II SA/Po 687/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2024 r. w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w P. z dnia 22 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P. z dnia 06 lipca 2023 r., nr [...], 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] w P. na rzecz skarżącego kwotę 200;- (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Rektor Uniwersytetu [...] w P. decyzją z dnia 22 sierpnia 2023 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P. z dnia 06 lipca 2023 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P. w sprawie przyznania pomocy materialnej w formie stypendium rektora za wyróżniające wyniki w nauce z dnia 10 maja 2023 r., wydanej wobec K. G.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że decyzją z dnia 10 maja 2023 r., nr [...], Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w P. na podstawie przedstawionych przez studenta dowodów w sprawie, które wykazały, że student faktycznie wypracował średnią ocen w wysokości 4,64, postanowił przyznać K. G. pomoc materialną w formie stypendium Rektora za wyróżniające się wyniki w nauce i uzyskanie za okres 4 miesięcy w semestrze letnim w roku akademickim 2022/2023 w wysokości [...] złotych miesięcznie. Na dzień wydania decyzji stypendialnej, a więc na dzień 10 maja 2023 r., obowiązywało Zarządzenie nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] w P. z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie podziału środków finansowych na pomoc materialną dla studentów w semestrze letnim 2022/2023, zgodnie z którym stypendium za wyniki na Wydziale Finansów i Rachunkowości miało być przyznawane studentom, którzy osiągnęli średnią ocen co najmniej 4,70. Wobec powyższego Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w P., po przeprowadzeniu z urzędu postępowania, stwierdziła decyzją z dnia 06 lipca 2023 r., nr [...] nieważność decyzji Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P. z dnia 10 maja 2023 r. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. G.. Rozpoznając wniesione odwołanie Rektor wskazał, że nie ma podstaw do zmiany decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P. z dnia 6 lipca 2023 roku, [...] stwierdzającej nieważność decyzji Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P.. We wskazanym stanie faktycznym należało uznać, że decyzja Komisji Stypendialnej - jako organu I instancji - została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co powinno stanowić podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Na dzień wydania decyzji przez organ I instancji obowiązywało Zarządzenie Rektora Uniwersytetu [...] w P. z dnia 10 maja 2023 roku, nr [...], którego podstawą wydania są przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 ze zm., dalej jako: "ustawa"). Przepis art. 95 ust. 2 ustawy, że regulamin świadczeń dla studentów ustala rektor w porozumieniu z samorządem studenckim. Z treść załącznika nr [...] wskazanego powyżej zarządzenia wyraźnie wynika, że na kierunku Finanse i Rachunkowość stypendium Rektora za wyniki w nauce przyznane zostaje od średniej ocen 4,70. To oznacza, że decyzja Komisji Stypendialnej z dnia 10 maja 2023 r., przyznająca pomoc materialną w formie stypendium Rektora za uzyskane wyniki i średnią ocen w wysokości 4,64, była niezgodna z postanowieniami wskazanego zarządzenia i wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Tym samym organ II instancji, tj. Odwoławcza Komisja stypendialna, mocą decyzji z dnia 06 lipca 2023 r., prawidłowo stwierdziła nieważność decyzji organu I stopnia. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. G. podnosząc zarzuty: 1. błędu w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że decyzja Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P. z 10 maja 2023 r. dotyczyła stypendium socjalnego; 2. naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 157, art. 158 § 1, art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej jako: "K.p.a.") w zw. z § 26 ust, 4 Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń dla studentów [...] w P. (dalej jako: "Regulamin") poprzez ich zastosowanie i stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P., w sytuacji gdy Regulamin nie przyznał niniejszego uprawnienia Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P., a przede wszystkim nie przewiduje stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu stypendium Rektora; 3. naruszenie art. 158 § 1 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak wskazania, konkretyzacji, stwierdzenia nieważności jakiej decyzji z 10 maja 2023 r. dotyczy niniejsze rozstrzygnięcie, a to w szczególności poprzez brak wskazania nr decyzji z 10 maja 2023 r.; 4. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy decyzja z 10 maja 2023r. nie została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, a wręcz przeciwnie została wydana zgodnie z Regulaminem i ustalonym przez Komisje stypendialną stanem faktycznym; 5. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 107 § 1 pkt 7 K.p.a. poprzez pouczenie przez odwoławczą Komisję Stypendialną Uniwersytetu [...] w P. o prawie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Rektora, w sytuacji gdy ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym lub Regulamin nie przewidują takiego trybu odwołania; 6. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 107 § 1 pkt 7 K.p.a. poprzez rozpatrzenie sprawy - wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołania) i wydanie decyzji przez Rektora, w sytuacji gdy ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym lub Regulamin nie przewidują takiego trybu odwołania; 7. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 107 § 1 pkt 4 i 6 K.p.a. poprzez niezastosowanie i wydanie decyzji ze wskazaniem błędnej podstawy prawnej do jej wydania (brak podstawy oraz bez należytego uzasadnienia faktycznego oraz prawnego, a to w szczególności poprzez brak odwołania się do przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, czy też Regulaminu, które uprawniałyby do stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu stypendium; 8. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z § 22 Regulaminu poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, a mianowicie co stanowiło podstawę do zmiany średniej ocen i dlaczego Komisja Stypendialna wydając decyzje w dniu 10 maja 2023 r. posiadała informację o innej średniej ocen niż wynikająca z Zarządzenia Rektora nr [...] z 10 maja 2023 r., kiedy niniejsze Zarządzenie zostało wydane, w jakim trybie i gdzie zostało opublikowane, a ponadto brak uzasadnienia i odniesienia się przez Rektora do zarzutów sformułowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy; 9. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 10 K.p.a. w zw. z art. 81 K.p.a. poprzez niezastosowanie i uniemożliwienie mi wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, w tym w szczególności do przyczyn stwierdzenia nieważności - ustalenia innej średniej ocen. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej decyzji z 06 lipca 2023r. stwierdzającej nieważność decyzji Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P. z 10 maja 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1624 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na wniosek skarżącego (art. 119 pkt 2 P.p.s.a). Okoliczności sprawy są bezsporne i zostały przedstawione w części faktycznej uzasadnienia. I tak, skarżący decyzją Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P. z 10 maja 2023 r. uzyskał stypendium rektora za wyróżniające wyniki w nauce. Następnie decyzją Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P. z dnia 06 lipca 2023 r., nr [...], stwierdzono nieważność powyższej decyzji, podnosząc, że w dniu jej wydania – 10 maja 2023 r., obowiązywało wydane tego samego dnia, a więc 10 maja 2023 r. Zarządzenie nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] w P. w sprawie podziału środków finansowych na pomoc materialną dla studentów w semestrze letnim 2022/2023, w której zawyżono wymagania dotyczące średniej. Rektor Uniwersytetu [...] w P. zaskarżoną decyzją uznając, że odpowiada ona prawu. Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że wbrew zarzutom skargi decyzje w sprawie stypendiów, jako decyzje administracyjne, podlegają ogólnym rygorom K.p.a., co oznacza, że możliwa jest ich weryfikacja w drodze stwierdzenia nieważności decyzji. Równocześnie Sąd zauważa, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji było prowadzone przed właściwym organem (organem II instancji w stosunku do decyzji Komisji Stypendialnej). Wątpliwości Sądu budzi przy tym brak poinformowania skarżącego o prowadzonym postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, przy czym sama powyższa okoliczność nie stanowiła naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie podstawą nieważności decyzji było przyjęcie, że w sprawie spełnione zostały przesłanki rażącego naruszenia prawa, określone w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Rażące naruszenie prawa określane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Ponadto o tym, czy naruszenie prawa jest "rażące", decyduje ocena skutków społeczno-gospodarczych, jakie dane naruszenie za sobą pociąga (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1614/09, Baza NSA). "Rażące" naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, a charakter tego naruszenia powoduje przy tym, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne efekty naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 08 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1683/11, Baza NSA). Naruszenie prawa ma cechę rażącego, gdy decyzja nim dotknięta wywołuje skutki prawne niedające się pogodzić z wymaganiami praworządności, którą należy chronić nawet kosztem obalenia ostatecznej decyzji. Reasumując powyższą część rozważań wskazać należy, że decyzja administracyjna może zostać uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., wówczas, gdy w odniesieniu do niej spełnią się kumulatywnie następujące przesłanki: oczywistość naruszenia prawa polegająca na widocznej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną; przepis, który został naruszony, nie wymaga przy jego stosowaniu wykładni prawa; a skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności, którą należy chronić nawet kosztem obalenia tej decyzji. Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, Sąd wskazuje, że nie zostały w jego ocenie spełnione opisane powyżej warunki. Błąd ze strony decyzji Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...], jakim był brak zastosowania w dacie wydania decyzji, a więc w dniu 10 maja 2023 r., Zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] w P. z tego samego dnia – 10 maja 2023 r. w sprawie podziału środków finansowych na pomoc materialną dla studentów w semestrze letnim 2022/2023 nie może być postrzegany w kategoriach rażącego naruszenia prawa, gdyż wynikał z wadliwości działania organu. Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji nie może służyć eliminacji błędnych działań organu, szczególnie w sytuacji, w której doszłoby do odebrania stronie uprawnień. Nie można bowiem zaakceptować skutku decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o przyznaniu stypendium, gdyż tego typu skutek, przenoszący na studenta skutki zaniechań organu, byłby nie do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Jest to o tyle istotne, że skutek powyższy ingeruje w inną zasadę konstytucyjną, jaką jest zasad ochrony praw słusznie nabytych. Uzyskanie stypendium nie było bowiem wynikiem naruszenia przepisów przez skarżącego, lecz błędem po stronie Komisji Stypendialnej. Mając powyższa na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. zasądzając zwrot uiszczonego wpisu od skargi.