II SA/Po 654/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza R. z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...]

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania J.G. (dalej również jako "Skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza R. z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] Powyższe rozstrzygnięcie wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy. Informacją z dnia [...] lipca 2019 r. Burmistrz R. poinformował Skarżącą o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko. Jak wynika z akt administracyjnych, w dniu [...] listopada 2020 r. powiadomiono Burmistrza, że postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r., [...] Sąd Rejonowy w G. W. III Wydział Rodzinny i Nieletnich uwzględnił wniosek R. M. i na czas trwania postępowania dotyczącego rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej nad małoletnim system M. M. (to jest postępowania z wniosku R. M.), powierzył wykonywanie tej władzy rodzicielskiej wnioskodawcy (ojcu dziecka) i ustalił miejsce pobytu dziecka w miejscu zamieszkania ojca. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., [...] Burmistrz uchylił Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz M. M. przyznane informacją nr [...] w dniu [...] lipca 2019 r. wskazując, iż wydane zostało w dniu [...] listopada 2020 r. postanowienie Sądu Rejonowego w G. . o sygn. [...], którym - na czas postępowania o pozbawienie matki dziecka władzy rodzicielskiej i powierzenie władzy rodzicielskiej ojcu - powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej R. M. - ojcu dziecka i ustalono przy nim miejsce zamieszkania syna. Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] Kolegium utrzymało ww. decyzję Burmistrza w mocy. Dnia [...] kwietnia 2021 r. Burmistrz R. wydał decyzję nr [...], w której ustalono nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze za okres od [...] grudnia 2020 r. do [...] marca 2021 r. w kwocie [...]zł oraz zobowiązano J. G. do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w terminie 14 dni od dnia, w którym ww. decyzja Burmistrza R. stanie się ostateczna. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca, podnosząc, iż organ nie wyjaśnił wszystkich okolicznościach sprawy, a orzeczenie oparł na dacie nieprawomocnego orzeczenia sądowego. Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza R. z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] W uzasadnieniu organ wskazał, iż Burmistrz R. decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] uchylił wobec J. G. prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz M. M. podnosząc, że z dniem wydania przez Sąd Rejonowy w G. . postanowienie o sygn. [...] Skarżaca utraciła prawo do pobierania świadczenia wychowawczego na syna M. M.. Organ zaznaczył, iż ww. decyzja Burmistrza stała się ostateczna z dniem wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, którą utrzymano w mocy ww. decyzję Burmistrza, co nastąpiło w dniu [...] lutego 2021 r. Rezultat powyższego postępowania tworzy kolejny obowiązek organu gminy tj. ustalenie nienależnie pobranych świadczeń od miesiąca uchylenia świadczenia wychowawczego czyli od [...] grudnia 2020 r. do [...] marca 2020 r. gdyż w tym okresie świadczenia zostały wypłacone. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407), za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. O braku prawa do tego świadczenia orzeczono ostatecznie ww. decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zatem Burmistrz zobowiązany był do ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła J.G. zarzucając jej nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz brak analizy całego materiału dowodowego, a w szczególności posłużenie się gotowym wzorem uzasadnienia z zupełnie innej sprawy, o czym świadczy dwukrotne powoływanie się na "Burmistrza T.", który w skarżonej sprawie jako organ w ogóle nie występuje. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, a odnosząc się do zarzutu przywołania w zaskarżonej decyzji "Burmistrza T." zamiast "Burmistrza R." organ wskazał, iż powyższe stanowi oczywistą omyłkę pisarską. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia wyrokowania stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie zatem z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (ust. 3). Na mocy powołanego wyżej art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej "P.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza ustalającej nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze i zobowiązującej Skarżącą do zwrotu kwoty [...]zł. Podstawę materialnoprawną zapadłych w niniejszej sprawie decyzji stanowił art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. W tym miejscu wskazać należy, iż podstawę faktyczną zapadłych w niniejszej sprawie decyzji stanowiło ustalenie, że decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] Burmistrz uchylił Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego. Ww. decyzja Burmistrza stała się ostateczna z dniem wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, którą utrzymano w mocy ww. decyzję Burmistrza, co nastąpiło w dniu [...] lutego 2021 r. Organ zaznaczył, iż wobec powyższego o braku prawa do tego świadczenia za okres od [...] grudnia 2020 r. do [...] marca 2021 r. orzeczono ostatecznie ww. decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zatem Burmistrz zobowiązany był do ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż prawomocnym wyrokiem z dnia [...] listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza R. z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] Na skutek powyższego wyroku została wyeliminowana decyzja uchylająca Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego. Powyższe zaś oznacza, iż w obrocie prawnym nie ma już decyzji stwierdzającej brak prawa Skarżącej do świadczenia wychowawczego, a pozostaje czynność przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Z powyższych względów zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje opierające się wyłącznie na okoliczności wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego, które jak wskazano wyżej zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, uznać należy za nieprawidłowe i naruszające ww. art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W tym miejscu warto również wskazać, iż w wyroku z dnia [...] listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż organy powinny powstrzymać się z wydaniem orzeczenia o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania dotyczącego zabezpieczenia, które miało za przedmiot powierzenie władzy rodzicielskiej nad M. M. jednemu z rodziców. Sąd zaznaczył, że rozumie racje jakimi kierował się Burmistrz, iż na podstawie postanowienia zabezpieczającego z dnia [...] listopada 2020 r., [...] Sąd Rejonowy w G. W. III Wydział Rodzinny i Nieletnich opiekunem dziecka nie jest Skarżąca. Jednakże, w ocenie Sądu, Burmistrz nie powinien był jednak bagatelizować faktu, że postanowienie zabezpieczające w dacie orzekania przez niego, jak wskazywała J.G., nie było prawomocne (a w każdym razie tego nie zweryfikowano - w piśmie z dnia [...] grudnia 2020 r. Sąd Rejonowy nie wyjaśnił tej kwestii). Sąd zaznaczył, że mając na uwadze cały kontekst prawny i faktyczny sprawy Burmistrz powinien powstrzymać się z wydaniem decyzji w sprawie uchylenia J.G. prawa do świadczenia wychowawczego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sądu rodzinnego o zabezpieczeniu w zakresie władzy rodzicielskiej nad M. M.. Odebranie J.G. świadczenia wychowawczego w sytuacji, gdy postanowienie zabezpieczające sądu rodzinnego było nieprawomocne, a faktycznie M. M. mieszkał z matką, jawi się jako przedwczesne. Warto również wskazać, iż w omawianym wyroku Sąd szeroko argumentując wyjaśnił, że ustalenia organu w żadnym wypadku nie mogą prowadzić do uznania, iż M. M. nie pozostaje na utrzymaniu matki. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznając sprawę ponownie organ mając na uwadze poczynione w niniejszym uzasadnieniu uwagi oraz mając na uwadze prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego z dnia [...] listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...] winien powstrzymać się z wydawaniem jakiejkolwiek decyzji co najmniej do czasu prawomocnego zakończenia postępowania zabezpieczającego.