozumieniu powołanej wyżej dyrektywy. Każde świadectwo kierowcy poświadcza, że kierowca w nim wskazany jest zatrudniony zgodnie z warunkami określonymi w ust. 1. Świadectwo kierowcy należy, zgodnie z art. 5 ust. 6 tego rozporządzenia, do przewoźnika, który przekazuje je do dyspozycji kierowcy wskazanemu w świadectwie, podczas gdy kierowca prowadzi pojazd, korzystając z licencji wspólnotowej wydanej temu przewoźnikowi. Uwierzytelniony wypis ze świadectwa kierowcy wydany przez właściwe organy państwa członkowskiego siedziby przewoźnika jest przechowywany w lokalach przewoźnika, natomiast świadectwo jest okazywane na wniosek każdego upoważnionego funkcjonariusza służb kontrolnych. Okazanie przez Spółkę (w trakcie postępowania administracyjnego) świadectwa kierowcy wydanego na wniosek innego podmiotu niż wykonujący przewóz stanowi bezsprzecznie naruszenie obowiązków przewozu drogowego określonych w art. 5 ust. 2 i 6 rozporządzenia nr 1072/2009 oraz w art. 87 ust. 1 pkt 4 u.t.d.. Bez wpływu na odpowiedzialność Spółki pozostaje okoliczność, że kierowca wykonujący przedmiotowy przewóz faktycznie jest zatrudniony przez Spółkę i posiada świadectwo kierowcy uzyskane przez innego przedsiębiorcę należącego do tej samej Grupy Kapitałowej. Świadectwo kierowcy służy wykazaniu, że dany przewoźnik wykonujący przewóz legalnie zatrudnia lub korzysta z usług prowadzącego środek transportu kierowcy z państwa trzeciego. Każdy przewoźnik obowiązany jest do wystąpienia o świadectwo dla takiego kierowcy, do którego nawiązuje art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1072/2009, gdzie pojawia się pojęcie nie tylko "kierowcy legalnie zatrudnionego", ale także "kierowcy pozostającego w dyspozycji przewoźnika". To oznacza konieczność posiadania świadectwa kierowcy, wydanego temu konkretnemu przewoźnikowi, który wykonuje transport międzynarodowy, nawet wówczas, gdy kierowca zostanie oddany przewoźnikowi do dyspozycji na potrzeby wykonania danego zlecenia. Legitymowanie się przez kierowcę świadectwem kierowcy wydanym dla innego przewoźnika, potwierdza li tylko legalność zatrudnienia u tego przewoźnika i bynajmniej nie konwaliduje obowiązku posiadania świadectwa kierowcy przez skarżącą Spółkę. Do wykonywania przewozu zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, o których była mowa wyżej, Spółka obowiązana była wystąpić z wnioskiem o wydanie dla zatrudnianego przez siebie kierowcy świadectwa kierowcy. Realizowanie przewozu bez dopełnienia powyższego obowiązku wiązało się z ryzykiem nałożenia na przewoźnika sankcji administracyjnej. W ocenie Sądu organy słusznie uznały, że w niniejszej sprawie nie wystąpił wypadek kwalifikujący się do zastosowania instytucji z art. 92c u.t.d. Zgodnie z tym przepisem nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, m. in jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Podkreślić należy, że odpowiedzialność za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym ma charakter obiektywny, jest odpowiedzialnością za wystąpienie zakazanego ustawą skutku i to niezależnie od tego, kto przyczynił się do powstania naruszenia. Istnieje domniemanie odpowiedzialności przewoźnika, które może on obalić jedynie w sytuacji spełnienia przesłanek wynikających z w/w przepisu, ale ciężar dowodu wykazania tych przesłanek spoczywa na przewoźniku, gdyż to on wywodzi z tego przepisu skutki prawne. Zwrócić uwagę należy, że skarżąca powołuje się na nagłość zaistniałego, niejako stanu wyższej konieczności, tymczasem jak sama wskazała, po stwierdzeniu nieprawidłowości podczas kontroli na granicy, przewóz kontynuował już inny kierowca dysponujący wszystkimi wymaganymi dokumentami. Oznacza to, że odpowiednio organizując transport mogła uniknąć stwierdzonego podczas kontroli uchybienia jego warunkom, które dla podmiotu profesjonalnie realizującego tego rodzaju usługi powinny być znane. Sam powszechnie znany fakt ogarnięcia kraju do którego odbywała się dostawa wojną, choć na tereny nie objęte bezpośrednimi działaniami wojennymi, choć zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem, nie był i nie mógł być dla Spółki zaskoczeniem. Tak więc prawidłowa organizacja przewozu przez Spółkę pozwalała uniknąć stwierdzonej nieprawidłowości, co oznacza, że naruszenie nie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Wbrew twierdzeniom skarżącej, organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że Spółka ponosi odpowiedzialność za niewyposażenie kierowcy w wymagany dokument, czego nie dopatrzyły odpowiedzialne w jej strukturze osoby, za które ponosi pełną odpowiedzialność, nawet pomimo przeprowadzenia odpowiednich szkoleń. Stosownie do art. 92a ust. 1 u.t.d. podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 12 000 złotych za każde naruszenie. Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1, oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 3 do ustawy (art. 92a ust. 7 u.t.d.). Zgodnie z treścią lp.3.3. załącznika nr 3 do u.t.d., wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy, przez kierowcę nie posiadającego ważnego świadectwa kierowcy jest sankcjonowane karą pieniężna w wysokości 5 000 złotych. W świetle powyższego, kara pieniężna za stwierdzone w toku kontroli naruszenie została nałożona w prawidłowej wysokości. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania, stan faktyczny sprawy został wnikliwie wyjaśniony na podstawie kompletnego materiału dowodowego, a organy wyciągnęły na tej podstawie prawidłowe wnioski. W szczególności podkreślenia wymaga, że zaskarżona decyzja zawiera wszystkie elementy wymagane art. 107 § 1 k.p.a., w szczególności zawiera uzasadnienie prawne i faktyczne skonstruowane zgodnie z tym przepisem. Stan faktyczny opisany w decyzji nie budził wątpliwości, natomiast w uzasadnieniu prawnym przytoczono przepisy prawa i wyjaśniono podstawy prawnej decyzji. W związku z tym, że zaskarżona decyzja została wydana w zgodzie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, a zarzuty skargi okazały się bezzasadne, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.