II SA/Rz 1003/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2023 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 8 czerwca 2022 r. nr SKO.4115.591.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -

Przedmiotem skargi D. G. (dalej: "Skarżącego") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 8 czerwca 2022 r. nr SKO.4115.591.2022, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 7 kwietnia 2022 r. Skarżący zwrócił się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "Organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – S. G. Decyzją z [...] maja 2022 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podał, że S. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] sierpnia 2019 r. nr [...]. Niemniej jak wynika ze wskazanego orzeczenia, niepełnosprawność u matki Skarżącego istnieje od 15 lutego 2007 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 czerwca 2015 r. Wobec powyższego, skoro niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej, to w realiach opisywanej sprawy zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Niezależnie od powyższego Organ I instancji podał, że wraz z niepełnosprawną S. G. zamieszkuje Skarżący oraz dwoje synów niepełnosprawnej – J. K. i D. G. W toku postępowania ustalono, że zarówno Skarżący, jak i jego bracia nie pracowali i nie zwolnili się z pracy w celu sprawowania opieki nad matką. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto w ocenie Wójta, pomoc zstępnych niepełnosprawnemu rodzicowi powinna być całkowicie bezinteresowna, co wynika z norm moralnych. W tej sytuacji uznać należało, że istnieją inne osoby – pozostali synowie S. G., na których również ciąży obowiązek alimentacyjny niepełnosprawnej. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji argumentując, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Ponadto zarzucił błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r. w sytuacji, w której wnioskodawcą jest syn osoby niepełnosprawnej. Decyzją z 8 czerwca 2022 r. nr SKO.4115.591.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta Gminy [...]. Kolegium wskazało, że skoro wskazany przez Skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w opisywanej sprawie przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u matki Skarżącego. Prawidłowo natomiast uznał Organ I instancji, że w realiach opisywanej sprawy nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia Skarżącego a sprawowaniem opieki. Skarżący ma bowiem 35 lat i pracował jedynie 11 miesięcy. W drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono natomiast, że S. G. jest osobą relatywnie samodzielną, chodzącą i sprawną intelektualnie. Pracownik socjalny uznał, że nie wymaga stałej i długotrwałej opieki, a stan jej zdrowia nie jest na tyle zły, że w czynnościach opiekuńczych Skarżącego mogą zastąpić jego dwaj bracia. Co nie mniej istotne, to Skarżący i jego bracia pozostają na utrzymaniu niepełnosprawnej matki. Zatem w świetle uregulowań art. 91 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.), mają obowiązek pomagać we wspólnym gospodarstwie domowym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, D. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że niepodejmowanie zatrudnienia przez Skarżącego w związku z opieką sprawowaną nad matką nie wypełnia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna, zatem została oddalona w całości. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 269; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Sprawa niniejsza została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku w tym przedmiocie złożonego przez SKO i braku sprzeciwu ze strony skarżącej, czego podstawę stanowił art. 119 pkt 2 P.p.s.a. W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, o czym stanowi z kolei art. 120 P.p.s.a. Przedmiotem kontroli WSA uczyniono w niniejszej sprawie decyzję SKO o odmowie przyznania Skarżącej stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką S. G. SKO oparło swą decyzję afirmującą rozstrzygnięcie Wójta na treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ odwoławczy nie akceptując stanowiska Wójta na temat możliwości zastosowania w sprawie niekonstytucyjnego przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednocześnie słusznie stwierdziło, iż w ustalonych przez Organ I instancji okolicznościach rodzinnych w jakich znajduje się niepełnosprawna matka skarżącego nie zachodzą określone w tym przepisie przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia od sprawowania nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w postaci sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy. Organy obu instancji trafnie wskazały w motywach swych rozstrzygnięć, iż z niepełnosprawną matką skarżącego zamieszkuje oprócz skarżącego dwóch pełnoletnich lecz niepracujących synów, tj. J. K. oraz D. G. Synowie jako osoby niepracujące pozostają na utrzymaniu niepełnosprawnej matki. Dowodami potwierdzającymi pozostawanie bez pracy w/w są znajdujące się w aktach sprawy dokumenty z elektronicznego krajowego systemu monitoringu orzekania o niepełnosprawności. Ponadto, szczegółowy opis sytuacji rodzinnej Skarżącej zawierają sporządzone dla potrzeb postępowania rodzinne wywiady środowiskowe. Sądowa kontrola przedmiotu skargi nie wykazała jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, które mogłyby stanowić argument za uznaniem zarzutów skarżącej strony. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zasady prawdy materialnej tj. przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., dzięki czemu mógł stanowić oparcie dla ustaleń faktycznych Sądu – art. 133 § 1 P.p.s.a. Przekazane do WSA akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne, nie wymagając tym samym przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Zdaniem Sądu znajduje oparcie w aktach sprawy stanowisko Organów, iż nie zachodzi w tej sprawie przypadek konieczności sprawowania przez skarżącego stałej lub długotrwałej opieki na matką – art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jest prawdą, że w treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności S. G. zapisano, że osoba ta wymaga stałej i opieki innych osób. Jednakże w ustalonych przez Organy okolicznościach faktycznych nie powinno budzić wątpliwości, że opieka ta może i powinna być wykonywana przez wszystkich z mieszkających z nią bezrobotnych synów. Wnioskodawca wobec braku zatrudnienia pozostałych braci, nie występuje w sytuacji w której jest zmuszony pozostawać bez pracy w celu sprawowania opieki. Ponieważ pozostali zamieszkujący z nim i matką bracia nie mają innych obowiązków tj. rodzinnych czy wynikających z zatrudnienia, a jednocześnie ciąży na nich z mocy przepisów art. 87 i art. 91 § 2 K.rio. obowiązek prawny pomocy we wspólnym gospodarstwie oraz obowiązek wzajemnego wspierania się, winni tak podzielić pomiędzy siebie czynności opiekuńcze, aby skarżący mógł podjąć zatrudnienie. Nie było zamiarem ustawodawcy, aby przyznawać świadczenie pielęgnacyjne jeżeli obowiązek opieki może być w równym stopniu wykonywany przez pozostałych zamieszkujących z niepełnosprawnym zstępnych, zwłaszcza jeżeli pozostają na jego utrzymaniu. Zatem słusznie w swej decyzji Wójt Gminy [...] wywodzi, iż przepisy u.ś.r. nie pozwalają przyznać świadczenia opiekuńczego jeżeli tak w przypadku skarżącego opieka nad matką może być bez jakichkolwiek przeszkód realizowana wspólnie przez kilka osób pozostających w tym samym stopniu pokrewieństwa z niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. winien być w tej sytuacji interpretowany systemowo wraz z regulacjami K.r.io., dotyczącymi wzajemnych relacji pomiędzy rodzicami i dziećmi a także zgodnie z zasadą subsydiarności, która pozwala organom państwa wspierać rodziny w trudnych sytuacjach życiowych o ile wynikające z tego trudności przekraczają jej możliwości. W orzecznictwie TK uznaje się, że subsydiarność pomocy udzielanej przez państwo osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny oznacza, że wsparcie - z istoty rzeczy - ma charakter uzupełniający (zob. wyrok TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, LEX). Dlatego wydane w sprawie decyzje administracyjne zapadły zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarga w swych motywach, w istocie abstrahujących od okoliczności faktycznych i prawnych tej sprawy, nie była stanie zmienić oceny prawnej wydanych wobec skarżącego decyzji. Ponadto, Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych – art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.