Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

II SA/Po 934/25

Wyrok WSA w Poznaniu z 14 maja 2026 r., II SA/Po 934/25

Wynik

Uchylono decyzję I i II instancji

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia
14 maja 2026
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Sebastian Michalski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 maja 2026 r. sprawy ze skargi K. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 października 2025 r., nr [...] postępowanie [...] w przedmiocie świadczenia "Dobry start" uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 lipca 2024 roku nr [...], postępowanie [...].

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku z dnia 7 lipca 2024 roku złożonego przez K. H., decyzją z dnia 29 lipca 2024 roku (znak: [...], postępowanie: [...]), odmówił przyznania świadczenia dobry start na dziecko S. H.. Na podstawie danych z rejestru Straży Granicznej organ ustalił, iż wnioskodawczyni wyjechała z Polski na okres powyżej 1 miesiąca. Uwzględniając powyższe ZUS wyjaśnił, że świadczenie dobry start przysługuje obywatelom [...] lub ich małżonką przebywającym w Polsce, których pobyt na terytorium Polski jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Zgodnie z art. 11 tej ustawy, wyjazd obywatela [...] albo jego małżonka z terytorium Polski na okres powyżej jednego miesiąca pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce, które uzyskał na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 29 grudnia 2025 roku, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie o odmowie przyznania świadczenia dobry start. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że prawo do świadczenia dobry start realizowanie z zastosowaniem art. 26 ustawy z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w zawiązku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa przysługuje obywatelom Ukrainy lub ich małżonką przebywającym w Polsce, których pobyt na terytorium Polski jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 specustawy, jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Prezes ZUS wskazał, że w toku postępowania odwoławczego, na podstawie zaktualizowanego w dniu 9 sierpnia 2023 roku odczytu z rejestru Straży Granicznej wnioskodawczyni od 2 lipca 2023 roku nie ma potwierdzonego legalnego pobytu w Polsce jako uchodźca z [...]. Wnioskodawczyni ma potwierdzony legalny pobyt od 26 marca 2022 roku do 1 lipca 2023 roku. Wnioskodawczyni figuruje w rejestrze SPEC-PESEL i ma nadany status [...] od 26 marca 2022 roku. Natomiast dziecko S. H. ma potwierdzony legalny pobyt w Polsce od 26 marca 2022 roku do 4 marca 2026 roku. dziecko figuruje w rejestrze SPEC-PESEL i ma nadany status [...] od 26 marca 2022 roku. K. H. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona zażądała uchylenia decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w całości oraz zobowiązania organu na podstawie art. 145a § 1 P.p.s.a. do wydania decyzji w możliwe najkrótszym terminie oraz wskazania sposobu załatwienia sprawy, tj. przyznania prawa do świadczenia dobry start. W uzasadnieniu skargi strona wyjaśniła, że jest obywatelką [...], która wjechała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po dniu 24 lutego 2022 roku. W dniu 1 lipca 2023 roku skarżąca opuściła Polskę na okres przekraczający 30 dni, co skutkowało wygaśnięciem uprawnienia z art. 2 ust. 1 specustawy. Po ponownym wjeździe na terytorium RP w dniu 6 października 2023 roku status [...] został skarżącej przywrócony w dniu 16 października 2023 roku, co wynika z zaświadczenia z rejestru PESEL, kserokopii dokumentu podróży oraz danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Od tego momentu skarżąca nie opuszczała terytorium RP na okres przekraczający 30 dni, a zatem spełnia warunki legalnego pobytu określone w art. 2 ust. 1 specustawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zgłoszonego żądania organ wskazał, że w związku ze złożeniem skargi w dniu 5 grudnia 2025 roku ponownie dokonał odczytu danych matki i dziecka w rejestrze. Z danych tych wynika, że dziecko posiada prawidłowe zapisy okresu legalnego pobytu w Polsce od 26 marca 2022 roku do 4 marca 2026 roku. Natomiast skarżąca nadal posiada okres legalnego pobytu w Polsce od 26 marca 2022 roku do dnia 1 lipca 2023 roku. Strona ma uporządkowaną historię wjazdów i wyjazdów, a jej kolejny przyjazd do Polski w dniu 6 października 2023 roku został uwzględniony jako przyjazd uchodźcy wojennego, nie ma to jednak odzwierciedlenia w okresach legalnego pobytu w Polsce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego aktualnego na dzień wydania zaskarżonego aktu. Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z innych względów niż w niej wskazane. W świetle art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 337 z późn. zm.; dalej w skrócie "specustawa ukraińska") świadczenia dobry start, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 187a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jeżeli zamieszkuje z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz jeżeli dziecko, na które ubiega się o świadczenie dobry start lub otrzymuje świadczenie dobry start uczy się w szkole, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 187a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, należącej do polskiego systemu oświaty. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 specustawy ukraińskiej, w brzmieniu aktualnym na dzień 30 września 2025 roku, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2026 roku. W świetle zaś treści art. 11 ust. 2 specustawy ukraińskiej wyjazd obywatela [...] z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Przyjmuje się, że osoba, która jednorazowo opuściła terytorium Polski na okres przekraczający 30 dni, utraci prawo pobytu zawarte w art. 2 ust. 1 specustawy ukraińskiej . W sytuacji gdy suma pobytów poza terytorium Polski przekroczy 30 dni, jednak jednorazowo żaden z nich nie będzie dłuższy niż 30 dni nie dojdzie do utraty uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 specustawy (M. Jaźwińska, P. Mickiewicz, I. Saadi, K. Słubik [w:] Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Komentarz, wyd. II, red. W. A. Klaus, Gdańsk 2025, art. 11). Okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy są pomiędzy stronami bezsporne. Skarżąca przyznaje, że jako obywatelka [...] wjechała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po dniu 24 lutego 2022 roku. Jednak w dniu 1 lipca 2023 roku skarżąca opuściła Polskę na okres przekraczający 30 dni, co skutkowało wygaśnięciem statusu legalnego pobytu w rozumieniu z art. 2 ust. 1 specustawy ukraińskiej. Brak jest podstaw prawnych do formułowania stanowiska, że ponowny wjazd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje "odzyskaniem" legalnego pobytu w rozumieniu z art. 2 ust. 1 specustawy ukraińskiej. Tymczasem legalność pobytu w rozumieniu tego przepisu warunkuje prawo do świadczeń przyznawanych na szczególnych zasadach określonych w art. 26 ust. 1 specustawy ukraińskiej. Skarżone organy trafnie uznały, że bezsporne okoliczność faktyczne kontrolowanej sprawy przesądzają o tym, iż skarżąca nie spełnia warunków do uzyskania świadczenia dobry start na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 3 specustawy ukraińskiej. Przyjmuje się jednak, że po ewentualnej utracie na podstawie art. 11 specustawy prawa pobytu wynikającego z art. 2 ust. 1 specustawy cudzoziemiec w dalszym ciągu powinien posiadać uprawnienie do korzystania z ochrony czasowej na podstawie przepisów art. 106–118 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (M. Jaźwińska, P. Mickiewicz, I. Saadi, K. Słubik [w:] Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Komentarz, wyd. II, red. W. A. Klaus, Gdańsk 2025, art. 11). Dostrzegać zatem należy, że zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 roku w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. poz. 1092) świadczenie dobry start określone w programie, o którym mowa w § 1, zwane dalej "świadczeniem dobry start" przysługuje zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemcom także niezależnie od warunków określonych w art. 26 ust. 1 specustawy ukraińskiej, czyli niezależnie od spełnienia warunku legalności pobytu na terytorium RP w rozumieniu art. 2 ust. 1 specustawy ukraińskiej przez cudzoziemca, obywatela [...]. Organy obu instancji całkowicie pominęły w zakresie rozpoznania i rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, że skarżąca jako cudzoziemiec legalnie przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej może ubiegać się o świadczenie dobry star na zasadach ogólnych, a nie zasadach specjalnych przewidzianych w tzw. specustawie ukraińskiej. O rozważeniu i rozstrzygnięciu kontrolowanej sprawy w powyższym aspekcie nie stanowi przywołanie w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji treści § 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 roku w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start". Uwzględniając powyższe Sad doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691) w związku z § 2 pkt 2 lit. a - g rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 roku w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start". Przypomnieć należy, że kompetencja sądu administracyjnego określona jako ocena legalności nie dopuszcza usuwania uchybień postępowania administracyjnego i wad decyzji administracyjnej, które stanowiłyby o załatwieniu sprawy za organ administracji publicznej. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest, i nie może być, wyręczanie organów administracji publicznej w załatwianiu spraw administracyjnych (R. Hauser, J. Drachal, E. Mzyk "Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne - omówienie podstawowych zasad i instytucji procesowych" Warszawa - Zielona Góra 2003, str. 22). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 134 § 1, oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, konieczne okazało się usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako obarczonych wadą naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Informacje o sprawie

Data wpływu
30 grudnia 2025
Hasła tematyczne
Świadczenie socjalne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Sędziowie
Izabela Paluszyńska Sebastian Michalski /sprawozdawca/ Tomasz Świstak /przewodniczący/

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny