II SA/Po 836/25

Dnia 29 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Skomra Asesor WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2026 roku sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 października 2025 r., nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO", "Kolegium") decyzją z 22 października 2025 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania E. B. (dalej także: "strona") od decyzji Prezydenta Miasta [...] z 29 lipca 2025 r., nr [...], w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej na czas nieokreślony, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Prezydent Miasta [...] decyzją z 30 kwietnia 2024 r., nr [...], na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 101 ust. 1, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7, ust. 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej: "u.p.s.") oraz art. 104, art. 108 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "K.p.a."), skierował stronę do Domu Pomocy Społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi w [...] do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzją z 29 lipca 2025 r., nr [...], działając na podstawie art. 106 ust. 5, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 101 ust. 1, art. 110 ust. 7, ust. 8 u.p.s. oraz art. 104, art. 108 K.p.a., Prezydent Miasta [...] zmienił decyzję z 30 kwietnia 2024 r., nr [...], w części dotyczącej okresu skierowania do domu pomocy społecznej i skierował stronę do Domu Pomocy Społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi w [...] na czas nieokreślony. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Kolegium w decyzji przywołanej na wstępie do niniejszego uzasadnienia wskazało na tryb kierowania osoby do domu pomocy społecznej ujęty w przepisach art. 54 i art. 59 u.p.s., a także w art. 39 w zw. z art. 38 ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 917, dalej: "u.o.z.p."). W sprawie postanowieniem z 29 kwietnia 2024 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] udzielił zabezpieczenia przez wyrażenie zgody na przyjęcie E. B. do domu pomocy społecznej do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie. W oparciu o to postanowienie organ I instancji wydał 30 kwietnia 2024 r. decyzję o skierowaniu odwołującej do Domu Pomocy Społecznej w [...] do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, zaś Starosta [...] decyzją z 30 kwietnia 2024 r., nr [...], umieścił odwołującą w tym domu. Następnie 18 lipca 2025 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło postanowienie wydane przez Sąd Rejonowy w [...] w dniu 30 kwietnia 2025 r., sygn. akt [...], kończące powyższe postępowanie i wyrażające zgodę na przyjęcie uczestniczki postępowania E. B. do domu pomocy społecznej. Wobec powyższego zasadnym było wydanie przez organ I instancji decyzji zmieniającej decyzję z 30 kwietnia 2024 r., poprzez umieszczenie odwołującej w domu pomocy społecznej na czas nieokreślony. W skierowanej do tut. Sądu skardze E. B. podniosła, że jest całkowicie samodzielna i nie zgadza się na pobyt w domu pomocy społecznej, gdzie jest na siłę przetrzymywana. Nigdy nie była obłożnie chora i nie zagrażała swojemu życiu, jak i innym. Są to kłamstwa. Skarżąca zawsze była cichym i spokojnym człowiekiem. Nie szukała miejsca w domu pomocy społecznej, ma swoje mieszkanie i może je utrzymać z emerytury. Nie musi brać żadnych leków, a dostaje je na siłę i nie wie na co. Skarżąca zwróciła się o pomoc i umorzenie sprawy. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. W piśmie z 26 listopada 2025 r. skarżąca podniosła, że wszystko to jest niezgodne z prawem. Nie jest obłożnie chora i jest całkowicie samodzielna oraz normalna. Prosi o umorzenie sprawy. Nie wie o co chodzi. Pismem z 20 lutego 2026 r. adwokat wyznaczony dla skarżącej z urzędu wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W piśmie tym podtrzymano w całości skargę i wskazano, że przy negatywnym stanowisku skarżącej organ powinien szczególnie przeanalizować wystąpienie przesłanek do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę, że umieszczenie w DPS należy traktować jako ostateczność pomoc powinna być świadczona najpierw w miejscu zamieszkania, w ośrodku wsparcia, w rodzinnym domu pomocy lub w mieszkaniu chronionym. Dopiero brak możliwości zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych daje podstawę do wydania skierowania do DPS. Z zaskarżonej decyzji i akt sprawy nie wynika, by badano, czy nie byłoby wystarczającym zapewnienie pomocy skarżącej w inny sposób, np. przez pomoc pracowników MOPS w miejscu jej zamieszkania. Organ powinien podjąć wszelkie niezbędne czynności w zakresie ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej. Nie czyniąc tego naruszył art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. Ponadto, doszło do naruszenia art. 54 ust. 1 u.p.s. przez nierozważenie, czy wystarczające byłoby zapewnienie skarżącej pomocy w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania bądź placówce dziennego pobytu. Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że skarżąca w piśmie z 20 lutego 2026 r. zwróciła się o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zaś Kolegium nie zażądało przeprowadzenia rozprawy, ziściły się przesłanki do zastosowania ostatnio przywołanego przepisu. Stosownie już do art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stanowi to odstępstwo od zasady jawnego rozpoznawania spraw, jaka wyrażona została w art. 10 P.p.s.a. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 22 października 2025 r., nr [...], nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. uzasadniałby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Decyzja organu I instancji zapadła w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s., który przewiduje, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 cytowanej ustawy. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Celem przypomnienia i uporządkowania rozważań zauważyć dalej trzeba, że Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z 29 kwietnia 2024 r., sygn. akt [...], udzielił zabezpieczenia poprzez wyrażenie zgody na przyjęcie uczestniczki postępowania E. B. do domu pomocy społecznej do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sprawie. Już wówczas Prezydent Miasta [...] decyzją z 30 kwietnia 2024 r., nr [...], skierował skarżącą do Domu Pomocy Społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi w [...] do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Starosta [...] decyzją z 30 kwietnia 2024 r., nr [...], umieścił zaś skarżącą w rzeczonym domu pomocy społecznej. Następnie postanowieniem z 30 kwietnia 2025 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] – po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Kierownika Oddziału Psychiatrycznego Ogólnego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w [...] o umieszczenie E. B. w domu pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 3 u.o.z.p. – wyraził zgodę na przyjęcie skarżącej do domu pomocy społecznej. Decyzją z 29 lipca 2025 r., nr [...], Prezydent Miasta [...] zmienił decyzję własną z 30 kwietnia 2024 r., nr [...], w części dotyczącej okresu skierowania do domu pomocy społecznej i skierował skarżącą do Domu Pomocy Społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi w [...] na czas nieokreślony. W przedstawionych okolicznościach w ocenie Sądu po pierwsze, zaistniały przesłanki do tego by skorzystać z art. 106 ust. 5 u.p.s. z uwagi na zmianę sytuacji osobistej skarżącej, która to zmiana wprost wynika z prawomocnie zakończonego wobec niej postępowania przeprowadzonego przed sądem opiekuńczym. Po drugie, nie sposób podzielić zapatrywania skarżącej, by doszło do naruszenia art. 54 ust. 1 u.p.s., czy art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. z uwagi na niepodjęcie czynności wyjaśniających i nie rozważanie tego, czy wystarczające byłoby zapewnienie skarżącej pomocy w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania bądź placówce dziennego pobytu. Koncentrując dalsze uwagi na drugiej z tych kwestii, bowiem pierwsza nie budzi ani wątpliwości, ani sprzeciwu skarżącej, zauważyć wypada, iż zgodnie z art. 54 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej (ust. 1). Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej (ust. 2). Stosownie do art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Natomiast w sytuacji, gdy konieczność umieszczenia w domu pomocy społecznej dotyczy osoby, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, zastosowanie znajdują przepisy art. 38 i art. 39 u.o.z.p. W art. 38 ust. 1 tej ustawy prawodawca wskazał, że osoba taka może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej. Z kolei, w art. 39 u.o.z.p. unormowano już te przypadki, w których osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie do domu pomocy społecznej, bądź w których ów osoba nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody. W realiach kontrolowanej sprawy na szczególną uwagę zasługuje właśnie ta ostatnia sytuacja, objęta art. 39 ust. 3 u.o.z.p., zgodnie z którym jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że podstawowym aktem prawnym normującym instytucje domów pomocy społecznej jest ustawa o pomocy społecznej wraz z aktami wykonawczymi do tej ustawy. Pewne zagadnienia w zakresie domów pomocy społecznej zostały również uregulowane w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego. Kompleksowość regulacji w tym zakresie zawartej w ustawie o pomocy społecznej w odniesieniu do fragmentaryczności regulacji zawartej w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego, prowadzi do wniosku, że regulacja zawarta w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego stanowi lex specialis wobec regulacji zawartej w ustawie o pomocy społecznej. W konsekwencji w zakresie uregulowanym w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego regulacja ustawy o pomocy społecznej nie będzie miała zastosowania. Natomiast w sprawach nieuregulowanych w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego będą miały zastosowanie wprost przepisy ustawy o pomocy społecznej (por. W. Sobejko, Komentarz do art. 38 i art. 39 u.o.z.p., w: Ochrona zdrowia psychicznego. Komentarz, wyd. II, red. P. Drembkowski, B. Kmieciak, R. Tymiński, Warszawa 2023, Lex/el.). Stanowisko to spotkało się z aprobatą w judykaturze (zob. m.in. wyrok NSA z 19 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 502/25, dostępny w CBOSA na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jasno wskazuje na to, iż Sąd Rejonowy w [...] prowadził postępowanie w kontekście przesłanki określonej w art. 39 ust. 3 u.o.z.p. i w prawomocnym postanowieniu z 30 kwietnia 2025 r., sygn. akt [...], wyraził zgodę na przyjęcie skarżącej do domu pomocy społecznej. W ramach prowadzonego postępowania to sąd opiekuńczy obowiązany był do poczynienia ustaleń i dokonania oceny, czy skarżąca E. B., która miała zostać umieszczona w domu pomocy społecznej, wypełnia ustawowe warunki, by do takiego umieszczenia doszło. Prawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego w [...] z 30 kwietnia 2025 r. ma charakter prejudycjalny, co oznacza, że organ administracji publicznej związany został tym orzeczeniem i nie był uprawniony do dokonywania samodzielnych ustaleń w zakresie potrzeby skierowania skarżącej do domu pomocy społecznej, które mogłyby pozostawać w sprzeczności z tym orzeczeniem sądu opiekuńczego. Rzeczą organu było wydanie decyzji o skierowaniu skarżącej do rzeczonego domu pomocy społecznej. W konsekwencji powyższego za chybiony uznać trzeba zarzut naruszenia art. 54 ust. 1 u.p.s., jak i powiązany z nim zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. Nie może odnieść także zamierzonego skutku sprzeciw, jaki wyrażony został w sprawie przez samą skarżącą. Orzekający w sprawie organ pozostawał związany prawomocnym orzeczeniem sądu opiekuńczego z 30 kwietnia 2025 r. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi.