II SA/Rz 1034/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 września 2022 r. sprawy ze sprzeciwu J. T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 21 czerwca 2022 r. nr SKO.4111/208/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego -uchyla zaskarżoną decyzję-

Decyzją z dnia 21 czerwca 2022 r., nr SKO.4111/208/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania J.T (dalej: "Wnioskodawca"/"Skarżący") od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt") z dnia 10 lutego 2022 r., nr GOPS.5212.423.32.2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735, ze zm. dalej: "K.p.a."), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Wójt odmówił Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, gdyż brak jest udokumentowania powstania niepełnosprawności, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Po rozpoznaniu odwołania Wnioskodawcy, Kolegium przedstawiło przepisy prawa materialnego dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego i dokonało prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., uwzględniającej skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Uznało, że Wójt niesłusznie oparł zaskarżoną decyzję na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją. Powołując orzecznictwo sądów administracyjnych naprowadziło, że wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie spowodował utraty mocy obowiązującej wskazanego przepisu, lecz zrodził konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Zatem wejście w życie powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego oznacza, że z porządku prawnego wyeliminowany został niekonstytucyjny fragment art. 17 ust. 1b u.ś.r. co oznacza, że odmowa przyznania Wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z powodu nie spełnienia przesłanki przewidzianej tym przepisem nie znajdowała usprawiedliwionych podstaw. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że organ I instancji naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., co obligowało Kolegium do wydania decyzji kasacyjnej. Wskazało, że nie została wyjaśniona kwestia rezygnacji przez Wnioskodawcę z zatrudnienia, bądź nie podejmowania pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnoprawnym ojcem. Wytknęło przy tym nieprawidłowości oświadczenia z dnia 30 grudnia 2021 r. dochodząc do wniosku, że decyzja Wójta obarczona jest wadą dowolności. W ramach wytycznych Kolegium nakazało wyjaśnić tę kwestię i prawidłowo udokumentować fakt zaistnienia (bądź nie) związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez Wnioskodawcę (nie podejmowania pracy) w celu sprawowania opieki na ojcem. W sprzeciwie Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania przez Kolegium świadczenia pielęgnacyjnego. Podniósł, że przez ponad dwa lata opiekował się niepełnosprawnym ojcem, który wymagał kompleksowej obsługi, uniemożliwiającej podjęcie pracy. Stan ten istniał do dnia 12 czerwca 2022 r., tj. do śmierci ojca. W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: sprzeciw jest uzasadniony. Sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji kasatoryjnej ocenia co do zasady jedynie zachowanie przesłanek wydania tego rodzaju decyzji (art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a." w zw. z art. 138 § 2 K.p.a.), jednakże zgodnie z art. 64b § 1 w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami sprzeciwu, w tym podniesionymi zarzutami. Oznacza to, że sąd jest uprawniony do uwzględnienia sprzeciwu także z przyczyn niewskazanych w powyższym środku zaskarżenia. Zgodnie z art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że zwrot "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" jest równoznaczny z nieprzeprowadzeniem przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (zob. np. wyroki NSA z dnia 24 marca 2022 r., sygn. II OSK 997/21, z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. III FSK 4699/21). W sytuacji natomiast, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 K.p.a., braki dowodowe postępowania pierwszej instancji nie mogą, co do zasady, stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. Podkreśla się również, że organ kasacyjny przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji zobligowany jest do wskazania, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym załatwieniu sprawy. Zatem uznać należy, że organ II Instancji ma możliwość wydania decyzji kasacyjnej wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego w takim stopniu, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wskazać bowiem należy, że braki w postępowaniu dowodowym nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. jedynie w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 K.p.a. Tym samym zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. powinno być poprzedzone wykazaniem, że ewentualne postępowanie dowodowe przeprowadzone w oparciu o art. 136 § 1 K.p.a. będzie niewystarczające (zob. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r. sygn. I OSK 445/22). Natomiast gdy organ odwoławczy dysponuje prawną możliwością przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, wydanie decyzji kasacyjnej stanowi naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. (wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. I OSK 46/22). Analogiczne stanowisko na temat dopuszczalności wydania decyzji kasacyjnej prezentowane jest również w piśmiennictwie (zob. A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. VII. Wolters Kluwer, 2018r.). Sąd podziela zaprezentowane poglądy i stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonej sprzeciwem decyzji nie zawiera wyjaśnienia odnośnie do konieczności zastosowania przez Kolegium przepisu art. 138 § 2 k.p.a., nie wskazuje też, z jakiej przyczyny niemożliwym było wydanie decyzji merytorycznej. W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w aktach jest zupełny, kompletny i wystarczający do tego, aby ustalony stan faktyczny sprawy zestawić z regulacją prawa materialnego, która stanowi podstawę sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). W szczególności złożony przez Skarżącego wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest kompletny, w sprawie przeprowadzony został wywiad środowiskowy, Skarżący złożył stosowne oświadczenie z dnia 30 grudnia 2021 r. dotyczące sprawowania opieki nad ojcem. Natomiast zastrzeżenia Kolegium dotyczące tego oświadczenia nie są tego rodzaju, aby uzasadniały kasacyjne rozstrzygnięcie. Zauważyć bowiem należy, że wątpliwości Kolegium nie dotyczą treści złożonego przez Wnioskodawcę oświadczenia, lecz działań pracownika organu I instancji, co mogło być uzupełniane w trybie art. 136 § 1 K.p.a. Końcowo Sąd stwierdza, że podziela ocenę prawną Kolegium co do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, a mianowicie, że oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jest niedopuszczalne. Reasumując: zaskarżona sprzeciwem decyzja wydana została z istotnym naruszeniem art. 138 § 2 K.p.a. Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w wyroku, na podstawie art. 151a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.).