II SA/Po 650/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi U. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r. Nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 61 ust 1, 2d i 2f, art. 64 oraz art. 104 ust. 1, 3 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.; dalej: "u.p.s."), a także art 64 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256; dalej: "K.p.a."), ustalił U. B. wysokość partycypacji w kosztach pobytu matki T. B. w Domu Pomocy Społecznej w L. w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia zamieszkania T. B. w Domu Pomocy Społecznej, tj. od dnia [...] stycznia 2020 r. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że T. B. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w L. na czas nieokreślony, na mocy decyzji z dnia [...] października 2019 r., znak: [...] W ośrodku przebywa od dnia [...] stycznia 2020 r. Decyzją z dnia [...] października 2019 r., znak : [...] organ I instancji ustalił T. B. opłatę za jej pobyt w Domu Pomocy Społecznej w L. w wysokości [...] zł miesięcznie, co stanowi 70% otrzymywanego świadczenia i nie zabezpiecza w całości miesięcznych kosztów pobytu w Domu Pomocy Społecznej w L., który aktualnie wynosi [...] zł. Do dopłaty pozostaje więc miesięcznie kwota [...]zł. W związku z tym, że U. B. jest jedną z dwóch osób zobowiązanych do partycypacji w kosztach utrzymania matki, opłatę ustalono proporcjonalnie co do liczby tych osób. Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia [...] grudnia 2019 r ustalono, że U. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej dochód stanowi kwota [...]zł, która jest wyższa niż 300% kwoty kryterium dla osób samotnie gospodarujących, tj. od kwoty [...]zł. Mając tę okoliczność na uwadze, organ I instancji ustalił proporcjonalnie wysokość udziału U. B. w partycypacji w [...] części dopłaty, która stanowi kwotę [...]miesięcznie. W takiej wysokości U. B. winna dokonywać dopłaty do kosztów utrzymania matki w Domu Pomocy Społecznej w L. od dnia zamieszkania matki w placówce. Organ I instancji wyjaśnił także, że pismem z dnia [...] stycznia 2020 r., znak: [...], poinformował U. B. o zasadach ponoszenia opłaty, jednocześnie przesyłając do podpisania umowę cywilnoprawną na kwotę [...]zł. W odpowiedzi na powyższą korespondencję zainteresowana w dniu [...] lutego 2020 r. przesłała do organu I instancji odmowę podpisania przedmiotowej umowy argumentując, że nie wyraża zgody na umieszczenie matki w domu pomocy społecznej. W odwołaniu z dnia [...] marca 2020 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego U. B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 59 i art. 61 ust. 1 u.p.s. W uzasadnieniu odwołująca wskazała, że decyzja o ustaleniu odpłatności powinna być wydana łącznie z decyzją o umieszczeniu matki odwołującej w domu pomocy społecznej. Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, jak również decyzji o umieszczeniu danej osoby w domu pomocy społecznej winny być nie tylko osoba, która została skierowana do takiego ośrodka, lecz także osoby z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s. Odwołującej nie została natomiast doręczona decyzja o skierowaniu jej matki do domu pomocy społecznej. Odwołująca podniosła ponadto, że organ I instancji nie określił całościowo kręgu osób wymienionych w art. 61 u.p.s., jak również nie zbadał szczegółowo sytuacji każdej z tych osób. Miedzy innymi nie wziął pod uwagę tego, że odwołująca ma zawartą umowę o pracę jedynie do połowy 2020 r., a ponadto pomaga finansowo swojemu synowi. Organ I instancji przy ustalaniu opłaty pominął również okoliczność, że w 2010 r. siostra odwołującej B. K. stała się właścicielką domu położonego w K. przy ul. [...] o wartości określonej na dzień dokonania darowizny na kwotę [...]zł, w którym do tej pory zamieszkiwała T. B.. To na wniosek siostry odwołującej T. B. została umieszczona w domu pomocy społecznej w L., dzięki czemu siostra odwołującej może teraz wynajmować podarowany jej dom. Dlatego też odwołująca uważa, że to siostra powinna ponosić koszt utrzymania matki w domu pomocy społecznej, skoro nastąpiło to na jej wniosek oraz z uwagi na czerpanie dochodów z majątku podarowanego przez matkę. Odwołująca od początku była przeciwna umieszczeniu matki w domu pomocy społecznej, albowiem istnieją lepsze sposoby zapewnienia matce opieki. Odwołująca może sprawować ociekę nad matką w swoim miejscu zamieszkania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie Zarządzenia Nr [...] Starosty [...] z [...] lutego 2019 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z dnia 27 lutego 2019 r., poz. 2226), koszt pobytu mieszkańca domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku na dzień wydawania decyzji przez organ I instancji wynosił [...] zł. Zdaniem Kolegium ustalony przez organ I instancji stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. U. B. jest córką, a zatem zstępną osoby skierowanej do domu pomocy społecznej, co powoduje, że jest zobowiązana na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s. do ponoszenia opłaty za pobyt matki T. B. w tej placówce. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji w celu ustalenia uzupełniającej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej prowadził postępowania wobec wszystkich zstępnych zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt podopiecznej T. B. w DPS w L., tj. obydwu jej córek – U. B. i B. K. - J.. W tej sytuacji organ I instancji słusznie przyjął, że w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zgodnie z którym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi zstępny skoro posiadany przez niego dochód na osobę jest wyższy niż [...]% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Miesięczny dochód netto U. B. w kwocie [...]zł jest wyższy niż [...]% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Dodatkowo Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s., obowiązki zstępnego osoby skierowanej do domu pomocy społecznej uzależnione są wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Dlatego też okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej, czy też wzajemnej relacji z siostrą nie mogą mieć znaczenia dla ustalenia samego obowiązku ponoszenia opłaty przez odwołującą. W skardze z dnia [...] lipca 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu U. B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 59 i art. 61 ust. 1 u.p.s. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Spór w sprawie dotyczy zasadności nałożenia na skarżącą obowiązku ponoszenia przez nią opłaty za pobyt matki T. B. w domu pomocy społecznej, a także prawidłowości ustalenia wysokości tej opłaty, przy uwzględnieniu sytuacji finansowej zobowiązanej. Odnosząc się w pierwszej kolejności do nałożenia na skarżącą obowiązku ponoszenia przez nią opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej wskazać należy, że zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Jak przy tym wynika z art. 61 ust. 2 ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2 (art. 61 ust. 2a). Zgodnie z art. 103 ust. 2 powoływanej ustawy, kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b ustawy. Z kolei jak wynika z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Z kolei w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (ust. 2e). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f). Z powyższego wynika, że w pierwszej kolejności zobowiązany do uiszczenia opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej jest mieszkaniec tego domu, a pozostała kwota (przekraczająca 70 % dochodu mieszkańca), winna zostać proporcjonalnie rozdzielona pomiędzy wszystkie osoby zobowiązane – małżonka mieszkańca domu pomocy społecznej, a także jego zstępnych, w kolejności przed wstępnymi. Opłata może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy, lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu w stosunku do każdego zobowiązanego do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s., tj. opłatę można nałożyć o ile kwota dochodu jest wyższa niż 300 % kryterium dochodowego, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego, a ponadto organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające co do wysokości dochodów i możliwości osoby zobowiązanej. W przypadku natomiast, gdy osoba zobowiązana odmawia podpisania umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty ustala ją w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej jest zobowiązana do pokrycia opłaty tylko w sytuacji, gdy opłaty ustalone na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej i wszystkich osób zobowiązanych nie pokrywają w całości kosztów zamieszkania w domu pomocy społecznej, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że organ I instancji prawidłowo ustalił krąg osób zobowiązanych do pokrycia różnicy między miesięcznym kosztem pobytu T. B. w domu pomocy społecznej wynoszącym [...] zł, stosownie do zarządzenia Starosty [...] z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...], w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej (Dz. Urz. Woj. W. z dnia [...] lutego 2019 r., poz. 2226), a wnoszoną przez T. B. opłatą, która na mocy decyzji z dnia [...] października 2019 r., znak : [...] wynosi [...] zł miesięcznie. Pozostała do zapłaty kwota w wysokości [...] zł została proporcjonalnie podzielona przez ilość zstępnych T. B., tj. jej dwie córki – U. B. i B. K.-J.. Na każdą z córek przypadała więc do uiszczenia maksymalnie kwota [...]zł. Jak wynika z akt sprawy, B. K.-J. zawarła z Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w dniu [...] września 2019 r. umowę, na podstawie której zobowiązała się do partycypowania w kosztach opłaty za pobyt matki T. B. w domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł miesięcznie (k. 83 akt adm. organu I instancji). Z kolei skarżąca odmówiła podpisania umowy o partycypację w kosztach opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, jednak wzięła udział w wywiadzie środowiskowym i nadesłała na żądanie organu I instancji dokumenty obrazujące jej sytuację dochodową, co obligowało organ I instancji do ustalenia opłaty z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Zdaniem Sądu organy rozstrzygające w sprawie w zgodzie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przeprowadziły postępowanie na okoliczność wysokości dochodów i możliwości skarżącej do uiszczenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej w przypadającej na nią kwocie [...]zł. Jak wynika z akt sprawy, na dzień wydania zaskarżonego orzeczenia, skarżąca uzyskiwała dochód w wysokości [...] zł, ponad sześciokrotnie przewyższający kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynoszące [...] zł. Po uiszczeniu nałożonej opłaty w wysokości [...] zł, kwota pozostającego do wykorzystania dochodu wynosi [...] zł, a więc przekracza [...] % kryterium dochodowego w wysokości [...] zł o kwotę [...]zł. Z kolei zadeklarowane przez skarżącą wydatki na mieszkanie (czynsz, prąd, gaz) oraz abonament telewizyjny i telefon wynoszą [...] zł (k. 29 akt adm. organu I instancji). Skarżąca nie wskazała przy tym żadnych szczególnych okoliczności, które organ I instancji winien wziąć pod uwagę przy ustalaniu opłaty, takich jak ponadprzeciętne koszty leczenia lub specjalne potrzeby żywieniowe, które mogłyby uzasadniać zmniejszenie przypadającej na skarżącą opłaty, stosownie do art. 103 ust. 2 u.p.s. Odnosząc się przy tym do zarzutu, że organy administracji powinny wziąć pod uwagę oświadczenie skarżącej, że jej stosunek pracy ustanie w dniu [...] sierpnia 2020 r. (k. 31 akt adm. organu I instancji, k. 7 akt adm. organu odwoławczego) wskazać należy, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżąca była zatrudniona w [...] Szkole Podstawowej [...]" w Ś. i jej dochód z tego tytułu wynosił [...] zł (k. 41 akt adm. organu I instancji). Na dochód skarżącej składały się również alimenty od byłego męża w wysokości [...] zł miesięcznie (k. 39 akt adm. organu I instancji) oraz emerytura w wysokości [...] zł (k. 35 akt adm. organu I instancji). Łącznie więc na dzień wydania zaskarżonej decyzji dochód skarżącej wynosił [...] zł i w takim stanie faktycznym sprawy obowiązkiem organów rozstrzygających było ustalenie wysokości opłaty przypadającej na skarżącą z tytułu pobytu T. B. w domu pomocy społecznej. Ewentualna późniejsza częściowa utrata przez skarżącą dochodu może co najwyżej stanowić podstawę do zmiany wydanej decyzji na mocy art. 106 ust. 5 u.p.s., z powodu zmiany sytuacji dochodowej strony. Co zaś się tyczy świadczonej przez skarżącą jej synowi pomocy finansowej to zauważyć należy, że na żadnym etapie postępowania administracyjnego, jak i również na etapie skargi skarżąca nie określiła nawet wysokości przekazywanych synowi środków. Wobec tego wskazana okoliczność nie mogła zostać wzięta pod uwagę przy ustalaniu skarżącej wysokości odpłatności za pobyt matki T. B. w domu pomocy społecznej. Wbrew zarzutom skargi organy rozstrzygające w sprawie przy ustalaniu skarżącej opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej nie mogły również wziąć pod uwagę okoliczności otrzymania przez siostrę skarżącej w darowiźnie od T. B. nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. Kwestia ta mogła zostać wzięta pod uwagę wyłącznie przy ustalaniu wysokości opłaty B. K.-J., jako że okoliczność ta wpływa na jej stan majątkowy. Jednakże obowiązek uiszczenia opłaty przez skarżącą i jej wysokość nie są uzależnione od wysokości opłaty ustalonej względem jej siostry. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej jasno bowiem wynika, że opłatę dzieli się proporcjonalnie na wszystkie osoby zobowiązane i to w obrębie przypadającej na każdą z tych osób kwot mogą następować ewentualne zwolnienia lub obniżenia z powodu sytuacji dochodowej tych osób. Jak już bowiem wskazano, każdy ze zobowiązanych ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, jednakże różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Wskazana konkluzja znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 103 ust. 2 u.p.s., z którego wyraźnie wynika, że nakładając wskazaną opłatę organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wysokość dochodów i możliwości osoby zobowiązanej, a odpłatność ta nie zwiększa się w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawna, lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b ustawy. Co przy tym istotne, to gmina z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej pokrywa różnicę między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty. Zobowiązanie B. K.-J. do ponoszenia opłaty w wysokości [...] zł miesięcznie nie wpływa na wysokość zobowiązania skarżącej, ale na wysokość opłaty, którą zobowiązana jest ponieść gmina. Tym samym, nieporozumienia i konflikty rodzinne, jak również fakt darowania przez matkę siostrze skarżącej domu, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, gdyż nie mają wpływu na zasady określania opłat z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej. Co zaś się tyczy sprzeciwu skarżącej wobec umieszczenia matki T. B. w domu pomocy społecznej podkreślić należy, że postępowanie w tym zakresie zostało wszczęte na wniosek T. B. (k. 113 akt adm. organu I instancji). Pobyt w domu pomocy społecznej jest dobrowolny i matka skarżącej może w każdej chwili zrezygnować z zamieszkiwania w DPS. W przypadku wyrażenia przez T. B. woli opuszczenia ośrodka nic nie stoi na przeszkodzie, aby skarżąca zaopiekowała się nią w miejscu swojego zamieszkania, jak zadeklarowała w piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. (k. 21 akt adm. organu I instancji) oraz w treści skargi. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), oddalił skargę. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy pkt XVIII zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] sierpnia 2020 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem [...], innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.