II SA/Po 774/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Daniel (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Robert Talaga Asesor WSA Jacek Rejman Protokolant: starszy sekretarz sądowy Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 sierpnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę

Decyzją z dnia 6 czerwca 2025 r., nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy [...] zmienił z urzędu swoją wcześniejszą decyzję z dnia 16 lutego 2023 r., przyznającą świadczenie pielęgnacyjne, w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przyznając H. K. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad K. H. na okres od dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia 31 maja 2027 r. Podstawą tej zmiany był wyrok Sądu Okręgowego w [...] (sygn. akt [...]) z dnia 29 kwietnia 2025 r., w którym ustalono, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji K. H. istniała już od dnia 1 lutego 2019 r. Organ I instancji zaznaczył, że ponieważ wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności wpłynął do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu 31 grudnia 2021 r., świadczenie należało przyznać począwszy od 1 grudnia 2021 r. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła H. K. (dalej również jako: "Skarżąca"), podnosząc, że świadczenie powinno zostać jej przyznane od dnia 01 marca 2019 r., i zarzucając organowi niewykonanie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego. Po rozpoznaniu sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu 11 sierpnia 2025 r. wydało decyzję, nr [...], o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminę [...] z dnia 06 czerwca 2025 r. W swoim uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że ustalenie prawa do świadczenia począwszy od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności było prawidłowe, ponieważ przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie dają możliwości przyznania prawa do świadczeń za okres wcześniejszy, tj. od momentu faktycznego ustalenia niepełnosprawności. Organ podkreślił, że regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych mają bezwzględnie obowiązujący charakter, przez co decyzje w tym przedmiocie nie są uznaniowe, a organ jest ściśle związany wyznaczonymi przez przepisy terminami. H. K. we wniesionej osobiści skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła o uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w całości i przyznania wyrównania świadczenia, a względnie – przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Podtrzymała w niej zarzut, że organ bezprawnie pozbawił ją wyrównania świadczeń i zignorował prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w [...] (sygn. akt [...]). Argumentacja ta została szeroko rozwinięta w piśmie uzupełniającym z dnia -01 kwietnia 2026 r., złożonym przez pełnomocnika Skarżącej, r. K.. Pełnomocnik zarzuciła organowi dopuszczenie się: 1. błędnej wykładni art. 24 ust. 2a stawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208); 2. naruszenia procedury administracyjnej, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., 3. nieuprawnionego zawężenia prawa materialnego Skarżącej. W uzasadnieniu pisma pełnomocnik podniósł, że niepełnosprawność stanowi stan faktyczny, a orzeczenie organu (lub wyrok sądu) ma wyłącznie charakter deklaratoryjny. Zdaniem pełnomocnika, jeśli przesłanki materialnoprawne do nabycia prawa, w tym faktyczne sprawowanie opieki oraz stan niepełnosprawności, istniały już od 1 lutego 2019 r., to prawo powinno zostać przyznane od tego momentu, a nie od daty dopełnienia wymogów formalnych. Pełnomocnik zarzucił organom przejaw niedopuszczalnego formalizmu i mechaniczne zastosowanie przepisów bez poszanowania konstytucyjnych zasad państwa prawa i kompensacyjnej funkcji świadczenia. W konkluzji pismo pełnomocnika zawierało wniosek o zastosowanie o zobowiązanie organu do przyznania prawa począwszy od dnia 01 lutego 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji bądź postanowienia także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. W pierwszej kolejności Sąd pragnie zauważyć, że stan faktyczny sprawy nie jest sporny, a spór sprowadza się do wykładni przepisów prawa materialnego. W tym zakresie Sąd w pełni podziela argumentację wyrażoną w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając ją za całkowicie prawidłową. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym wskazany art. 24 ust. 2a, mają bezwzględnie obowiązujący charakter, co wyłącza jakikolwiek luz decyzyjny oraz uznanie administracyjne po stronie organu. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) szczegółowo regulują zasady ustalania daty początkowej oraz okresu, na jaki przyznawane jest prawo do świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności (takich jak np. świadczenie pielęgnacyjne). Tworzą one spójny mechanizm, który określa relację między datą złożenia wniosku a okresem ważności orzeczenia o niepełnosprawności. I tak, art. 24 ust. 2 ustawy wskazuje na podstawową regułę, zgodnie z którą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Oznacza to, że zasadą w systemie świadczeń rodzinnych jest przyznawanie prawa do wsparcia (np. zasiłku pielęgnacyjnego) na bieżąco, czyli od miesiąca, w którym strona oficjalnie wystąpi z wnioskiem o jego przyznanie. Przepis art. 24 ust. 2a ustawy wskazuje natomiast bardzo istotny wyjątek od opisanej wyżej zasady, dając możliwość ustalenia prawa do świadczenia z datą wsteczną – począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie samej niepełnosprawności. Warunkiem skorzystania z tego rozwiązania jest złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia (np. pielęgnacyjnego) w nieprzekraczalnym terminie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Celem tej regulacji jest ochrona osoby ubiegającej się o świadczenie w trakcie procedowania przez właściwe organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności. Orzeczenie to ma charakter przesądzający (prejudycjalny) dla przyznania wsparcia, dlatego ustawodawca pozwala na "zaliczenie" okresu oczekiwania na wydanie orzeczenia do okresu, za który wypłacone zostanie świadczenie. Omawiane powyżej przepisy wyznaczają organom ścisłe, bezwzględnie obowiązujące terminy, od których możliwe jest przyznanie wnioskowanego świadczenia, co sprawia, że decyzje w sprawach przyznawania omawianych świadczeń nie mają charakteru uznaniowego. Organy są bezwzględnie związane ramami czasowymi uregulowanymi zwłaszcza w art. 24 ust. 2a. Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że choć Sąd dostrzega trudną sytuację życiową Skarżącej oraz rozumie deklaratoryjny charakter samego orzeczenia sądu powszechnego, z którego jasno wynika, że przesłanki materialne niepełnosprawności zaistniały już 1 lutego 2019 r., należy z całą mocą podkreślić, że to ustawodawca w sposób wiążący przesądził o dacie przyznania świadczenia. Regulacje te precyzyjnie definiują początkowy moment wypłaty środków z budżetu państwa, korelując go z datą przedłożenia formalnego wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Z tego względu, skoro ów wniosek został wniesiony do właściwego organu w dniu 31 grudnia 2021 r., to najwcześniejszym możliwym terminem na wypłatę świadczenia mógł być 1 grudnia 2021 r. Prawo administracyjne, w tym dotyczące ubezpieczeń i świadczeń socjalnych, wiąże uprawnienia jednostek zarówno z zaistnieniem zdarzenia (niepełnosprawność i sprawowanie opieki), jak i z wymogami formalnymi (terminowość i chronologia składanych wniosków). Organ nie ma uprawnień, by pominąć te ustawowe rygory – nawet pomimo faktu obiektywnego istnienia okoliczności medycznych i faktycznych we wcześniejszych latach. Stanowisko pełnomocnika skarżącej jest wadliwe, ponieważ opiera się na błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego oraz niezrozumieniu konstrukcji systemu przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. W szczególności pełnomocnik próbuje odwołać się do zasad słuszności i celowości pomijając jednak fakt, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Decyzje organów w tych sprawach nie są decyzjami uznaniowymi. Organ nie ma swobody (luzu decyzyjnego) w wyborze daty początkowej świadczenia i musi ściśle przestrzegać terminów narzuconych przez ustawodawcę. Sąd jeszcze raz podkreśla, że ustawodawca precyzyjnie powiązał najwcześniejszą możliwą datę przyznania świadczenia z miesiącem, w którym strona złożyła wniosek o ustalenie niepełnosprawności. Przepisy powszechnie obowiązujące nie przewidują prawnej możliwości przyznania wsparcia finansowego od momentu samego faktycznego ustalenia (powstania) niepełnosprawności. Prawo do otrzymywania środków finansowych z budżetu państwa nie powstaje automatycznie z chwilą zaistnienia niepełnosprawności, gdyż system wsparcia opiera się na zasadzie wnioskowości – prawo ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął odpowiedni wniosek. Sąd dodatkowo podkreśla, że choć pełnomocnik wskazuje na "niedopuszczalny formalizm" organu to jednak w sprawach z zakresu ubezpieczeń i świadczeń społecznych rygoryzm formalny jest cechą systemową, celowo wprowadzoną przez ustawodawcę. Państwo gwarantuje wypłatę wsparcia, ale wyłącznie w ramach czasowych zainicjowanych formalnym działaniem obywatela (złożeniem wniosku). Tym samym, wykładnia Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest prawidłowa, a wniesiona skarga musiała zostać oddalona na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.