II SA/Rz 1080/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi M. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. uchyla zawiadomienie Ministra z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. T. kwotę 597 zł /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia (...) lipca 2020 r. nr (...) utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody (dalej: "Wojewoda" lub "organ I instancji") z dnia (...) marca 2020 r. nr (...) o odmowie wznowienia postępowania. Wydanie postanowienia poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wojewoda decyzją z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...) ustalił, że świadczenia rodzinne pobrane przez M. T. (dalej: "skarżącą") w okresie od (...) sierpnia 2016 r. do (...) września 2017 r. na rzecz trójki jej dzieci w kwocie 15 598,76 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i zobowiązał skarżącą do zwrotu ww. kwoty. Z nadesłanych akt administracyjnych wynika, że decyzję wysłano na adres: Z. (...), (...) i pomimo dwukrotnego awizowania, skarżąca nie podjęła jej w wyznaczonym terminie. Skarżąca wnioskiem nadanym w placówce operatora pocztowego w dniu (...) października 2019 r., zwróciła się do Wojewody o wznowienie postępowania zakończonego opisaną wyżej decyzją z dnia (...) stycznia 2019 r. Jako podstawę wznowienia wskazała art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn zm.) – dalej: "K.p.a.". Podniosła, że od 2017 r. przebywała za granicą i okoliczność ta była znana organowi. Wojewoda postanowieniem z dnia (...) marca 2020 r. nr (...) odmówił wznowienia postępowania zakończonego własną ostateczną decyzją z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...). Organ podał, że skarżąca winna poinformować organ o zmianie adresu zamieszkania, bowiem w przypadku zaniechania tego obowiązku, doręczenia pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny, co wynika z art. 42 § 1 i 2 K.p.a. Wojewoda podniósł, że skarżąca niepoinformowała organu o zmianie miejsca zamieszkania, a decyzja z dnia (...) stycznia 2019 r. została wysłana na adres podany dotychczas przez skarżącą. Doręczenie w trybie art. 44 § 3 i 4 K.p.a. uznać zatem należało za w pełni skuteczne, a co za tym idzie – odmówić wznowienia postępowania. Skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie, przytaczając argumentację zbieżną z wnioskiem o wznowienie postępowania. Obowiązkiem organu administracji było zweryfikowanie adresu zamieszkania skarżącej. W innym postępowaniu administracyjnym Wojewoda doręczył skarżącej korespondencję w jej miejscu zamieszkania w Wielkiej Brytanii. Postanowieniem z dnia (...) lipca 2020 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia (...) marca 2020 r. nr (...) Podzielając w całości stanowisko organu I instancji Kolegium podało, że z akt administracyjnych i samego środka zaskarżania nie wynika, aby skarżąca nie brała udziału w toku czynności procesowych bez własnej winy. W ocenie Kolegium, strona mając wiedzę, że nie będzie przebywać pod wskazanym przez nią we wniosku adresem oraz należycie dbając o własne interesy winna poinformować organ o nowym adresie lub ustanowić pełnomocnika do doręczeń. Wobec powyższego, doręczenie skarżącej pism na podany przez nią dotychczas adres uznać należało za skuteczne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M. T. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącej, zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem: 1. art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 80 K.p.a. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy prowadzące do przyjęcia, że przy wszczęciu postępowania nie istnieje obowiązek ustalenia przez organ aktualnego adresu strony postępowania; 1. art. 10 § 1 i art. 81 K.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się do całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie; 2. art. 41 K.p.a. poprzez błędne uznanie, że w opisywanej sprawie doszło do skutecznego doręczenia pisma skarżącej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 §1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Skarga okazała się zasadna, z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu. Wojewoda decyzją z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...); znak: (...) ustalił, że świadczenie wychowawcze poprane przez M.T. za okres od (...) sierpnia 2016 do (...) września 2017 r. na troje dzieci w łącznej kwocie 15.598.76 zł zostało pobrane nienależnie i jednocześnie zobowiązał M. T. do zwrotu tej kwoty z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Pismem z dnia (...) października 2019 r. Wojewoda przekazał do Samorządowego Kolegium Odwoławczego do rozpatrzenia odwołania skarżącej z dnia (...) września 2019 r. wraz z wnioskiem z tej samej daty o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Postanowieniem z dnia (...) października 2019 r. nr (...) Samorządowe Kolegium działając na podstawie art. 17 ust. 1 i art. 134 K.p.a. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia (...) października 2019 r. nr (...) odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody z dnia (...) lipca 2018 r. nr (...). Zawiadomieniem z dnia (...) listopada 2019 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze przekazało w trybie art. 65 § 1 K.p.a. Wojewodzie wniosek pełnomocnika skarżącej z dnia (...) października 2019 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody z dnia (...) stycznia 2019 r. do rozpatrzenia. Wojewoda postanowieniem z dnia (...) marca 2020 r. nr (...), działając na podstawie art. 149 K.p.a. odmówił wznowienia postępowania z wniosku M. T. zakończonego decyzją Wojewody z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...) W postanowieniu tym Wojewoda zawarł pouczenie, że stronie służy zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego za pośrednictwem Wojewody w terminie 7 dni od jego otrzymania. Zarządzeniem z dnia (...) kwietnia 2020 r. nr (...) Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego działając na podstawie art. 65 § 1 w zw. z art. 17 pkt 2 i art. 19 K.p.a. zawiadomił o przekazaniu zażalenia M. T. na postanowienie Wojewody z dnia (...) marca 2020 r. nr (...) - do załatwienia według właściwości przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zawiadomieniem z dnia (...) maja 2020 r. nr (...) działając na podstawie art. 65 § 1 K.p.a. zawiadomił o przekazaniu zgodnie z właściwością do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zażalenia M. T. na postanowienie Wojewody z dnia (...) marca 2020 r. nr (...) o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...) Przedstawiony stan sprawy wskazuje, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze , a także Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej uznały, że nie są organami właściwymi do rozpatrzenia zażalenia skarżącej, a zatem w niniejszej sprawie zaistniał negatywny spór kompetencyjny. Zgodnie z art. 4 P.p.s.a. sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Do sporu, w rozumieniu art. 4 P.p.s.a., dochodzi w sytuacji, gdy przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny), albo gdy każdy z nich uważa się za niewłaściwy do załatwienia tej sprawy (spór negatywny). Aby sprawa, w której powstał spór między organami mogła być rozpatrzona przez Sąd w omawianym trybie, musi być indywidualną sprawą z zakresu administracji publicznej, załatwianą w drodze decyzji administracyjnej. Z istoty sporu o właściwość, o którym mowa w powołanym przepisie wynika, że spór może mieć miejsce w takiej sytuacji prawnej, kiedy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia przez organ administracji określonej sprawy administracyjnej. W tej sytuacji Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie był uprawniony do działania w trybie art. 65 § 1 K.p.a. i kolejnego przekazania sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego , gdyż o właściwości organu w przedstawionym stanie faktycznym winien wypowiedzieć się Naczelny Sąd Administracyjny. Organ, któremu przekazano podanie (sprawę) w trybie art. 65 § 1 K.p.a. nie ma już takich kompetencji (obowiązku), jak organ, który przekazał mu podanie (sprawę) w oparciu o art. 65 § 1 K.p.a. Organ, któremu przekazano podanie jest związany przekazaniem, gdyż istnieje domniemanie, że organ przekazujący prawidłowo ustalił organ właściwy (por. postanowienie NSA z 2.03. 2012 r. sygn. akt II GW 15/11; dostępny na str. bcosa). Organ, któremu przekazano podanie (sprawę) w trybie art. 65 § 1 K.p.a., nie ma już takich kompetencji (obowiązku), jak organ, który przekazał mu podanie (sprawę) w oparciu o powyższy przepis (wyrok WSA w Gliwicach z 27.05.2020 sygn. akt II SAB/Gl 15/20; dostępne na str. cbosa). Zatem wydanie zaskarżonego postanowienia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze , któremu na podstawie zawiadomienia z dnia (...) maja 2020 r. nr (...) Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przekazano sprawę do rozpatrzenia, Sąd uznał działanie Ministra za dokonana z naruszeniem przepisów procesowych, a zaskarżone postanowienie za przedwczesne wobec braku rozstrzygnięcia wskazanego sporu kompetencyjnego (por.: postanowienie NSA z 26.11.2019 r. sygn. akt I OW 139/19; postanowienie NSA z 8.11.2018 r. sygn. akt IOW 119/18; dostępne na str. cbosa). Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i zawiadomienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) maja 2020 r. nr (...). Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w art. 200 P.p.s.a. Mając na uwadze argumenty przedstawione w uzasadnieniu wyroku, Sąd za przedwczesne uznał dokonania oceny merytorycznej zaskarżonego postanowienia. W pierwszej kolejności należy doprowadzić do rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny spór kompetencyjnego, który zaistniał w rozpoznawanej sprawie.