II SA/Rz 1102/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 29 września 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. i J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z ich skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku w postaci rozbiórki budynku gospodarczo-inwentarskiego - postanawia - I. przyznać skarżącym prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

J. K. i J. K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku rozbiórki budynku gospodarczo-inwentarskiego zawarli wniosek o zwolnienie z wszelkich opłat sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając wniosek w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika wskazali, że nie są w stanie samodzielnie bronić swoich spraw. Podnieśli, że utrzymują się z rażąco niskich emerytur, z których nie są w stanie poczynić żadnych oszczędności. Po opłaceniu wszelkich niezbędnych wydatków pozostaje im "znikoma" kwota tak, że brakuje im na wyżywienie i bieżące utrzymanie. Wraz z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje jeszcze bezrobotna córka, nie mająca prawa do zasiłku z tytułu posiadania takiego statusu oraz ucząca się wnuczka. Wnuczka uczęszcza do szkoły oddalonej od miejsca zamieszkania o ponad 40 km, dlatego też mieszka w bursie szkolnej. Źródła utrzymania rodziny to: emerytura skarżącej w kwocie 728,45 zł, emerytura skarżącego w kwocie 858,79 zł, alimenty pobierane przez córkę na ich wnuczkę wynoszące 420 zł oraz zasiłek rodzinny – 210 zł. Rodzina mieszka w domu o powierzchni 54 m.kw. Na jej majątek składa się nieruchomość rolna – 10,5 arów. Comiesięczne wydatki stron to: ok. 100 zł (prąd), 200 zł (woda i kanalizacja), ok. 101 zł (lekarstwa), 30 zł (telefon), 500 zł (żywność), 48,23 zł (rata pożyczki na pralkę), 53,84 zł (rata pożyczki na lodówkę), 408,09 zł (rata innej pożyczki), 290 zł (koszt pobytu wnuczki w bursie szkolnej), 100 zł (koszt dojazdów wnuczki do szkoły i do domu w weekendy). Skarżący nie posiadają pojazdów mechanicznych. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Prawo pomocy, o którego zastosowanie ubiegają się skarżący może zostać przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, o czym stanowi art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), określanej w dalszej części jako "P.p.s.a.". Na wsparcie w najszerszych granicach składa się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego – art. 245 § 2 P.p.s.a. Natomiast częściowe prawo pomocy to zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub też tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego. W swoim wniosku składający go zaznaczyli, że domagają się zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata. Żądanie to, w ocenie rozpoznającej go, zasługuje na uwzględnienie, lecz tylko w części. Należy bowiem podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, bowiem stanowi odstępstwo od obowiązującej na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego zasady ponoszenia przez jego strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie, którą wyraża art. 199 P.p.s.a. Oznacza to, że wsparcie przez Państwo dopuszczalne jest w odniesieniu do osób, co do których brak jest wątpliwości, że nie są w stanie samodzielnie udźwignąć ciężaru związanego ze sfinansowaniem swego udziału w sprawie. Ich wydatki na zaspokojenie niezbędnych potrzeb wyczerpują więc całość bądź zdecydowaną większość uzyskiwanych środków. Brak jest tym samym możliwości przeznaczenia tych środków na postępowanie sądowe. Oznaczałoby to bowiem niemożność utrzymania się na minimalnym poziomie egzystencji. Jak stanowi art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobnie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zakres częściowy prawa pomocy uzależniony jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Informacje uzyskane od wnioskodawców przemawiają za częściową zasadnością ich wniosku. W oparciu o nie brak jest możliwości przyjęcia, że skarżący nie dysponują jakimikolwiek środkami na pokrycie kosztów postępowania. Należy bowiem zaznaczyć, że posiadają oni stałe źródło dochodu, mimo, że jego wysokość nie jest obiektywnie rzecz biorąc wysoka. Zaspakajają jednak z niego wszelkie podstawowe potrzeby tj. w zakresie wyżywienia, leczenia, mieszkania i edukacji wnuczki. Na konieczność przyjęcia, że skarżący nie wykazali, że nie dysponują jakimikolwiek wolnymi środkami wskazuje fakt spłacania przez nich pożyczki, której miesięczna rata wynosi 409 zł. Wnioskodawcy nie podali, jaki był cel jej zaciągnięcia, zaś w orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, że zasadniczo zobowiązania o cywilnoprawnym charakterze nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, do których zaliczyć trzeba koszty postępowania sądowego (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30.11.2010r. I OZ 893/10, publ.: www.nsa.gov.pl). W odniesieniu jednak do pożyczek zaciągniętych przez skarżących na zakup lodówki i pralki uznano, że dotyczą one zaspokojenia istotnych potrzeb życiowych. Trzeba także zwrócić uwagę, że wnioskodawcy we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczyli, że córka pozostaje na ich utrzymaniu, bowiem nie posiada żadnych dochodów. Natomiast na skutek wezwania o podanie dodatkowych danych wskazali, że córka pobiera alimenty na ich wnuczkę oraz zasiłek rodzinny w łącznej kwocie 630 zł. Rodzi to wątpliwość co do tego, czy skarżący ujawnili ostatecznie wszystkie dochody rodziny. Oceniając żądanie skarżących wzięto także pod uwagę, że podana przez nich kwota wydatkowana na żywność – 500 zł jest z pewnością zupełnie nieadekwatna do wyżywienia trójki osób (przyjęto przy tym, że koszt pobytu wnuczki w bursie szkolnej obejmuje także jej wyżywienie tam). Dlatego też uznano, że rzeczywiste wydatki stron na powyższy cel są wyższe. Uwzględniając całość powyższego przyjęto, że zasadnym jest udzielenie skarżącym częściowego wsparcia w ramach prawa pomocy. Zwolniono ich więc od kosztów sądowych w niniejszej sprawie (ich obecna wysokość to 100 zł –wpis od skargi). Odmówiono natomiast ustanowienia pełnomocnika – adwokata. Skarżący nie wykazali bowiem, że poza ich możliwościami finansowymi znajduje się poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że obecność profesjonalnego zastępcy prawnego na obecnym etapie postępowania nie jest konieczna, bowiem wymogu takiego nie przewidują unormowania ustawy procesowej (P.p.s.a.). Sąd udziela zaś stronom występującym w sprawie bez adwokata potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach ich zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Podstawę niniejszego orzeczenia stanowią art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pt 1 i pkt 2 P.p.s.a.