II SA/Po 644/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi E. D. i D. D. wspólników spółki cywilnej Restauracja i Hotel "[...]" E. i D. D. s.c. z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r. Nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.

Burmistrz Z. decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2018 r., poz. 996; dalej: "u.p.ś."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a."), art. 2 ustawy z 22 marca 1989 r o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r., poz. 1267), § 10 ust. 1 pkt 3, § 11 ust. 4 i § 12 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018 r., poz. 2010), § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 244, poz. 1626 ze zm.) oraz art. 37 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U z 2018 r., poz. 362 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu [...] września 2019 r. przez pracodawcę E.P. ", odmówił dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika B. K.. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że młodociany pracownik zamieszkuje na terenie Gminy. Pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego, co jest zgodne z art. 122 u.p.ś. Umowa została zawarta w dniu [...] września 2016 r. na okres od dnia [...] września 2016 r. do dnia [...] sierpnia 2019 r. Okres kształcenia wynikający z umowy o pracę wynosił [...] miesięcy. Naukę zawodu prowadziła E. D. posiadająca kwalifikacje zawodowe mistrza nr [...] oraz przygotowanie pedagogiczne nr [...] wydane przez Zakład Doskonalenia Zawodowego w Z. G.. Pracodawca przedłożył świadectwo potwierdzające zdanie przez młodocianego pracownika egzaminu i uzyskanie kwalifikacji w zawodzie kucharz z dnia [...] sierpnia 2019 r. Następnie organ I instancji wskazał, że w świetle art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.ś. w brzmieniu obowiązującym od dnia [...] września 2019 r., warunkiem otrzymania dofinansowania do kosztów kształcenia młodocianego dla pracodawcy, który jest rzemieślnikiem, jest zdanie przez młodocianego egzaminu czeladniczego zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie ustawy o rzemiośle. Wobec tego, w świetle obowiązujących od dnia [...] września 2019 r. przepisów, młodociany pracownik powinien zdać egzamin czeladniczy, a nie egzamin przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną. W związku z powyższym pracodawcy nie należy się dofinansowanie kształcenia młodocianego, bowiem młodociany nie zdał egzaminu w przewidzianej prawem formie. W odwołaniu z dnia [...] stycznia 2020 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego E. z siedzibą w Z. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.ś. w zw. z art. 70 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP, a także art. 8 K.p.a. W uzasadnieniu odwołujący wskazali, że brzmienie art. 122 ust. 1 u.p.ś. uległo zmianie z dniem [...] września 2019 r., w momencie wejścia w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 2245), w której nie zawarto przepisów przejściowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednak, że w sytuacji zmiany przepisów na mniej korzystne dla podmiotu, przy jednoczesnym braku przepisów przejściowych, uwzględniając normę art. 2 Konstytucji RP należy stosować normę względniejszą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że wcześniejsza redakcja art. 122 ust. 1 u.p.ś. wyraźnie zezwalała na skuteczne ubieganie się przez pracodawcę o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika w sytuacji udokumentowania zdania przez pracownika któregokolwiek egzaminu, o którym mowa w rozporządzeniu z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018 r., poz. 1267). Na mocy przeprowadzonej nowelizacji organ, o którym mowa w art. 122 ust. 6 u.p.ś., przy dofinansowaniu kosztów wykształcenia młodocianego pracownika winien jednak także wymagać potwierdzenia zdania przez młodocianego pracownika właściwego egzaminu: w przypadku zatrudnienia u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzaminu czeladniczego (art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) albo w przypadku zatrudnienia u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzaminu zawodowego. Ponieważ E. D. i D. D. są rzemieślnikami w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o rzemiośle, B. K. winna zdać egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy o rzemiośle (co jest niezbędne zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.ś.). Tymczasem B. K. zdała egzamin zawodowy w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.ś., co nie uprawnia pracodawcy będącego rzemieślnikiem do otrzymania dofinansowania kosztów wykształcenia młodocianego pracownika. W skardze z dnia [...] lipca 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. z siedzibą w Z. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.ś. w brzmieniu obowiązującym do dnia [...] sierpnia 2019 r. i od dnia [...] września 2019 r. oraz art. 8 K.p.a. W uzasadnieniu skarżący podkreślili, że umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego młodocianego pracownika B. K. była zawarta na okres od dnia [...] września 2016 r do dnia [...] sierpnia 2019 r. Skoro złożenie egzaminów i otrzymanie świadectwa nastąpiło przed [...] sierpnia 2019 r., to nie może być tak, by uprawnienie do uzyskania dofinansowania podlegało ocenie według stanu prawnego obowiązującego od dnia [...] września 2019 r., który jeszcze nie miał miejsca i nie był właściwy, gdy młodociany pracownik przystępował do egzaminów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Kontroli Sądu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Z. z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], o odmowie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika B. K. po rozpoznaniu wniosku złożonego w dniu [...] września 2019 r. przez E. Co istotne w realiach rozpoznawanej sprawy, Sąd z urzędu posiada wiedzę, że skarżący pismem z dnia [...] września 2019 r. złożyli wniosek o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika – D. M. K., zatrudnionej na umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, która została zawarta na okres 36 miesięcy - od [...] września 2016 r. do [...] sierpnia 2019 r. Decyzje wydane w tym przedmiocie zostały już poddane kontroli Sądu, który wyrokiem z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Po 645/20, uchylił wydane w tej sprawie decyzje. Sąd w składzie orzekającym w całości podziela stanowisko wyrażone w tym wyroku na kanwie tożsamego stanu faktycznego i prawnego sprawy, przyjmując rozważania Sądu w sprawie o sygn. akt II SA/Po 645/20 jako własne. Przechodząc do meritum wyjaśnienia wymaga, że materialnoprawną podstawą wydania decyzji zapadłych w niniejszej sprawie jest art. 122 ust. 1 u.p.ś., którego treść uległa zmianie w dniu [...] września 2019 r. Zgodnie z art. 122 ust. 1 u.p.ś. w brzmieniu obowiązującym do dnia [...] sierpnia 2019 r., tj. w brzmieniu przed nowelizacją dokonaną na mocy art. 1 pkt 55 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 2245; dalej: "ustawa nowelizująca"), pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1. Z kolei zgodnie z treścią art. 122 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2019 r., pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem – egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267), b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem – egzamin zawodowy; 3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1. W ustawie nowelizującej nie zawarto przepisów intertemporalnych, wobec czego organy rozstrzygające w sprawie kierując się zawartą w art. 6 K.p.a. zasadą praworządności uznały, że rozpatrując wniosek skarżących z dnia [...] września 2019 r. powinny stosować art. 122 ust. 1 u.p.ś. w brzmieniu od dnia [...] września 2019 r. W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko, zgodnie z którym w przypadku braku przepisów intertemporalnych w przepisach nowelizacyjnych, istnieje obowiązek stosowania przepisów nowego prawa. Na gruncie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego jest to zabieg, który wpisuje się w postulat pewności prawa. Tym niemniej zauważenia wymaga, że umowa o pracę w celu przygotowania do zawodu kucharza została zawarta w dniu [...] września 2016 r. na okres od dnia [...] września 2016 r. do dnia zdania egzaminu czeladniczego/sprawdzającego, nie dłużej jednak niż do dnia [...] sierpnia 2019 r. (k. 4 akt adm. organu I instancji). Egzamin końcowy, który młodociany pracownik ukończył z wynikiem pozytywnym, potwierdzający kwalifikacje w zawodzie odbył się w dniu [...] sierpnia 2019 r. (k. 9 akt adm. organu I instancji), tj. przed dniem [...] września 2019 r. Z powyższego wynika, że cały cykl kształcenia młodocianego pracownika wraz ze zdaniem egzaminu końcowego, odbył się według stanu prawnego obowiązującego przed datą [...] września 2019 r., a więc przed nowelizacją Prawa oświatowego. Jak słusznie wskazali skarżący, aprobata stanowiska Kolegium oraz Burmistrza oznaczałaby sytuację, w której cały cykl kształcenia oraz zdany egzamin musiałyby zostać poddane ocenie według przepisów nieobowiązujących w czasie, gdy zdarzenia te miały miejsce. Nie jest przy tym możliwe, aby czynności dokonane w okresie od dnia [...] września 2016 do dnia [...] sierpnia 2019 zostały dostosowane do stanu prawnego obowiązującego od dnia [...] września 2019 r. (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 151/20 i z dnia 5 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Po 133/20 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji zdaniem Sądu wobec braku przepisów intertemporalnych, a także w związku z tym, że ustawodawca w wyniku nowelizacji wprowadził przepisy mniej korzystne dla skarżących, należy zastosować przepisy Prawa oświatowego obowiązujące przed dniem [...] września 2019 r. Zastosowanie takiego rozstrzygnięcia jest podyktowane obowiązkiem przestrzegania standardów sprawiedliwości społecznej, o której mowa w art. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z jego brzmieniem, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Na gruncie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego sprawiedliwość społeczna jest definiowana jako miara, za pomocą której są oceniane rozdzielcze aspekty fundamentalnej struktury społeczeństwa. Wszelkie sporne wartości mają być równo rozdzielone, chyba, że nierówna dystrybucja jakiejkolwiek (czy też wszystkich) spośród tych wartości jest korzystna dla każdego. Sprawiedliwość jest przeciwieństwem arbitralności, wymaga bowiem, aby zróżnicowanie poszczególnych ludzi pozostawało w odpowiedniej relacji do różnic w sytuacji tych ludzi (por. wyrok TK z dnia 22 grudnia 1997 r., sygn. akt K 2/97, OTK 5-6/1997, poz. 72, zob. także J. Zimmermann, Aksjomaty prawa administracyjnego, Warszawa 2013, s. 83). Przywołana definicja sprawiedliwości społecznej, oznacza na gruncie niniejszej sprawy obowiązek zapewnienia równego dostępu do dystrybuowanych dóbr – dofinansowania, którego możliwość uzyskania powinna być zapewniona wszystkim przedsiębiorcom kształcącym młodocianych pracowników. Sprawiedliwość społeczna wymaga, aby skarżący, którzy spełnili wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 u.p.ś. pod rządami prawa sprzed [...] września 2019 r., mieli możliwość podejmowania starań do uzyskania dofinansowania według tego stanu prawnego. Jednocześnie Sąd podkreśla, że zdaje sobie sprawę z tego, iż organy administracji publicznej zobowiązane są do działania na podstawie i w granicach prawa powszechnie obowiązującego w dniu podejmowania rozstrzygnięcia, co wynika z art. 6 K.p.a. Mimo to, zasada sprawiedliwości społecznej wymaga, aby w sytuacji, w której wobec braku przepisów intertemporalnych nowelizacja prawa zmienia sytuację adresata normy na mniej korzystną, stosować przepisy prawa, które są dla niego korzystniejsze (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1691/12, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 284/19). Zasada sprawiedliwości społecznej jest jedną z naczelnych zasad ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej. Jako zasada prawa, jest normą prawną, która nakazuje albo zakazuje zrealizowania określonej wartości (M. Kordela, Zasady prawa. Studium teoretycznoprawne, Poznań 2014, s. 102). Stosowanie zasad prawa może doprowadzić do ich kolizji, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Z jednej strony znajduje się bowiem obowiązująca zasada praworządności z art. 6 K.p.a. (wyrażona także w art. 7 Konstytucji RP), a z drugiej zasada sprawiedliwości społecznej z art. 2 Konstytucji RP. Argumentem przemawiającym za przyznaniem warunkowego pierwszeństwa zasadzie sprawiedliwości społecznej w tym przypadku jest ratio legis przepisu art. 122 ust. 1 u.p.ś., zgodnie z którym ustawodawca dąży do wynagradzania pracodawców, którzy podejmują się dodatkowo, oprócz prowadzenia własnej działalności gospodarczej, kształcenia młodocianych pracowników. Już w stanie prawnym obowiązującym przed dniem [...] września 2019 r. sądy administracyjne rozstrzygając sprawy z zakresu dofinansowania kształcenia młodocianych pracowników, stosowały wykładnię rozszerzającą w zakresie, w jakim ustawodawca nie sprecyzował w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego wymogów, co do obowiązku zdawania konkretnego egzaminu przed podmiotem, o którym mowa w pkt 1 omawianego przepisu. W tym zakresie sądy administracyjne wskazywały, że nie jest istotne, czy młodociany pracownik zda egzamin zgodnie z § 11 ust. 2 i 4 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r., jak i wówczas, gdy zda egzamin z pominięciem tego rozporządzenia, a wyłącznie na podstawie rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia: 25 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 325/19 oraz 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 324/19). Reasumując, w realiach rozpoznawanej sprawy z uwagi na treść art. 2 Konstytucji RP, powinien znaleźć zastosowanie stan prawny sprzed [...] września 2019 r. Tym samym, zdanie egzaminu przez młodocianego pracownika przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w P., a nie egzaminu czeladniczego, nie stoi na przeszkodzie przyznaniu skarżącym wnioskowanego dofinansowania. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], a także poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Z. z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], albowiem wydano je z naruszeniem art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 122 ust. 1 u.p.ś. Ponownie rozpoznając sprawę organy winny kierować się wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. O kosztach postępowania, na które składa się kwota [...]zł tytułem wpisu od skargi, Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. Na mocy art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.