II SA/Rz 1160/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2023 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 11 lipca 2022 r. nr SKO.4115.564.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 11 lipca 2022 r. nr SKO.4115.564.2022, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") z [...] maja 2022 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z 29 września 2021 r. K. G. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem – A. G. Decyzją z [...] maja 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podał, że ojciec skarżącej i jej niepełnosprawnego brata – H. G., żyje, pracuje zawodowo i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia skarżącej – będącej krewną w linii bocznej, gdyż stosownie do art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.", przyznanie świadczenia innym osobom niż spokrewnione w pierwszym stopniu możliwe jest jedynie, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji, zarzucając błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r. W ocenie odwołującej się, przepis stanowiący o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy rodzice niepełnosprawnego nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma zastosowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem krewnego niepełnosprawnego w linii bocznej. Decyzją z 11 lipca 2022 r. nr SKO.4115.564.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...]. Podzielając stanowisko organu I instancji odnośnie kolejności osób zobowiązanych do alimentacji Kolegium podało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. rodzeństwu, jako osobie niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taka sytuacja nie zachodzi zaś w realiach opisywanej sprawy, gdyż ojciec niepełnosprawnego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i pracuje zawodowo. To zaś wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku skarżącej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, K. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się siostry, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez ojca niepełnosprawnego, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez organy są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji administracyjnej, w tym zastosowanych przepisów prawa. Sąd podziela stanowisko organów odnośnie braku prawnej możliwości przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, z uwagi na brak zaistnienia okoliczności, które pozwalałyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej brata przed obowiązkiem alimentacyjnym rodziców osoby wymagającej opieki. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 16 czerwca 2021 r. II SA/Rz 516/21 (dostępny na stronie: orzezcenia.nsa.gov.pl), brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje, że adresatem świadczenia pielęgnacyjnego nie jest jakakolwiek osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, ale tylko taka, która mieści się w podanym wyżej katalogu. Jeśli czynności opiekuńczych nie wykonuje matka, ojciec, rodzina zastępcza, opiekun faktyczny dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 14 u.ś.r. (tj. osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka), to musi to być osoba, na której zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego. Nie może zatem budzić wątpliwości, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. tylko osoba, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego może uzyskać rekompensatę za brak podjęcia zatrudnienia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Co do zaś definicji takiego obowiązku przepis ten wprost odsyła do ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do art. 128 tej ustawy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby pochodzące jedna od drugiej tj. wstępni: rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd. oraz zstępni: dzieci, wnukowie, prawnukowie itd. Krewnymi w linii bocznej są natomiast osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (art. 617 K.r.o.). Jasne sprecyzowanie przez prawodawcę, kogo należy uznawać za obciążonego tego rodzaju obowiązkiem nie pozwala na dokonywanie modyfikacji w tym zakresie. Nie jest zatem możliwe jakiekolwiek zawężenie czy też rozszerzenie granic podmiotowych przedmiotowego obowiązku. Unormowania odnoszące się do obowiązku alimentacyjnego są klarowne i bezwzględnie obowiązujące, a zatem nie podlegają analizie mającej na celu w istocie zmodyfikowanie treści czy podmiotów tego obowiązku. Nie można też opowiedzieć się za prokonstytucyjną wykładnią art. 17 ust. 1 pkt 4 K.p.a., bowiem przepis ten w sposób jednoznaczny odsyła w zakresie rozumienia pojęcia "obowiązek alimentacyjny" do unormowań ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, które – jak wyżej zaznaczono – są sztywne i nie pozostawiają pola do uznaniowego ujęcia przedmiotowych kwestii. Należy jednak mieć na uwadze, że regulacje konstytucyjne mają wymiar ogólny i podlegają konkretyzacji w aktach prawnych niższego rzędu. To zatem w poszczególnych ustawach należy poszukiwać konkretnych rozwiązań co do rodzaju i zakresu pomocy udzielanej przez Państwo podmiotom jej potrzebującym. W niniejszej sprawie ustalono, że ojciec niepełnosprawnego – H. G. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych zaświadczania z 8 kwietnia 2022 r. wynika, że H. G. jest zatrudniony w [...] na stanowisku [...], w pełnym wymiarze czasu pracy. Potwierdzeniem powyższego są protokolarne ustalenia dokonane w trakcie przeprowadzonego 1 kwietnia 2022 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego. Oznacza to, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej i przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym bratem. Ze wskazanego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wynika, że warunkiem do przydania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest stwierdzenie, że rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taka zaś sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie, a zatem zaskarżoną decyzją prawidłowo utrzymano w mocy decyzję o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.