II SA/Rz 1077/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku S.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

S.S. (dalej: skarżący) w sprawie ze skargi opisanej w sentencji postanowienia zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku złożonym na formularzu PPF nie powołał się na argumenty przemawiające za tymże zwolnieniem, odnosząc się jedynie do kwestii merytorycznych sprawy. Skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jako majątek zadeklarował dom drewniany o pow. 60 m² i dom murowany niewykończony o pow. 150 m² (oba współwłasność w 1/9 części), nieruchomości rolne (gospodarstwo rolne) o pow. 4,09 ha. Oświadczył, że jego dochód miesięczny wynosi 650 zł (renta inwalidzka). Jako stałe zobowiązania wskazał opłaty za energię elektryczną w wysokości 120 zł /za dwa miesiące/, gaz 100 zł, ubezpieczenie domu 270 zł, leki 40 zł. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzono: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., osobie fizycznej przyznane zostaje prawo pomocy z jej wniosku w zakresie całkowitym (o taki ubiega się w tej sprawie skarżący żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata), jeżeli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, tj. nie ma żadnych środków finansowych ani tez obiektywnych możliwości na ich zdobycie. Zwolnienie z tego obowiązku powoduje uszczuplenie dochodów państwa, zatem jako odstępstwo od obowiązku ponoszenia kosztów może mieć miejsce tylko wówczas, gdy zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest przez stronę obiektywnie niemożliwe, zaś ciężar dowodu na okoliczność ubóstwa spoczywa na wnioskodawcy, na co wyraźnie wskazuje użyte w przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże". W ocenie rozpoznającego wniosek skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ani pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Skarżący nie powołuje się na szczególne wydatki, po poniesieniu których pozostawałaby w niedostatku. Wnosząc sprawę na drogę postępowania sądowego strona musi przewidywać konieczność pokrycia określonych kosztów z tym związanych, zaś poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania nawet przy pewnym uszczerbku utrzymania koniecznego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Dla tego rodzaju wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć ich pokrycie, przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Skarżący nie powołał się na żadną okoliczność, która pozwalałaby dać pierwszeństwo przed wymaganymi w tej sprawie kosztami. Skomplikowana sytuacja prawna sprawy, na co powołuje się skarżący wnosząc w skardze o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie jest przesłanką do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie: całkowitym czy częściowym; jest nią bowiem sytuacja materialna, która nie pozwala na poniesienie tego rodzaju wydatków, a która w sprawie nie zachodzi. Instytucja prawa pomocy ma charakter nadzwyczajny i korzystanie z niej zawężone zostało do ścisłego kręgu osób najbardziej potrzebujących pomocy, tj. rzeczywiście ubogich, pozbawionych środków do życia bądź posiadających takie środki, ale w bardzo ograniczonym zakresie. Skarżący natomiast dysponuje niewysokimi, ale stałymi i pewnymi comiesięcznymi dochodami (renta), prowadzi gospodarstwo rolne, które może przynosić dochody i równocześnie może być objęte dofinasowaniem w postaci dopłat czy dotacji, ponosi niewysokie koszty stałe utrzymania. W takiej sytuacji nie sposób uznać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów zainicjowanego postępowania sądowego (co do kosztów sądowych, w tej kategorii spraw wymagany jest wpis stały, wynoszący w tym przypadku 100 zł; jego wysokość generuje ewentualne inne koszty). Dodać w tym miejscu należy, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji nie obowiązuje tzw. przymus adwokacki, a sąd ten nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone (art. 134 § 1, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a., który w sprawie nie ma zastosowania). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego lub czynności nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Także art. 6 P.p.s.a. zapewnia stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) gwarancje procesowe; w razie uzasadnionej potrzeby udziela niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, a stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do terminu i sposobu wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 1 P.p.s.a.). Zatem strona działająca bez fachowego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego) nie zostanie pozbawiona obrony swoich praw. Skoro jednak skarżący widzi konieczność działania w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, winien – zdaniem rozpoznającego wniosek – uczynić to z własnych bądź pozyskanych przez siebie środków pieniężnych. Również samodzielnie powinien zabezpieczyć środki na konieczne koszty sądowe. Mając na względzie przytoczone okoliczności, na postawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.