II SA/Po 915/25

Dnia 29 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędzia WSA Arkadiusz Skomra Asesor WSA Jacek Rejman (sprawozdawca) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2026 roku sprawy ze skargi D. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 września 2025 roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Postanowieniem z dnia 30 września 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami, po rozpatrzeniu w trybie autokontroli skargi D. C. (dalej również: skarżący; strona) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lipca 2025 r. nr [...] w negatywnego zaopiniowania wstępnego projektu podziału nieruchomości, uchyliło zaskarżone postanowienie Kolegium z dnia 28 lipca 2025 r. i umorzyło postępowanie odwoławcze [zażaleniowe - uw. wł. Sądu]. Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie sprawy. Wójt Gminy [...] (dalej również: Wójt; organ I instancji) postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2025 r. nr [...], w wyniku rozpatrzenia wniosku D. C., na podstawie art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej k.p.a., w zw. z art. 93 ust. 3 i 5 oraz art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm.), negatywnie zaopiniował wstępny projekt podziału nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] położoną w obr. ewid. nr [...]. W dniu 9 maja 2025 r. D. C. wniósł w tej sprawie podanie (pismo z tego samego dnia), wskazując znak [...] i przestawiając uwagi do swojego pierwotnego wniosku i do treści postanowienia Wójta z dnia 30 kwietnia 2025 r. W piśmie tym skarżący zaznaczył końcowo, że "niniejsze pismo (...) nie stanowi skargi na postanowienie Wójta Gminy w przedmiocie negatywnej opinii wstępnego proj. podziału nieruchomości z dnia 30.04.2025 r.". W kolejnym piśmie z dnia 12 maja 2025 r., skierowanym do Wójta Gminy [...], oświadczył, że zrzeka się "prawa do wniesienia odwołania, zażalenia od ww." postanowienia Wójta z dnia 30 kwietnia 2025 r. nr [...] W następnym piśmie w sprawie, z dnia 13 maja 2025 r. oświadczył, że cofa pismo z dnia 9 maja 2025 r., złożone w toku postępowania do wniosku o wydanie postanowienia opiniującego wstępny projekt podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] położonej w obrębie [...] i stwierdził, że "tym samym uznać należy, że nie wywołało żadnych skutków". Wójt Gminy [...] nadał podaniu z dnia 9 maja 2025 r. dalszy bieg i przekazał je do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które rozpoznało to podanie jako zażalenie na przedmiotowe postanowienie Wójta z dnia 30 kwietnia 2025 r. nr [...] W konsekwencji Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 28 lipca 2025 r. nr [...], wydanym "po rozpatrzeniu (...) zażalenia D. C. na postanowienie Wójta Gminy [...] z 10 kwietnia 2025 r. w przedmiocie negatywnego zaopiniowania projektu podziału nieruchomości poł. w [...] nr dz. [...]", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W skardze na postanowienie Kolegium z dnia 28 lipca 2025 r. D. C. zarzucił naruszenie: art. 61 § 1 i art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie i pominięcie zasady związania organu z żądaniem strony w postępowaniu, wnosząc o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia Kolegium; 2) stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, gdyż zostało wydane bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa; 3) przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci pism skarżącego z dnia 9 maja 2025 r. celem wykazania faktu w postaci braku wniesienia zażalenia stanowiącego podstawę wszczęcia postępowania przed organem wyższej instancji; 4) zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że nie wnosił środka zaskarżenia od postanowienia Wójta Gminy [...] z dnia 30 kwietnia 2025 r. w sprawie znak [...], w przedmiocie negatywnego zaopiniowania projektu podziału nieruchomości. Według strony, z powyższych względów zaskarżone postanowienie należy uznać za nieważne, gdyż zostało wydane bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa, bowiem w świetle art. 61 § 1 k.p.a. nie może budzić wątpliwości, że organ jest związany żądaniem wniosku, który prowadzi do wszczęcia postępowania w sprawie, a jednocześnie określa przedmiot sprawy. Postanowieniem z dnia 30 września 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w drodze autokontroli uchyliło zaskarżone przez D. C. postanowienie Kolegium z dnia 28 lipca 2025 r. i umorzyło postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że Kolegium utrzymało w mocy postanowienie wydane przez Wójta Gminy [...] negatywnie opiniujące wstępny podział wyżej opisanej nieruchomości. Organ odwoławczy stwierdził, że na powyższe rozstrzygnięcie "wnioskodawca podziału D. C. (...) [wniósł] skargę do WSA w Poznaniu". Kolegium wyjaśniło dalej, że po zapoznaniu się z argumentami podniesionymi przez stronę w skardze i ponownej analizie sprawy uznało, że zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem prawa i z oparciem się na niewłaściwej podstawie prawnej. Dlatego też, działając w ramach autokontroli, Kolegium postanowiło uwzględnić skargę we własnym zakresie. Organ II instancji argumentował, że D. C. wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o wszczęcie postępowania podziałowego jego nieruchomości, a następnie już po wydaniu orzeczenia w te sprawie przez Wójta wnioskodawca złożył do organu "pismo w toku postępowania", które Wójt potraktował jako zażalenie i wraz z aktami sprawy przesłał do rozpatrzenia przez Kolegium. Wnioskodawca tymczasem wycofał przedmiotowe pismo, jednocześnie informując, że nie stanowi ono środka zaskarżenia i dodatkowo, w odrębnym piśmie, oświadczył, że zrzeka się prawa do wniesienia zażalenia na postanowienie organu I instancji. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że strona jest dysponentem postępowania, a wobec tak jednoznacznego stanowiska wnioskodawcy organ odwoławczy nie miał podstaw prawnych do orzekania w sprawie. W tym zakresie organ II instancji odwołał się do art. 127a § 1 i 2 k.p.a. W dniu 24 listopada 2025 r. D. C. wniósł skargę na postanowienie autokontrolne Kolegium z dnia 30 września 2025 r. nr [...], formułując tożsame zarzuty, jak w skardze na postanowienie Kolegium z dnia 28 lipca 2025 r., jak też domagając się: 1) stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia (na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), gdyż zostało wydane bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa; 2) stwierdzenia "przekroczenia uprawnień przez organ Wójta Gminy [...] w postępowaniu w przedmiocie zaopiniowania projektu podziału nieruchomości prowadzonym pod sygn. [...]"; 3) nakazania "Organowi Wójta Gminy [...], stwierdzenie, że Decyzja jego w przedmiocie zaopiniowania projektu podziału nieruchomości wydana pod sygn. [...] (...) z dnia 30.04.2025 roku jest ostateczna i prawomocna z dniem 30.04.2025 r.; 4) przeprowadzenia dowodu z dokumentów w postaci pism skarżącego z dnia 9 maja 2025 r., celem wykazania faktu w postaci braku wniesienia zażalenia, stanowiącego podstawę wszczęcia postępowania przed organem wyższej instancji; 4) zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący częściowo powielił stanowisko wcześniej wyrażone w skardze na postanowienie Kolegium z dnia 28 lipca 2025 r., a także przedstawił zastrzeżenia dotyczące działania Wójta w związku z pismami, jakie wniósł skarżący w tej sprawie po wydaniu przez Wójta postanowienia z dnia 30 kwietnia 2025 r. Kolegium w odpowiedzi na skargę na tę skargę stwierdziło, że skarga wniesiona na powyższe postanowienie z dnia 30 września 2025 r. nie podnosi żadnych racjonalnych argumentów, jakoby rozstrzygnięcie Kolegium podjęte w ramach autokontroli naruszało prawo. Organ odwoławczy stwierdził, że w istocie skarga dotyczy zaniechania organu I instancji, który nie ujawnił Kolegium całości akt postępowania. W związku z tym organ II instancji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 30 stycznia 2026 r. sygn. akt II SA/Po 736/25 zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi D. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lipca 2025 r. nr [...] w przedmiocie zaopiniowania wstępnego projektu podziału nieruchomości do czasu prawomocnego zakończenia sprawy ze skargi na wyżej opisane postanowienie autokontrolne Kolegium z dnia 30 września 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy na to, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W następnej kolejności Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego aktu z przepisami prawa, w tym z przepisami postępowania administracyjnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Granice sprawy wyznaczone są zaś przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy. Analiza i ocena prawna okoliczności niniejszej sprawy nastąpiła na gruncie faktów znajdujących swoje odzwierciedlenie – względnie pominiętych – w aktach tejże sprawy (por. orzecznictwo powołane w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 2678/21, dostępnym w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z tym Sąd wyjaśnia, że nie było żadnych podstaw do przeprowadzenia na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. uzupełniającego dowodu z dokumentów, które znajdują się w przedstawionych przez organ aktach sprawy aktach administracyjnych obydwu instancji). W dniu 24 listopada 2025 r. D. C. wniósł skargę na postanowienie autokontrolne Kolegium z dnia 30 września 2025 r. nr [...], formułując tożsame zarzuty, jak w skardze na postanowienie Kolegium z dnia 28 lipca 2025 r., jak też domagając się: 1) stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia (na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), gdyż zostało wydane bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa; 2) stwierdzenia "przekroczenia uprawnień przez organ Wójta Gminy [...] w postępowaniu w przedmiocie zaopiniowania projektu podziału nieruchomości prowadzonym pod sygn. [...]"; 3) nakazania "Organowi Wójta Gminy [...], stwierdzenie, że Decyzja jego w przedmiocie zaopiniowania projektu podziału nieruchomości wydana pod sygn. [...] (...) z dnia 30.04.2025 roku jest ostateczna i prawomocna z dniem 30.04.2025 r.; Przedmiotem kontroli sądowej było wydane na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 września 2025 r. nr [...], wydane na skutek rozpoznania skargi D. C. na postanowienie Kolegium z dnia 28 lipca 2025 r. nr [...], w wyniku czego organ II instancji uchylił zaskarżone postanowienie Kolegium z dnia 28 lipca 2025 r. i umorzył postępowanie odwoławcze w tej sprawie. W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, jakkolwiek zasadniczo jej zarzuty okazały się nietrafne, a żądania po części niezasadne i nieadekwatne do przedmiotu sprawy. Niemniej jednak sama skarga była zasadna, bowiem zaskarżone postanowienie autokontrolne wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 54 § 3 p.p.s.a., polegającym na wadliwym zastosowaniu tego przepisu, co też mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wyjaśniając stwierdzone podstawy do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego, należy podkreślić, że postanowienie to zostało wydane na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. – w trybie tak zwanej autokontroli. Powyższe wyznacza granice kognicji sądu orzekającego w niniejszej sprawie, albowiem sąd administracyjny dokonując kontroli legalności zastosowania instytucji autokontroli, o której mowa w art. 54 § 3 p.p.s.a., bada wyłącznie, czy zostały spełnione warunki określone tym przepisem, tzn. czy doszło do uwzględnienia przez organ skargi w całości, a zatem czy doszło do wydania rozstrzygnięcia czyniącego zadość woli strony skarżącej. Podkreślić przy tym trzeba, że oczekiwania strony co do załatwienia (zakończenia) sprawy należy odnosić do meritum sprawy, a nie do formalnej kwestii brzmienia rozstrzygnięcia (por. np. wyrok NSA z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. I OSK 955/17, dostępny jw.). Przepis art. 53 § 3 p.p.s.a. stanowi, że organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio. Celem autokontroli jest, by sprawa, która w toku instancyjnym została rozstrzygnięta ostateczną decyzją [tu: postanowieniem], nie powracała na drogę postępowania administracyjnego w sytuacji przekazania sprawy ze skargą do sądu administracyjnego. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, warunkiem skorzystania przez organ administracji publicznej z instytucji autokontroli jest uwzględnienie skargi w całości, co oznacza uznanie za zasadne zawartych w skardze zarzutów, podstawy prawnej i wniosków. Organ podejmujący rozstrzygnięcie w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. jest związany treścią żądania skarżącego i nie ma możliwości wybiórczego uwzględnienia skargi. Przez uwzględnienie skargi w całości należy rozumieć doprowadzenie do stanu, w którym istota sprawy zostaje rozstrzygnięta ostatecznie, zgodnie z oczekiwaniem strony wynikającym z jej skargi skierowanej do sądu. Oczekiwania strony co do załatwienia (zakończenia) sprawy należy odnosić – jak już wspomniano – do meritum sprawy. Dlatego też w sytuacji gdy organ nie podziela niektórych zarzutów skargi, zakwestionowania przedstawionej w skardze oceny prawnej naruszeń bądź nie uwzględnia w całości jej wniosków, organ winien zrezygnować z wydania rozstrzygnięcia w trybie autokontroli i przekazać skargę do rozpoznania sądowi, który w przeciwieństwie do organu, nie jest związany granicami skargi na gruncie art. 134 § 1 p.p.s.a (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 czerwca 2024 r. sygn. akt III SA/Po 298/24, dostępny jw.). Należy przy tym podkreślić, że warunek poprawnego zastosowania art. 54 § 3 p.p.s.a. jest spełniony poprzez wyraźne wskazanie w decyzji, że uchylane orzeczenie nie było dotknięte wymienionymi w tym przepisie wadami (brakiem podstawy prawnej lub rażącym naruszeniem prawa) lub że takie naruszenie miało miejsce (patrz np. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2016 r. sygn. akt II GSK 425/14, dostępny jw.). Tego rodzaju sytuacja nie zaistniała w kontrolowanej sprawie, bowiem Kolegium, wydając zaskarżone postanowienie z dnia 30 września 2025 r. nie uwzględniło w pełni wniosku strony skarżącej, który domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia Kolegium, jak i stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia, gdyż według niego zostało wydane "bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa". Co więcej, postanowienie autokontrolne Kolegium, wbrew wyraźnej dyspozycji art. 54 § 3 p.p.s.a, nie orzekło w tym postanowieniu, czy jego działanie miało miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Naruszenie powyższego przepisu postępowania mogło niewątpliwie mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro nie uwzględnienia ono wszystkich żądań strony dotyczących jej meritum (w zakresie oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia organu II instancji), jak też nie zawiera wymaganych elementów dodatkowych rozstrzygnięcia w trybie autokontroli. Skoro zatem zaskarżony akt został wydany z naruszeniem art. 54 § 3 p.p.s.a. – polegającym na zastosowaniu wskazanego w nim trybu autokontroli, bez spełnienia wszystkich przesłanek wskazanych w tym przepisie i wymogów, jakie musi spełniać rozstrzygnięcie autokontrolne organu odwoławczego – to należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżonego postanowienie Kolegium. Natomiast zarzuty skargi dotyczące w istocie postanowienia Kolegium z dnia 28 lipca 2025 r., jak też żądania związane z wydaniem rozstrzygnięć skierowanych do Wójta Gminy [...] przekraczają granice niniejszej sprawy, stąd też w ogóle nie mogły być uwzględnione przez Sąd. Sąd na koniec wyjaśnia, że konsekwencją wyeliminowania postanowienia autokontrolnego z obrotu prawnego, po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, będzie podjęcie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Po 736/25 i rozpoznanie sprawy ze skargi D. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lipca 2025 r. nr [...], wydane w przedmiocie zaopiniowania wstępnego projektu podziału nieruchomości. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w pkt II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 oraz art. 210 § 2 zd. drugie p.p.s.a. Sąd wziął pod uwagę żądanie skarżącego, wynik sprawy i wysokość uiszczonych w tej sprawie kosztów sądowych (100 zł wpisu od skargi).