II SA/Rz 1089/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi E.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - postanawia – odmówić przyznania prawa pomocy.

Sygn. II SA/Rz 1089/17 U Z A S A D N I E N I E W sprawie ze skargi na decyzję opisaną w sentencji, skarżąca wniosła po raz drugi o przyznanie prawa pomocy, tym razem poprzez ustanowienie pełnomocnika argumentując, że nie radzi sobie ze sprawą, która przeciąga się już kilka lat. Decyzja odmowna jest dla skarżącej niezrozumiała i krzywdząca, dlatego prosi o wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego, ponieważ niczym nie zawiniła. Jako majątek skarżąca wskazała nieruchomość rolną o powierzchni 0,60 ha nieużytkowaną rolniczo. Mieszka w udostępnionym jej nieodpłatnie mieszkaniu syna, który przebywa za granicą. Jej dochód to łącznie kwota 1251,18 zł. Do stałych kosztów jej jednoosobowego gospodarstwa domowego zaliczyła czynsz 336 zł, energię elektryczną 60 zł za dwa miesiące, podatek od nieruchomości 45 zł rocznie, leki ok. 200 zł miesięcznie i telefon 30 zł miesięcznie. Rozpoznając wniosek stwierdzono, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skoro w tej samej sprawie skarżąca zwracała się o zwolnienie od kosztów sądowych, to kolejny wniosek, tym razem o ustanowienie pełnomocnika, należy potraktować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i rozpoznać go pod kątem przesłanek zawartych w treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Zwolnienie z tego obowiązku powoduje uszczuplenie dochodów państwa, zatem jako odstępstwo od obowiązku ponoszenia kosztów może mieć miejsce tylko wówczas, gdy zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest przez stronę obiektywnie niemożliwe. Ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie tego prawa, zaś przyznawanie prawa pomocy zarówno w zakresie częściowym jak i całkowitym, nie ma charakteru swobodnego uznania lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności ocenie podlega złożone przez wnioskodawcę oświadczenie i ewentualne dokumenty wskazujące na sytuację materialną. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadniono nie przesłankami przyznania prawa pomocy, tj. przesłankami ekonomicznymi a argumentami związanymi z przedmiotem sprawy-konkretnie z czasem jej trwania i opinią, że pomoc profesjonalnego pełnomocnika szybciej rozwiąże problem skarżącej. Taka motywacja wniosku nie spełnia wymogów ustawowych, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy i to zarówno w zakresie częściowym jak i całkowitym. Konsekwencją tego rodzaju uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy może być tylko odmowne jego załatwienie. Skarżąca nie wskazała, że zmaga się z trudnościami finansowymi i niej jest w stanie sprostać wydatkom związanym z postępowaniem sądowym. Za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać argument, że skarżącej zostało przyznane prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W każdej indywidualnej sprawie i każdorazowo, rozpoznający sprawę rozstrzyga czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy i o jego zakresie. Przyjęcie zasady związania faktem przyznania prawa pomocy w innym lub nawet tym samym postępowaniu sądowym, w oczywisty sposób naruszałoby przepisy art. 243- 263 P.p.s.a. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Na marginesie należy dodać, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji nie obowiązuje tzw. przymus adwokacko-radcowski, a sąd ten nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone (art. 134 § 1, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a., który w sprawie nie ma zastosowania). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego lub czynności nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Także art. 6 P.p.s.a. zapewnia stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) gwarancje procesowe; w razie uzasadnionej potrzeby udziela niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, a stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do terminu i sposobu wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 1 P.p.s.a.). Zatem strona działająca bez fachowego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego) nie zostanie pozbawiona obrony swoich praw. Skoro jednak skarżąca widzi konieczność działania w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, winnna – zdaniem rozpoznającego wniosek – uczynić to z własnych bądź pozyskanych przez siebie środków pieniężnych. Instytucja prawa pomocy ma charakter nadzwyczajny i korzystanie z niej zawężone zostało do ścisłego kręgu osób najbardziej potrzebujących pomocy, tj. rzeczywiście ubogich, pozbawionych środków do życia bądź posiadających takie środki, ale w bardzo ograniczonym zakresie. Skarżąca natomiast dysponuje niewysokimi, ale stałymi i pewnymi comiesięcznymi dochodami (emerytura), ponosi niewysokie koszty stałe utrzymania. W takiej sytuacji nie sposób uznać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Mając na względzie przytoczone okoliczności, na postawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.