II SA/Po 854/22

Dnia 19 stycznia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z dnia 9 lipca 2021 r. pełnomocnik J. C. (ur. w 1957 r., zwanego dalej "wnioskodawcą" lub "Skarżącym") – adw. M. Ż. – złożył wniosek do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. (zwanego dalej "MGOPS") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną tj. M. C. – jego żoną (ur. w 1958 r.). Do wniosku dołączono kopię orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w P. z dnia 19 lutego 1994 r., nr [...] o zaliczeniu M. C. do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na stałe, a inwalidztwo to istnieje od 10-tego roku życia. Objawia się ono poprzez naruszenie narządu wzroku. Do wniosku dołączono także kopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2021 r. o waloryzacji renty wnioskodawcy przyznawanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy, kopię orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w którym rzeczoną niezdolność potwierdza się, opis czynności opiekuńczych oraz kopię dokumentacji medycznej świadczącej o stanie zdrowia wnioskodawcy oraz jego żony. Wnioskodawca nadesłał również własnoręcznie wypełniony wniosek nr SR-5, na którym składa się właściwy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z pełnomocnictwem. MGOPS ustalił, że wnioskodawca nie pobiera rolniczej emerytury. Zakład Ubezpieczeń Społecznych potwierdził fakt pobierania przez wnioskodawcę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Decyzją z dnia 2 września 2021 r., nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy W. (zwany dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") odmówił wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad żoną. Powodem odmowy przyznania świadczenia był fakt pobierania przez wnioskodawcę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W wyniku rozpoznania odwołania od decyzji organu I instancji wniesionego przez pełnomocnika wnioskodawcy, decyzją z dnia 21 października 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego (zwane dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II Instancji") uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia jej przez Burmistrza. Powodem zapadłej decyzji było niewyczerpujące ustalenie stanu faktycznego sprawy. SKO nie mogło stwierdzić, że wnioskodawca nie spełnił przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pismem z dnia 1 grudnia 2021 r. Burmistrz wezwał wnioskodawcę do przedłożenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wstrzymaniu wypłaty pobieranej przez niego renty. W odpowiedzi na wezwanie Burmistrza, pismem z dnia 10 grudnia 2021 r., pełnomocnik wnioskodawcy zaprotestował. Uznał, że jego mandant nie ma obowiązku zawieszania swojego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ponieważ pobieranie tego świadczenia nie stanowi przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt ten wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17. Decyzją z dnia 21 grudnia 2021 r., nr [...] Burmistrz odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad żoną. W wyniku rozpoznania odwołania od decyzji organu I instancji wniesionego przez pełnomocnika wnioskodawcy, decyzją z dnia 5 kwietnia 2022 r., nr [...] Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało jemu sprawę do ponownego rozpatrzenia. SKO stwierdziło, że postępowanie wyjaśniające w ogóle nie zostało przeprowadzone. Burmistrz ma obowiązek przeprowadzić wywiad środowiskowy na okoliczność sprawowania opieki nad żoną przez wnioskodawcę, a ponadto należy sprawdzić, czy sprawowana opieka jest przyczyną tego, że wnioskodawca zrezygnował z pracy albo intencjonalnie jej nie podejmuje. Dnia 6 czerwca 2022 r. odbył się wywiad środowiskowy, podczas którego stwierdzono, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną. Utrzymują się ze świadczeń rentowych, oboje są niepełnosprawni, co potwierdza organ ubezpieczeniowy. Wnioskodawca przygotowuje posiłki, sprząta, pierze, pomaga żonie w dbaniu o higienę osobistą oraz w poruszaniu się poza miejscem zamieszkania. Pomoc M. C. jest niezbędna, ponieważ cierpi na chorobę wzroku, nowotworową oraz posiada problemy ortopedyczne po przebytej operacji. Sam wnioskodawca też choruje. Przeszedł zawał serca w 2014 r. przez co nabył uprawnienia do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Cierpi także na nadciśnienie, miał udar mózgu w 2012 r. Pomimo choroby wnioskodawca należycie opiekuje się swoją żoną. Decyzją z dnia 9 czerwca 2022 r., nr [...] Burmistrz ponownie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną żoną – M. C., na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, zwanej dalej "u.ś.r."). W uzasadnieniu decyzji zacytowano przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r. Burmistrz stwierdził, że na podstawie ustaleń poczynionych w toku wywiadu środowiskowego uznano, iż wnioskodawca należycie opiekuje się swoją żoną w związku z jej niepełnosprawnością. Jednakże sprawowana przez niego opieka nie pozostaje w związku, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wnioskodawca, jak sam oświadczył, nie zrezygnował z pracy w związku z opieką nad żoną. W 2014 r. przeszedł zawał serca przez co nabył rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i od tamtej pory już nie pracuje. Zdaniem Burmistrza w niniejszej sprawie nie zachodzi związek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez co istnieją negatywne przesłanki w przyznaniu wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W terminowo wniesionym odwołaniu od decyzji organu I instancji, pełnomocnik wnioskodawcy zakwestionowała ją w całości. Podniesiono zarzut naruszenia: 1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną; 2) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17. Wnioskodawca wyjaśnił, że jest osobą częściowo niezdolną do pracy. Może zatem podjąć zatrudnienie w niewielkim zakresie, ale poprzez sprawowanie opieki nad swoją żoną jest to wykluczone. Wnioskodawca może przecież pracować, ale musi opiekować się swoją żoną, gdyż sama nie może egzystować bez niczyjej pomocy. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17 pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w ogóle nie stanowi przesłanki negatywnej w zakresie przyznania jemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Burmistrz nie może więc czynić z tego faktu podstawy swojej decyzji. Podobne stanowisko prezentują sądy administracyjne. Ponadto organ I instancji nie powinien żądać od wnioskodawcy zawieszenia prawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ponieważ nie ma żadnego związku pomiędzy pobieraniem tejże renty a wnioskowanym prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. Oto właśnie jest skutek derogacyjnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Decyzją z dnia 29 lipca 2022 r., nr [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO zrelacjonowało stan faktyczny bardzo skrupulatnie. Następnie przedstawiło ustalenia organu I instancji, które posłużyły za podstawę rozstrzygnięcia. Kolegium uznało, że wnioskodawca należycie zajmuje się swoją żoną. W dniu 22 czerwca 2022 r. nabędzie prawo do emerytury w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego. Zdaniem SKO należało zgodzić się z organem I instancji co do braku związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną. Jednocześnie sprawowanie tejże opieki powinno uniemożliwiać wnioskodawcy podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Są to równorzędne przesłanki. Kolegium stwierdziło, że rezygnacja z pracy nie nastąpiła w związku z chorobą żony, tylko w związku z zawałem serca, jaki wnioskodawca przeszedł w 2014 r. Nie ma więc związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Trudno też stwierdzić, że po uzyskaniu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wnioskodawca będzie podejmował jakiekolwiek zajęcie. Jego stan zdrowia, a także wiek nie pozwalają jemu na żadną pracę. Świadczenie pielęgnacyjne jest natomiast kierowane do tych osób, które pracują, ale ze względu na opiekę nad podopiecznym muszą zrezygnować z tej pracy. Kolegium zgodziło się z argumentacją wnioskodawcy związaną z konsekwencjami wynikającymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jednakże wnioskodawca nie spełnił wszystkich przesłanek uzasadniających przyznanie jemu świadczenia pielęgnacyjnego. Stąd rozważania nad skutkami tego wyroku są niecelowe. Pełnomocnik Skarżącego złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwestionując zapadłą decyzję organu II instancji w całości. Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Na tej podstawie Skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza i orzeczenie przez Sąd co o istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki na osobą niepełnosprawną, która to opieka uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Opieka ta nie musi być całodobowa. Następnie Skarżący przeszedł do wyjaśnienia tego, jak w orzecznictwie postrzega się termin "długotrwała opieka". W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". Składając skargę do tut. Sądu pełnomocnik Skarżącego zaznaczył, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Kolegium nie wniosło o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 15 grudnia 2022 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 19 stycznia 2023 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Z tego względu sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości o charakterze kasatoryjnym, ponieważ z uwagi na zasadę trójpodziału władzy niemożliwym jest, aby orzeczenie sądu administracyjnego zastąpiło decyzję organu administracji publicznej. Sąd administracyjny dokonuje tylko oceny tego, czy dany przejaw aktywności (w przypadku aktu administracyjnego) albo bierności (w przypadku bezczynności/przewlekłości) jest zgodna z prawem czy też nie. Z tego względu, nawet gdyby skarga okazała się zasadna, Sąd nie mógłby orzec w ten sposób, że przyzna Skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Jest to poza kompetencjami sądu administracyjnego. Pełnomocnik Skarżącego występując wielokrotnie przez tut. Sądem jest informowany o tym za każdym razem, a jednak nadal wnosi o merytoryczne rozpoznanie sprawy. Niezasadnie zatem wnosi o wydanie orzeczenia, którego sąd administracyjny nie może podjąć. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad żoną – M. C.. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przepisy u.ś.r. Skarżący wniósł o przyznanie jemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na żonę. Organy konsekwentnie odmawiają jemu tego, gdyż, jak twierdzą, zachodzi przesłanka negatywna. Zdaniem Burmistrza jest to fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a zdaniem SKO – brak związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Stanowiska obu organów są błędne. Sąd rozpocznie rozważania od rozstrzygnięcia SKO. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". M. C. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie posiada ona orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, ale legitymuje się orzeczeniem o zakwalifikowaniu jej do I grupy inwalidzkiej, co w świetle art. 3 pkt 21 lit. d u.ś.r. jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Nie budzi najmniejszych wątpliwości, że Skarżący jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W myśl przepisów prawnorodzinnych, to małżonek jest pierwszą osobą spośród osób zobowiązanych do spełniania świadczenia alimentacyjnego, która realizuje je, a przez to jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem SKO Skarżący nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie zachodzi związek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a więc nie nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W toku postępowania administracyjnego ustalono bowiem, że rezygnacja Skarżącego z zatrudnienia nastąpiła w związku z przebytym w 2014 r. zawałem serca. To wtedy Skarżący nabył prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i zaniechał dalszej aktywności zawodowej. Ponadto Skarżący w 2022 r. miał nabyć prawo do emerytury. Wiek oraz stan zdrowia świadczą o tym, że Skarżący nie będzie więcej podejmować żadnej pracy. Sąd w składzie orzekającym zwraca uwagę SKO na sposób sformułowania części wspólnej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustawodawca wprowadził w tym przepisie alternatywę łączną poprzez użycie spójnika "lub". Oznacza to, że wystarczy spełnienie którejkolwiek z przesłanki, aby uznać, że zachodzą pozytywne dla Skarżącego konsekwencje. Wystarczy więc tylko rezygnacja lub tylko intencjonalnie zaniechanie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Należy zgodzić się z Burmistrzem oraz Kolegium, że nie nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad żoną. Zakończenie zatrudnienia Skarżącego nastąpiło przed laty w związku z zawałem serca. Tenże rozstrój zdrowia sprawił, że Skarżący zaprzestał pracy i utrzymuje się odtąd z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Istotnie nie ma związku pomiędzy rezygnacją z pracy a opieką nad żoną. Należy następnie zastanowić się nad alternatywną przesłanką – zaniechania podjęcia pracy. Sąd przypomina jedynie, że Skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Sama nazwa tego świadczenia wskazuje na zakres możliwości w zakresie podjęcia pracy. Skarżący jest częściowo niezdolny do pracy, co oznacza, że w pozostałym zakresie jest zdolny. Być może nie są to możliwości podjęcia pracy w pełnym wymiarze pracy albo Skarżący nie może podjąć każdego rodzaju zatrudnienia. To określa orzeczenie lekarskie, którego Sąd nie może kwestionować. Tym niemniej istotne jest to, że Skarżący może podjąć pracę. Należy jeszcze zaznaczyć, że nie ma żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy to, że Skarżący w 2022 r. osiągnął wiek emerytalny. Jak stanowi art. 24 ust. 2 u.ś.r.: "Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego". Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do MGOPS w dniu 9 lipca 2021 r., a więc od lipca 2021 r. świadczenie mogłoby być przyznane. Skarżący wówczas nie osiągnął wieku emerytalnego. Sąd zaznacza, że osoba uprawniona do pobierania świadczenia z systemu ubezpieczeniowego (emerytalno-rentowy) ze względu na wiek czy też stan zdrowia, byleby nie była to całkowita niezdolność do pracy, nie musi jej zaprzestawać. Co więcej taka osoba może wykazywać pełną gotowość do jej podjęcia celem polepszenia swojej sytuacji majątkowej. Ustawodawca nie wprowadził żadnego kryterium wiekowego, po przekroczeniu którego podjęcie pracy jest już niemożliwe, a więc argumentacja, że ze względu na wiek Skarżący nie podejmowałby pracy jest dalece chybiona. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny: "Literalna wykładnia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w tym także art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., prowadzi do wniosku, że ustawodawca w celu ustalenia zdolności bądź niezdolności do pracy zarobkowej przy sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku. Zdolność do zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej nie została zatem ograniczona przesłanką wieku. Prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku. Przyjęcie ograniczenia możliwości podjęcia pracy zarobkowej po osiągnięciu wieku emerytalnego nie da się także pogodzić z regulacjami przewidzianymi w innych obowiązujących ustawach." (wyrok NSA z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 484/21, podobnie wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Go 316/22, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Nie można się zgodzić ze stanowiskiem, że samo osiągnięcie określonego wieku wyklucza zatrudnienie i w konsekwencji uniemożliwia uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. To samo dotyczy stanu zdrowia, o ile nie jest to całkowita niezdolność do pracy. Rozstrzygnięcie negatywne w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego może zapaść wyłącznie wówczas, gdy in casu zostanie ustalone, że warunki osobiste osoby ubiegającej się o to świadczenie – przede wszystkim jej stan zdrowia – wykluczają możliwość podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 2 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 1645/21, dostępny w CBOSA). Pomimo wieku oraz stanu zdrowia Skarżący mógł i może podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w zakresie, w jakim jest to dopuszczone w orzeczeniu lekarskim. W tym zakresie należy więc rozpatrywać, czy Skarżący może podjąć zatrudnienie czy też intencjonalnie jej nie podejmuje, ponieważ opieka nad żoną wypełnia jemu cały czas, jaki mógłby poświęcić na pracę. Ustalenia poczynione w toku wywiadu środowiskowego wykazały, że Skarżący sprawuje pełną opiekę nad swoją żoną. Jest to opieka stałą, ponieważ stanowi ona zespół powtarzalnych czynności oraz długotrwała, ponieważ jest ona rozłożona w czasie. M. C. cierpi na wadę wzroku, która uniemożliwia jej samodzielną egzystencję. Ponadto żona Skarżącego zmaga się z chorobą nowotworową oraz skutkami natury ortopedycznej po przebytej operacji. Brak zmysłu wzroku i choroba nowotworowa aż nadto świadczą o tym, że M. C. nie może być pozostawiona sama sobie. Leczenie onkologiczne wymaga przecież terminowego zażywania leków oraz częstych wizyt u lekarza onkologa. Podjęcie pracy przez Skarżącego w jakimkolwiek wymiarze czasu mogłoby spowodować narażenie zdrowia jego żony na poważny rozstrój. Ponadto dolegliwości ortopedyczne istotnie wpływają na możliwość sprawnego poruszania się po mieszkaniu. Bez asysty Skarżącego, M. C. musiałaby oczekiwać na powrót męża i do tego czasu być sama w mieszkaniu. Choroba wzroku nie pozwala na swobodne funkcjonowanie bez zagrożenia dla zdrowia, stąd należy uznać, że Skarżący sprawując opiekę nad żoną, nie ma możliwości podjęcia pracy bez narażenia jej na rozstrój zdrowia. "Nie jest dopuszczalne argumentowanie, iż skoro dotąd skarżący nie podjął próby uzyskania zatrudnienia czy zarobkowania w inny sposób (i nie skończył studiów), a nie istniały po jego stronie wcześniej obiektywne przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej, to brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad ojcem. Skoro skarżący jest młodą osobą, w wieku produkcyjnym, obiektywnie zdolną do pracy (organ nie wykazał przeciwnego stanu rzeczy), to wciąż może ją podjąć. Zatem może również powstrzymać się od podejmowania zatrudnienia (zrezygnować z poszukiwania zajęcia zarobkowego)." [wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 432/22, dostępny w CBOSA]. Ustalono już, że wiek Skarżącego nie ma żadnego znaczenia w sprawie. Nawiązując do zasady praworządności, ustawodawca nie uczynił wieku wnioskodawcy przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, więc również organ administracji publicznej nie może jej podnosić i opierać na niej swojego rozstrzygnięcia. Należy więc rozpoznać sytuację Skarżącego na zasadach ogólnych. "Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie sprawującej tę opiekę, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 169/22, dostępny w CBOSA). Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Skoro wiek opiekuna nie jest istotny, należy uznać, że przez sprawowanie opieki nad M. C. Skarżący nie może poprawić swojej sytuacji majątkowej poprzez podjęcie pracy (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 411/21, dostępny w CBOSA). "Jeżeli osoba wnioskująca o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się niepełnosprawną, dorosłą osobą, to potencjalnie mogłaby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 856/21, dostępny w CBOSA). Sąd negatywnie odnosi się do twierdzeń organu II instancji co do potencjalnych, czy też przyszłych zachowań Skarżącego. SKO nie miało prawa uzależniać swojego rozstrzygnięcia od tego, co zapewne, zdaniem Kolegium, mogłoby się wydarzyć. Ponownie należy przywołać zasadę praworządności. Decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wydaje się po spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. Wśród nich nie ma przyszłych zachowań wnioskodawcy. SKO nie mogło skutecznie podnosić, że gdyby nie opieka nad żoną, gdyby nie wiek czy też stan zdrowia, to Skarżący z pewnością nie podjąłby pracy. Tego nie wie SKO, ani nikt inny, gdyż pozostaje to w sferze zdarzeń przyszłych i niepewnych. Powoływanie się na doświadczenie życiowe czy też wnioskowania logiczne nie może być uznane za przekonujące szczególnie, że ustawodawca wyraźnie określił przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro Skarżący je spełnia, organ administracji publicznej nie może przeciwstawiać im innych przesłanek nie mających oparcia w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Odnosząc się do decyzji organu I instancji należy tylko marginalnie zaznaczyć, że SKO prawidłowo odniosło się do twierdzeń podniesionych w uzasadnieniu decyzji zaskarżonej odwołaniem. Należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17 orzekł o tym, że: "Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Ponadto Trybunał Konstytucyjny w pkt II sentencji swojego wyroku odroczył moment utraty mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. we wskazanym zakresie na okres sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia tego wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten (zakresowo) utracił moc obowiązującą w dniu 9 stycznia 2020 r. Zatem od dnia 9 stycznia 2020 r. przepis ten zakresowo utracił moc obowiązującą. Wyrok zakresowy polskiego sądu konstytucyjnego polega na tym, że nie dochodzi do wyeliminowania z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się on podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42). "Za szczególny środek unikania eliminowania norm, a więc minimalizowania ingerencji w system prawa, można uznać tzw. orzeczenia interpretacyjne oraz zakresowe polskiego negatywnego ustawodawcy [Trybunału Konstytucyjnego – przyp. Sądu]. Dokonując kontroli konstytucyjności norm, rezygnuje on z kompetencji do wydania orzeczenia wywołującego derogacyjny skutek i wybiera inne, według swego przekonania, mniej drastyczne rozwiązanie." (S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", "Państwo i Prawo" 2008, z. 10, s. 18). Skutkiem wyroku o sygn. akt SK 2/17 jest to, że w zakresie, w jakim uniemożliwia się przyznanie wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest niezgodny z Konstytucją RP. "Prawodawca negatywny" uznał zatem, że z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. "usunięto" przesłankę polegającą na pobieraniu świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro fakt pobierania tego konkretnego świadczenia ubezpieczeniowego jest indyferentne dla prawodawcy, nie ma żadnych przeszkód, aby przyznać wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne. Podobnie uznał tut. Sąd w analogicznej sprawie. Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje ten pogląd. "Do czasu unormowania skutków wynikłych z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17, nie ma żadnych przeszkód do tego, aby Skarżąca pobierała jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz świadczenie pielęgnacyjne. Zarzut o nierówności pozycji opiekunów nie może być skutecznie stawiany. Ustawodawca powinien rozwiązać to zagadnienie, jednakże na ten moment nie ma żadnego przepisu prawa, który uniemożliwiałby jednoczesne pobieranie dwóch świadczeń z dwóch, odrębnych systemów świadczeniowych." (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 257/22, dostępny w CBOSA). Sąd w składzie orzekającym nie zdecydował się jednak na uchylenie decyzji organu I instancji. Zaniechanie Sądu wynika z ekonomii procesowej. Burmistrz już kilkukrotnie wydawał decyzję odmowną. Kolegium odpowiednio pouczone o konieczności podjęcia postępowania odwoławczego wraz z wytyczonymi kierunkami orzekania może przecież skorzystać ze swoich kompetencji reformatoryjnych. Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej rozważania Sąd doszedł do przekonania o zasadności zarzutów podniesionych w skardze. SKO dopuściło się naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania w wysokości 480 zł, co stanowi równowartość wynagrodzenia adwokata reprezentującego Skarżącego przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku). Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim SKO uzna, że Skarżący intencjonalnie nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad swoją żoną. Kolegium będzie także miało na względzie konsekwencje wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17, które Sąd w składzie orzekającym omówił w uzasadnieniu niniejszego wyroku.