II SA/Po 742/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2022 r. sprawy ze skargi H. A. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.

Sygn. akt II SA/Po [...] Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej również jako "organ"), po rozpoznaniu wniosku H. A. (dalej również jako "Skarżący" lub "Strona") o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] W uzasadnieniu organ wskazał, iż Szef Urzędu decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. odmówił Skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, w ustawowym terminie wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dalej organ wskazał, iż strona w załączonym do wniosku opisie działalności opozycyjnej wskazała, że należała do NSZZ "Solidarność". Jak to wynika z treści dwóch oświadczeń załączonych do wniosku H. A. był członkiem NSZZ "Solidarność" i "w czasie przemian ustrojowych, strajków solidarnościowych" na walnym zgromadzeniu spółdzielni inwalidów, w której pracował doszło do oszustwa w wyborach do zarządu tej spółdzielni. Skarżący "to zauważył, podszedł do mikrofonu na scenie i to zgłosił". Wskutek tego był pomijany przy podwyżkach, dyskryminowany i z uwagi na zaistniałą sytuację był zmuszony się zwolnić. Strona przełożyła do akt sprawy świadectwo pracy z którego wynika, że z dniem [...] kwietnia 1982 r. strona zakończyła pracę a powodem ustania stosunku pracy na jaki wskazano było wypowiedzenie przez pracownika. Organ podniósł, iż w toku prowadzonego postępowania wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej z prośbą o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej w posiadanych zasobach archiwalnych w celu odnalezienia dokumentów dotyczących Strony. W odpowiedzi Instytut Pamięci Narodowej wskazał, że w wyniku szczegółowej kwerendy archiwalnej przeprowadzonej w zasobach IPN nie odnaleziono dokumentów potwierdzających antykomunistyczną działalność strony czy doznanie represje z powodów politycznych. Organ wyjaśnił, iż oświadczenia świadków Pana P. i Pana C. złożone przez stronę odnoszą się jedynie do okresu legalnie działających związków zawodowych i dotyczą tylko jednego zdarzenia jakim było ujawnienie przez stronę oszustwa wyborczego do władz spółdzielni. Z powyższych oświadczeń nie wynika, aby H. A. prowadził działalność określoną w art. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze zm.). Organ podkreślił, iż sama przynależność do NSZZ "Solidarność" nie może być podstawą do potwierdzenia przedmiotowego statusu. Następnie organ po przytoczeniu art. 3 ustawy wyjaśnił, iż strona we wniosku wskazała że "nie było innego wyjścia - zwolniłem się i zostałem bez pracy". Powyższe potwierdza załączone świadectwo pracy z którego wynika, że to strona wypowiedziała umowę o pracę. Świadkowie w swoich oświadczeniach wskazują, iż strona była pomijana przy awansach i podwyżkach ale również zgodnie twierdzą, że to sam zainteresowany zwolnił się z pracy. Organ podkreślił, iż w aktach sprawy brak jest potwierdzenia, że strona w takim wystąpieniu wolnościowym brała udział. W ocenie Szefa Urzędu nie można też za takie uznać ujawnienia nieprawidłowości w procesie wyłaniania władz Spółdzielni Inwalidów [...]" w J. - Zakład Elektrotechniczny w Ż.. W ocenie Szefa Urzędu, mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, Strona nie spełnia warunków, które mógłby stanowić o przyznaniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł H. A. wyrażając swoje niezadowolenie z wydanej decyzji oraz wskazując, iż stawia "zarzut niesprawiedliwej oceny bo nie zastosowano zasad rozumnej logiki". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zwartą w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] października 2021 r. sygn. akt II SPP/Po [...] odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia wyrokowania stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie zatem z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (ust. 3). Na mocy powołanego wyżej art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o odmowie potwierdzenia Skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materialnoprawną podstawę rozpoznania złożonego przez Skarżącego wniosku stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 319 dalej jako "ustawa"). Wobec powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia [...] sierpnia 1980 r. do dnia [...] grudnia 1981 r. Z kolei art. 3 ustawa o działaczach opozycji wprowadza definicję "osoby represjonowanej z powodów politycznych" statuując, że jest nią osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia [...] grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Należy podkreślić, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. Co istotne, zgodnie z art. 5 ust. 1 przedmiotowej ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Przy czym powyższy status potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o czym stanowi ust. 2 art. 5 tej ustawy. Przenosząc powyższe uwagi na grunt sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, iż Skarżący do akt przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] marca 2021 r. (k. 29 akt administracyjnych) w której stwierdzono, że Skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty wytworzone przez Stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, iż Skarżący może ubiegać się o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Przechodząc do oceny czy w niniejszej sprawie ziściły się przesłanki do uznania Skarżącego za działacza opozycji antykomunistycznej wskazać należy, iż Skarżący w opisie działalności opozycyjnej podniósł, że należał do NSZZ "Solidarność". Jak to wynika z treści załączonego do wniosku oświadczenia K. C. Skarżący "Był członkiem aktywnym w pracy związku. Po walnym zebraniu wszystko się zmieniło (oszustwo wyborcze). W zakładzie pracowało ok. 250 osób. Swoim doświadczeniem nie odbiegał od nikogo z nas. Dlatego nie rozumiem dlaczego był pomijany przy następnych awansach. (...) Andrzejak mówił mi że w tej sytuacji zwolni się i tak zrobił.". Natomiast z oświadczenia W. P. wynika, że na walnym zgromadzeniu spółdzielni inwalidów, w której pracował doszło do oszustwa w wyborach do zarządu tej spółdzielni, a Skarżący "to zauważył, podszedł do mikrofonu na scenie i to zgłosił". Wskutek tego był pomijany przy podwyżkach. Dalej w oświadczeniu tym czytamy, iż "wysokość wynagrodzenia, brak możliwości awansu, naruszenie godności było powodem wypowiedzenia umowy o pracę.". Oświadczenia te pokrywają się z oświadczeniami strony składanymi w toku postępowania (opis działalności opozycyjnej k. 13, pismo z dnia [...] maja 2021 r. k. 41). Ponadto Strona przełożyła do akt sprawy świadectwo pracy z którego wynika, że dnia [...] kwietnia 1982 r. Skarżący zakończył pracę w spółdzielni inwalidów, a powodem ustania stosunku pracy było wypowiedzenie przez pracownika. Na gruncie niniejszej sprawy ponadto wskazać, iż organ wywiązując się ze swoich obowiązków określonych w art. 7 i 77 K.p.a. podjął działania celem ustalenia stanu faktycznego i z tego względu zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej z prośbą o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej w posiadanych zasobach archiwalnych w celu odnalezienia dokumentów dotyczących Skarżącego. W odpowiedzi z dnia [...] kwietnia 2021 r. Instytut Pamięci Narodowej wskazał, że w wyniku szczegółowej kwerendy archiwalnej przeprowadzonej w zasobach IPN nie odnaleziono dokumentów potwierdzających antykomunistyczną działalność strony czy doznanie represji z powodów politycznych. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, iż jednorazowe wystąpienie na walnym zgromadzeniu i ujawnienie oszustwa nie spełnia przesłanki do uznania Skarżącego za działacza opozycji antykomunistycznej. W tym miejscu przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W tym miejscu podzielić należy stanowisko organu, iż sama przynależność do NSZZ "Solidarność" nie może być podstawą do potwierdzenia przedmiotowego statusu. Natomiast odnosząc się do przesłanek uznania Skarżącego za osobę represjonowaną z powodów politycznych wyjaśnić należy, iż ujawnienie oszustwa na walnym zgromadzeniu nie może zostać uznane za "branie udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce". Ponadto nawet gdyby takie wystąpienie na walnym zgromadzeniu uznać za takie, to i tak nie ziściły się przesłanki dalszych represji związanych z tym wystąpieniem. W tym miejscu podkreślić należy, iż rezygnacja z pracy, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie mieści się w katalogu represji określonych w wyżej cytowanym art. 3 ustawy. Z powyższych względów stwierdzić należy, iż organ nie dopuścił się naruszenia przepisów zarówno prawa procesowego jak i materialnego uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił. ----------------------- 7