II SA/Po 741/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 18 września 2023 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu uchyla zaskarżoną decyzję.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 września 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 26 stycznia 2023 r. nr [...], mocą której orzeczono o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu M. G. prawa jazdy kat.: B, BE, dokument nr [...], druk nr [...], wydanego przez Starostę [...] w dniu 03 lipca 2007 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że decyzją z dnia 04 maja 2022 r., nr [...], Burmistrz [...] uznał M. G. za dłużnika uchylającego się od swoich zobowiązań alimentacyjnych. Następnie Burmistrz [...], w związku z faktem że powyższa decyzja stała się ostateczna, wnioskiem z dnia 04 listopada 2022 r. zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem zatrzymanie stronie prawa jazdy. Zawiadomieniem z dnia 24 listopada 2022 r. Starosta [...] wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zatrzymania M. G., jako dłużnikowi alimentacyjnemu uchylającemu się od swoich zobowiązań, prawa jazdy. Następnie organ I instancji decyzją z dnia 26 stycznia 2023 r. zatrzymał stronie prawo jazdy kat.: B, BE, dokument nr [...], druk nr [...], wydane w dniu [...] lipca 2007 r. w związku z uchylaniem się przez M. G. od zobowiązań alimentacyjnych. W ocenie organu I instancji w takim przypadku, wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy było obligatoryjne. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł M. G., reprezentowany przez pełnomocnika adwokata P. A.. Odwołujący zarzucił organowi wydanie rozstrzygnięcia na podstawie nieostatecznej decyzji uznającej odwołujące za dłużnika uchylającego się od swoich zobowiązań. Na potwierdzenie tego twierdzenia pełnomocnik dołączył pismo Kolegium z dnia 20 lipca 2022 r. nr [...] skierowanie do OPS w Ś. Rozpoznając wniesione odwołanie Kolegium przytoczyło w pierwszej kolejności treść przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. 2023 r., poz. 1300), które miały zastosowanie w przedmiotowej sprawie, a następnie podniosło, że Starosta był zobowiązany do zatrzymania prawa jazdy osobie uznanej nu mocy ostatecznej decyzji za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od swoich zobowiązań. W przedmiotowej sprawie podjęte rozstrzygnięcie związane było z wnioskiem Burmistrza [...] żądającym zatrzymania dokumentu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu - M. G.. Do wniosku dołączona została ostateczna decyzja Burmistrza z dnia 04 maja 2022 r. uznająca M. G. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja ta, jako ostateczna jest wiążąca dla wszystkich organów administracji publicznej. Odnosząc się do zarzutów odwołującego wyjaśniono, że wbrew jego twierdzeniom pismo Kolegium z dnia 20 lipca 2022 r. potwierdza, że decyzja Burmistrza jest ostateczna. Wskazano w nim bowiem wyraźnie, że przesłane przez M. G. do OPS w Ś. oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania nie stanowi odwołania od powyższej decyzji. Po pierwsze nie było adresowane do Kolegium ale do OPS w Ś. . Dodatkowo oświadczenie złożone na urzędowym formularzu - nie zawierało żadnej treści, z której wynikałoby niezadowolenie z decyzji Burmistrza [...]. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia 18 września 2023 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. G., podnosząc, że niezasadne są zarzuty, jakoby był on osobą uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnym oraz podzielił zarzuty podniesione w odwołaniu, że decyzja stwierdzająca, że jest on dłużnikiem alimentacyjnym, nie była ostateczna. Dodatkowo skarżący wskazał na swoją trudną sytuację zdrowotną. W piśmie procesowym z dnia 27 grudnia 2023 r. skarżący wskazał, że wyrokiem Sądu Okręgowego w P., Wydział II Cywilny Odwoławczy z dnia 28 listopada 2023 r., sygn. akt II Ca [...], uchylono wyrok Sądu Rejonowego w Ś. z dnia 28 grudnia 2021 r., sygn. akt III RC [...], między innymi w zakresie obowiązku alimentacyjnego. Podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu 29 maja 2024 r., pełnomocnik skarżącego wskazał, że nie podejmowano żadnych działań dotyczących nadania biegu odwołaniu od decyzji uznającej skarżącego za dłużnika alimentacyjnego, jak również nie posiada wiedzy, aby skarżący podejmował jakieś działania po uzyskaniu wyroku Sądu Okręgowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do treści art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W myśl zaś art. 5 ust. 3b ustawy, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika, po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 5 tej ustawy na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z powyższej regulacji wynika, iż badaniu przez organ w toku postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy podlega okoliczność czy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych została wydana i stała się ostateczna. Okoliczność ta stanowi zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy podstawę materialnoprawną wydania decyzji o jakiej mowa w tym przepisie. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 2 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 473/16, organ w toku postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy winien zweryfikować czy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest ostateczna, bowiem okoliczność ta stanowi wyłączną przesłankę wydania decyzji o jakiej mowa w tym przepisie. Wymogowi powyższemu Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie sprostało. Sąd wskazuje, że decyzja administracyjna staje się ostateczna, jeżeli nie przysługuje od niej odwołanie. Odwołanie, zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a. strona może wnieść w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Ustawodawca w przepisach K.p.a. nie przewidział instytucji klauzuli stwierdzenia ostateczności decyzji. W związku z tym organ stosując normę art. art. 5 ust. 5 ustawy zobligowany jest do sprawdzenia, czy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stała się ostateczna. W przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało oceny załączonego do odwołania pisma Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 lipca 2022 r., nr [...], wskazującego, że złożone przez skarżącego pismo nazwane "Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania" nie mogło stanowić odwołania od decyzji z dnia 04 maja 2022 r. nr [...], którą Burmistrz [...] uznał M. G. za dłużnika uchylającego się od swoich zobowiązań alimentacyjnych, gdyż nie zawierało elementów niezbędnych do uznania go za odwołanie, a w konsekwencji nie widzi postaw do potraktowania go jako odwołanie. Zauważyć jednak należy, że w piśmie powyższym podniesiono, że rolą organu I instancji (Burmistrza [...] jest wyjaśnienie charakteru powyższego pisma. Sąd podkreśla, że na tym etapie postępowania nie ma możliwości dokonywać oceny prawidłowości braku zakwalifikowania powyższego pisma, jako odwołania. Natomiast faktem pozostaje, że wobec twierdzeń zawartych w piśmie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 lipca 2022 r., nr [...], wyjaśnienia co najmniej wymagało, czy Burmistrz podjął jakieś działania w celu weryfikacji treści pisma, stanowiącego, w ocenie pełnomocnika, odwołanie od decyzji z dnia 04 maja 2022 r. Innymi słowy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaniechało sprawdzenia, czy decyzja z dnia 04 maja 2022 r. jest decyzją ostateczną, czy też skarżący wniósł od niej odwołanie. Ustalenia powyższej kwestii wymagało zwrócenia się do Burmistrza z wnioskiem o wyjaśnienie powyższej kwestii. Dodatkowo, Sąd wskazuje, że obecnie skarżący oraz jego pełnomocnik, mają możliwość podjęcia działań w przedmiocie uznania wadliwości działań organów w sprawie zakończonej decyzją z dnia 04 maja 2022 r. (chociażby w ramach zarzutu bezczynności lub przewlekłości), natomiast nie mogą oczekiwać, że na obecnym etapie postępowania organy administracji publicznej oraz Sąd będą dokonywać oceny postępowania w przedmiocie uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od swoich zobowiązań alimentacyjnych. Podsumowując dotychczasowe rozważania Sąd zauważa, że w przedmiotowej sprawie, wbrew regulacji art. 5 ust. 5 ustawy, Kolegium nie podjęło działań w celu ustalenia, czy decyzja Burmistrza jest ostateczna, co powoduje, że zaskarżona decyzja była przedwczesna. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium zobowiązane jest do ustalenia, czy Burmistrz podjął jakieś działania w celu weryfikacji treści pisma, stanowiącego, w ocenie pełnomocnika, odwołanie od decyzji z dnia 04 maja 2022 r.