II SA/Po 812/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. na czynność Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej postanawia odrzucić skargę. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak

Pismem z dnia [...] września 2020 roku Kierownik Zespołu Pomocy Osobom Bezdomnym - funkcjonującego w ramach Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], wezwał T. K. do zgłoszenia się, w terminie 7 dni od daty odebrania wezwania, w Dziale Pomocy Osobom Bezdomnym celem ustalenia terminu i miejsca przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, pod rygorem odmowy udzielenia wnioskowanej pomocy. Wezwanie wystosowane zostało w związku z wnioskiem T. z dnia [...] sierpnia 2020 r. o przyznanie pomocy finansowej, zarejestrowanego pod numerem [...]. W dniu [...] września 2020 roku T. K. w formie elektronicznej poinformował organ, że w jego ocenie wezwanie jest niezgodne z przepisami prawa. Ponadto wnioskodawca wskazał, że przedmiotowy wniosek złożył w dniu [...] sierpnia 2020 r. W odpowiedzi, pismem z dnia [...] września 2020 r. Z-ca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] ustosunkował się do zarzutów wnioskodawcy i po raz kolejny zwrócił się o kontakt z pracownikiem socjalnym w celu umożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Organ wyjaśnił, że wniosek wpłynął drogą mailową na skrzynką odbiorczą Ośrodka w piątek [...] sierpnia 2020 r., po godzinach pracy. Wniosek został wydrukowany [...] sierpnia 2020 r. i jako datę wpływu przyjęto ten dzień – pierwszy dzień roboczy po wpływie maila. Organ przytoczył również przepisy regulujące zasady przyznawania pomocy finansowej oraz wskazał na ciążący na nim obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego, w ramach postępowania zainicjowanego wnioskiem o wsparcie ze środków pomocy społecznej. Pismem z dnia [...] października 2020 r. T. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na naruszenie prawa przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] poprzez wezwanie do wykonania określonych czynności, które stanowiły nieuprawnione żądanie organu. Zdaniem skarżącego organ naruszył przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - odpowiednio przez błędne ich zastosowanie lub pominięcie. Skarżący wniósł o nakazanie MOPR przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zdalnie na podstawie art. 150 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. oraz o nałożenie na organ grzywny z tytułu doręczenia nieuprawnionego żądania w sytuacji nieudzielania pomocy społecznej na kolejny okres. W odpowiedzi na skargę udzielonej pismem z dnia [...] listopada 2020 r. przez Kierownika Zespołu Pomocy Osobom Bezdomnym MOPR w [...] wniesiono o jej oddalenie w całości i niezobowiązywanie organu do przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego na podstawie regulacji związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19. Pismem procesowym z dnia [...] marca 2021 r. ustanowiony na wniosek sknerzącego pełnomocnik z urzędu poparł skargę i jej zarzuty oraz wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Uzasadniając stanowisko pełnomocnik podniósł, że organ nie ma obowiązku przeprowadzania aktualizacji wywiadu środowiskowego celem przyznania stronie pomocy społecznej na kolejny okres. W tym zakresie pełnomocnik odwołał się do wyroku WSA w Olsztynie z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 1179/13. Ponadto, wskazywany w skardze przepis art. 150 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2020 r. pozwala na przyjęcie, że w szczególnych okolicznościach objętych tą regulacją w ogóle nie jest wymagane przeprowadzenie wywiadu, a stanowisko to potwierdza doktryna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Przedmiotem skargi jest wezwanie do ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na podstawie art. 4 oraz art. 11 § 2 ustawy z dnia z 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2019 roku, poz. 1507 ze zm.). Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd weryfikuje w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi. Stosownie do art. 3 § 2 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 roku, poz. 2325 z późn. zm., dalej "P.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: – decyzje administracyjne; – postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; – postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; – inne niż określone w punktach poprzedzających akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego K.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. poz. 1947), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; – pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; – akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; – akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w punkcie poprzedzającym, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; – akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; – bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w punktach 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku interpretacji przepisów prawa podatkowego, opinii zabezpieczających i odmowy wydania opinii zabezpieczających; – bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w punktach 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej. Ponadto zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a. Sąd administracyjny orzeka także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosuje środki określone w tych przepisach. W pojęciu sprawy sądowoadministracyjnej mieszczą się także wymienione w art. 4 P.p.s.a. spory o właściwość. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w cytowanym przepisie. Powyższe zasady znajdują zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Przedmiotowa skarga została wniesiona na czynność Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2020 roku polegającą na wezwaniu do ustalenia terminu i miejsca przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie żądania przyznania pomocy finansowej. Taka czynności mieści się niewątpliwie w dziedzinie szeroko rozumianej aktywności podmiotów publicznych. W istocie wezwanie pozostaje dokumentem urzędowym, który przypomina o powinności pełnego ujawnienia okoliczności stanowiących podstawę przyznania pomocy w ramach administracji świadczącej. Takie wezwanie do ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stanowi zarazem element prowadzonego postępowania administracyjnego, które co do zasady zostanie zakończone stosownym rozstrzygnięciem merytorycznym. Z doręczeniem samego wezwania nie została jednak połączona dopuszczalność wniesienia jakiegokolwiek środka prawnego. Takie wezwanie jest bowiem niezaskarżalną odrębnie czynnością poprzedzającą wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, które może zostać poddane weryfikacji w przypadku zaskarżenia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. W tym względzie samo wezwanie nie stanowi aktu lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. W konsekwencji, działania administracji publicznej będące przedmiotem tego typu skarg, a także działania organów podejmowane w ramach procedury (trybu) rozpatrywania takich skarg, nie podlegają bezpośredniej kontroli sądów administracyjnych z uwagi na to, iż nie mieszczą się w katalogu czynności i aktów poddawanych nadzorowi sądowemu w świetle art. 3 § 2 P.p.s.a. Reasumując należało uznać, że skarga T. K. pozostaje skargą złożoną na czynność niemieszczącą się w zakresie właściwości sądu administracyjnego. Kończąc, z daleko idącej ostrożności procesowej wskazać należy, że zaskarżony akt mógłby zostać uznany za mieszczący się w sferze aktów i czynności objętych regulacjami działu VIII K.p.a., aczkolwiek w tym przypadku oznaczenie adresata skargi (sąd administracyjny) oraz jej treść (brak powołania się na prawa wynikające z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków - Dz.U. Nr 5, poz. 46) nie pozwalała na jej zakwalifikowanie jako skargi wniesionej w takim właśnie trybie. W tym przypadku skarżący nie skarży czynności organu w trybie postępowania ze skargi powszechnej, czyli środka, jaki każdy zainteresowany może złożyć w sytuacji, gdy jest niezadowolony z działania organu. Tym niemniej wskazać należy, że działania administracji publicznej będące przedmiotem tego typu skarg, a także działania organów podejmowane w ramach procedury (trybu) rozpatrywania takich skarg, nie podlegają kontroli sądów administracyjnych z uwagi na to, iż nie mieszczą się w katalogu czynności i aktów poddawanych nadzorowi sądowemu w świetle art. 3 § 2 P.p.s.a. W orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że w sprawach skarg i wniosków, o których mowa w dziale VIII K.p.a., nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2011 r., II OSK 1961/11 oraz postanowienia: z 18 stycznia 2017 r., I OZ 2049/16; z 14 października 2016 r., I OSK 2091/16; z 1 marca 2010 r., II OSK 478/09; z 25 lutego 2009 r., II OSK 241/09; z 15 maja 2009 r., I OZ 520/09; z 1 lutego 2007 r., I OSK 395/06; z 26 stycznia 2006 r., I OSK 26/07, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W sytuacji, gdy przedmiotem skargi strona czyni akt niepodlegający zaskarżeniu do sądu administracyjnego, skargę należało uznać ją za niedopuszczalną, a więc podlegającą odrzuceniu. Wobec powyższego stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak