II SA/Po 633/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. N., D. K. i W. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2016r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska

Skarżąca D. N. reprezentowana przez adw. J. Z-W wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17 listopada 2016r. wraz z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (k. 88.). Argumentowała, że aktualne koszty życia 6-osobowej rodziny oraz prowadzenie gospodarstwa rolnego znacznie utrudniają gromadzenie jakichkolwiek oszczędności. To co uda się zaoszczędzić od razu wydawane jest na życie i kontynuowanie gospodarstwa, w listopadzie 2015r. jednorazowo musiała zapłacić za nawozy [...] zł., miesiąc później kolejną należność [...] zł., następna faktura wynosić będzie [...] zł, zakup cielaków za [...] zł. Skarżąca argumentowała, że musi ponieść koszty leków, weterynarza, zakupu paszy, do tego dochodzą koszty uprawy ziemi. Nadto skarżąca podała, że ma na utrzymaniu dwóch pełnoletnich i uczących się synów. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem synami i rodzicami. Posiada dom o powierzchni około [...] m² o wartości około [...] zł w Z., grunt rolny o powierzchni [...] ha przeznaczony na łąki i uprawy polowe, 5 budynków gospodarczych, w tym 3 do produkcji rolnej oraz bydło mięsne w ilości 52 sztuk. Nadto skarżąca oświadczyła, że posiada oszczędności w wysokości około [...] zł., samochód osobowy Mitsubishi, dwa ciągniki, przyczepę rolniczą oraz prasę. Skarżąca podała, że rodzice i synowie nie posiadają majątku. Wyszczególniła, że rodzina osiąga dochody z gospodarstwa rolnego – w 2016r. [...] rocznie, z wynagrodzenia za pracę jej męża w wysokości [...] zł do [...] zł netto miesięcznie, rent rolniczych jej rodziców po około [...] zł i [...] zł netto miesięcznie, łączny dochód wynosi [...] zł. na 6 osób. Skarżąca wyszczególniła, że stałe zobowiązania stanowią: dzierżawa [...]zł rocznie, opłata za energię elektryczną [...] zł miesięcznie, woda [...] zł miesięcznie, opał [...] zł rocznie, Krus [...] zł kwartalnie, telefon [...] zł miesięcznie, leki rodziców [...]zł miesięcznie, paliwo [...] zł. oraz koszty życia codziennego, jak wyżywienie, odzież, środki higieniczne i czystości oraz koszty utrzymania dwóch uczących się synów. Na potwierdzenie poniesienia powyższej wskazanych kosztów skarżąca przedłożyła kserokopie faktur i informacji o składce KRUS. Skarżąca wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy powtórzyła informacje o dochodach męża i rodziców, dodała, że synowie nie uzyskują żadnych dochodów, natomiast skarżąca nie uzyskuje żadnych stałych dochodów, jedynie te ze sprzedaży hodowanych zwierząt. Przedłożyła zeznanie podatkowe męża za 2015r., z którego wynika dochód brutto w wysokości [...] zł, rodziców – [...] zł i [...] zł. Oświadczyła, że nie posiada żadnych lokat, ani rachunków oszczędnościowych. Przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego za okres od września 2016r. do stycznia 2017r., z którego wynikają dodatnie salda miesięczne, obroty do końca 2016r. wyniosły [...] zł., wydatki [...] zł., w styczniu 2017r. wpłynęło tylko wynagrodzenie męża skarżącej w kwocie [...] zł. Następnie skarżąca przedłożyła kserokopię decyzji w sprawie płatności wsparcia bezpośredniego na łączna kwotę około 29.000 zł. oraz faktury za zakupy i opłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, w tym fakturę z 21 lutego 2017r. zakupu ciągnika rolniczego na kwotę [...] zł. Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni wynika, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania, w aktualnym stanie sprawy kwoty 250 zł z tytułu opłaty od skargi kasacyjnej. Z oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu wynika, że osiągane dochody w całości zaspokajają wszystkie koszty koniecznego utrzymania skarżącej i jej 6-osobowej rodziny. Skarżąca wykazała, że jej rodzina uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę jej męża oraz rent rodziców na łączną kwotę [...] zł netto miesięcznie, do tego dochodzą dochody skarżącej z prowadzonej działalności rolniczej zgodnie z jej oświadczeniem - średnio w wysokości około [...] zł miesięcznie. Natomiast łączne stałe koszty utrzymania domu wynoszą około [...] zł., przy czym doliczyć należy dalsze stałe koszty wyżywienia, ubioru, środków czystości i utrzymania uczących się synów. Przyjąć zatem należy, że skarżąca pokrywa z uzyskiwanych dochodów wszystkie konieczne koszty utrzymania całej rodziny. Co więcej wygospodarowała oszczędności w kwocie [...] zł, które stanowią wolne środki, jakie pozostały po uiszczeniu wszystkich wydatków skarżącej i jej rodziny. Część tej kwoty może, zatem przeznaczyć na pokrycie kosztów opłaty od skargi kasacyjnej. Nadto zauważyć należy, że mąż skarżącej w dniu 21 lutego 2017r. dokonał przelewu z rachunku bankowego na kwotę [...] zł za zakup ciągnika. Skarżąca i jej rodzina ma zatem możliwości by pozyskać dochody pozwalające na rozbudowę parku maszynowego o znacznej wartości, przyjąć zatem należy, że dysponuje środkami na poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca nie podała przy tym by miała jakieś zaległości, czy trudności w regulowaniu swoich zobowiązań z tytułu opłat za media, kosztów utrzymania domu, leczenia, ubezpieczenia, prowadzenia gospodarstwa, które zalicza się do koniecznych kosztów bieżącego utrzymania. Nie podała też, że korzysta z kredytów, czy pożyczek. Istotą prawa pomocy jest bowiem udzielenie pomocy finansowej tylko takim osobom, które po uiszczeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania nie posiadają już żadnych wolnych środków na poniesienie kosztów sądowych. Skorzystać z tego dobrodziejstwa mogą jedynie wnioskodawcy w sytuacji, gdy środki jakimi dysponują pozwalają tylko na poniesienie koniecznych i niezbędnych wydatków bieżącego utrzymania rodziny. Inaczej mówiąc, z dobrodziejstwa prawa pomocy może skorzystać strona, gdy po uiszczeniu niezbędnych kosztów koniecznego utrzymania rodziny nie pozostają już żadne wolne środki, które można by przeznaczyć na poniesienia kosztów sądowych. Skoro skarżąca pokrywa wszystkie swoje zobowiązania z uzyskiwanych dochodów oraz gromadzi oszczędności w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie, dokonuje wartościowych zakupów majątku ruchomego, to brak przesłanek do zwolnienia z obowiązku poniesienia opłat sądowych - obecnie w kwocie 250 zł. Zasadą jest, że skoro skarżąca dysponuje oszczędnościami, to brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady winna ponieść strona inicjująca postępowanie sądowe. Skoro skarżąca ma możliwości by gromadzić oszczędności, to wynika z tego że zaspokaja wszystkie potrzeby swoje i rodziny, stałe zobowiązania i wydatki, nawet te przekraczające niezbędne koszty bieżącego utrzymania. Podkreślić przy tym należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki publiczno-prawne, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami ciążącymi na skarżącej. Ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów sądowych niniejszego postępowania (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W takim stanie rzeczy, opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie, przyjąć należy, że skarżąca dysponuje wolnymi środkami finansowymi, z których może pokryć pozostałe koszty sądowe niniejszego postępowania sądowego. Okoliczności te musiały skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska