II SA/Po 912/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 września 2021 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 8, art. 3 ust. 1 i 3, art. 39, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 1507 ze zmianami, dalej u.p.s.) w związku z art. 1 ust. 3 pkt 1 uchwały Nr LXII/957/VI/2014 Rady Miasta Poznania z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe, przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy (Dz. Urz. Woj. Wlkp., poz. 5254) i § 1 uchwały nr LXII/958/VI/2014 Rady Miasta Poznania z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (Dz. Urz. Woj. Wlkp. poz. 1046) oraz w związku z art. 15o ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r. poz. 374 ze zm.), art. 104 k.p.a. (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zmianami, dalej k.p.a.) odmówił przyznania R. K. zasiłku celowego na żywność w wysokości [...] zł oraz na leki na podstawie wyceny. Organ uzasadniając stanowisko wskazał, że dnia [...] kwietnia 2020 r. i [...] kwietnia 2020 r. R. K. zwrócił się z wnioskami o pomoc finansową na: leki oraz żywność w wys. [...] zł. Następnie dnia [...] kwietnia 2020 r. i [...] maja 2020 r. skarżący złożył kolejne wnioski z prośbą o wykupienie leków i dostarczenie ich do miejsca zamieszania. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego, w tym po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, ustalono, iż skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną A. K.. Na dochód rodziny skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku składały się: świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł, świadczenie emerytalne żony w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł, dodatek energetyczny w wysokości [...] zł, co daje łączną kwotę [...]zł. Organ ustalił, iż żona skarżącego nabyła prawo do świadczenia uzupełniającego 500+, chociaż nie jest ono wliczane do dochodu ustalanego na potrzeby przyznania świadczeń pieniężnych to stanowi istotne wsparcie dla budżetu domowego. Odnosząc się do sytuacji dochodowej strony organ zwrócił uwagę, że skarżący uregulował należność za: czynsz, energię i telefon w łącznej wysokości [...] zł. Zatem po opłaceniu rachunków w rodzinie skarżącego do dyspozycji pozostaje kwota [...]zł. Organ wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 u.p.s. kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, czyli [...] zł dla dwuosobowego gospodarstwa domowego. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego rodziny o [...] zł nie jest możliwe przyznanie zasiłku celowego z art. 39 u.p.s. Analizując zaś możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 u.p.s. organ wskazał, że w sprawie nie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, gdyż skarżący posiada stałe źródło dochodu. Zdaniem organu skarżący z własnych środków jest w stanie pokryć koszty żywności lub może skorzystać z pomocy wolontariusza w ramach "Akcji Zakupy dla Seniora". Odnosząc się do wniosków strony o przyznanie pomocy finansowej na zakup leków organ stwierdził zaś, że skarżący nie przedłożył recept, ani ich wyceny lub zaświadczenia lekarskiego z informacją o lekach, które musi stosować, wobec czego brak było podstaw do rozpatrzenia jego wniosku. Skarżący odwołał się od opisanej wyżej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazując, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu I instancji, jest osobą starszą, cierpiącą na wiele chorób i oczekuje w swojej sytuacji pomocy finansowej ze strony organu. Podał, że ma rozdzielność majątkową z żoną. (odwołanie z [...] czerwca 2020 r. k. 2 akt II instancji). Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 7, art.8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i 4, art. 36, art. 39, art. 41, art. 106 ust. 1 i 4 oraz art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s., orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Motywując rozstrzygnięcie Kolegium powieliło ustalenia organu I instancji co do stanu faktycznego sprawy, w szczególności co do sytuacji dochodowej i rodzinnej strony. Kolegium wskazało, że skarżący nie kwalifikuje się do przyznania zasiłku celowego z art. 39 u.p.s. gdyż przekracza kryterium dochodowe. Odnosząc się zaś do specjalnego zasiłku celowego zdaniem Kolegium zasadnie organ I instancji uznał, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, a sytuacja skarżącego jest stabilna i niezaskakująca. Kolegium zwróciło również uwagę na to, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku dostarczenia kserokopii recept i zaświadczenia lekarskiego o lekach niezbędnego stosowania. Brak więc było możliwości do pozytywnego załatwienia jego wniosku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na wskazaną wyżej decyzję SKO w P. R. K. opisał szczegółowo swoją sytuację zdrowotną i rodzinną. Podkreślił, że ma rozdzielność finansową z żoną. Znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, czeka na wiele operacji i nie może zaspokoić podstawowych potrzeb. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2020 r. o nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu R. K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego i zasiłku celowego na żywność w wysokości [...] zł oraz na leki na podstawie wyceny. Zapadłe rozstrzygnięcia wydano na gruncie ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (w tekście jako "u.p.s.") i zdaniem Sądu odpowiadają one prawu. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą w wieku 74 lat, utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł. Mieszka wraz z żoną A. , która uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. W tym miejscu Sąd wskazuje, że zasadnie organy obu instancji uznały, że skarżący wraz z małżonką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a do obliczenia dochodu rodziny należało uwzględnić otrzymywaną przez A. K. emeryturę. Z akt administracyjnych organu I instancji wynika, że skarżący przy ubieganiu się o pomoc np. w formie dodatku mieszkaniowego czy przydzielenie lokalu socjalnego deklarował prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z małżonką. Przy okazji ubiegania się o wymienione świadczenia wskazywał, że wspólnie z żoną partycypują w kosztach utrzymania i kosztach żywności. Wspólnie podejmują decyzje w sprawach dotyczących małżeństwa i funkcjonowania rodziny, razem wyjeżdżają do sanatorium. Przy tym z akt nie wynika aby państwo K. mieli ustanowioną umownie rozdzielność majątkową małżeńską (art. 51 ustawy z dnia [...] lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Wobec tego słusznie organy oceniły, że twierdzenia skarżącego w tym zakresie nie zasługiwały na uwzględnienie i oceniając jego sytuację dochodową należało wziąć pod uwagę świadczenie emerytalne A. K.. Oprócz świadczeń emerytalnych skarżącego i jego żony należało także uwzględnić dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł i dodatek energetyczny w wysokości [...] zł, co daje łącznie [...] zł. Aktualna kwota kryterium dochodowego w rodzinie wynosi [...] zł na osobę (art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). Bezspornie więc przekroczone zostało wymienione kryterium. Tym samym skarżący nie kwalifikował się do uzyskania pomocy w oparciu o przepis art. 39 u.p.s. W przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Wynika to wprost z powołanego art. 8 ust. 1 u.p.s. Jak zasadnie stwierdziły organy obu instancji, mimo ustalenia dotyczącego kryterium dochodowego konieczne było rozważenie możliwości przyznania skarżącemu wnioskowanych świadczeń z uwzględnieniem okoliczności, w jakich się znalazł. Na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe" może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu. Jak wskazano, art. 41 u.p.s. posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". W doktrynie przyjmuje się, iż przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. o sygn. akt I OSK 3072/18 – opublikowany na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Zdaniem Sądu przy podejmowaniu decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu pomocy finansowej nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Organy dokonały właściwych ustaleń i oceny sytuacji życiowej skarżącego, jego potrzeb i możliwości ich zaspokojenia. Przy posiadaniu przez skarżącego stałego dochodu, otrzymywania pomocy w postaci dodatków (mieszkaniowego, energetycznego, świadczenia uzupełniającego 500+ małżonki) organy stwierdziły, że skarżący jest w stanie ponosić we własnym zakresie koszty zakupu żywności. Rozważono także możliwość przyznania pomocy w oparciu o przepisy uchwały Rady Miasta z dnia [...] stycznia 2014 r., [...] w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (Dz. U. z 2014 r., poz. 1046), zgodnie z którą podwyższono do 150% kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., uprawniające do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (§ 1 ww. uchwały). Stwierdzono, że skarżący przekracza podwyższone kryterium dochodowe. W tej sytuacji brak było podstaw do przyznania mu pomocy finansowej na ten cel. Podobne argumenty przemawiają za odmową przyznania zasiłku celowego na zakup leków. Istotne było ustalenie, czy zgłoszona potrzeba w zakresie pokrycia kosztów zakupu leków mogła być uznana za niezbędną potrzebę bytową i czy zachodziły podstawy do uznania sytuacji skarżącego za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Przyznanie zasiłku celowego na leki uzasadnione jest wówczas, gdy wnioskodawca udokumentuje, że pozostaje w leczeniu i wymaga stosowania lekarstw, a więc uzasadni potrzebę przyznania pomocy na ten cel, np. stosownymi zaświadczeniami lekarskimi bądź receptami. Wobec nieprzedstawienia żadnych dokumentów ani dodatkowych wyjaśnień w tym zakresie, nie było możliwe ustalenie, czy wnioskowana potrzeba stanowi potrzebę niezbędną. Uzasadnione więc było odmówienie skarżącemu pomocy na ten cel, zwłaszcza że jego sytuacja finansowa, co wyżej wskazano, jest stabilna. Reasumując stwierdzić należy, że organy obu instancji nie naruszyły przepisów postępowania, prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy (w tym dochód skarżącego) i uzasadniły swoje rozstrzygnięcie. Zaskarżone decyzje odpowiadały prawu i brak było podstaw do ich uchylenia. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), oddalił skargę. Niniejsza sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] grudnia 2020 r., wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.