II SA/Po 632/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi W. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego; oddala skargę

W dniu 24 czerwca 2016 r. W. H. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko J. H. urodzonego [...] czerwca 2016 r. W tej samej dacie do organu wpłynął odpis skrócony aktu zgonu J. H., z którego wynika że zmarł on [...] czerwca 2016 r. Decyzją z dnia 22 lipca 2016 r. Prezydent Miasta [...] przyznał W. H. świadczenie rodzicielskiego w związku z wychowywaniem J. H. za okres od [...] czerwca 2016 r. do [...] czerwca 2016 r. w wysokości [...] zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 2 pkt5, art. 17c , art. 20, art. 24 art. 26 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że wnioskodawczyni spełnia kryteria wymagane do otrzymania świadczenia. Od decyzji powyższej W. H. wywiodła odwołanie w terminie prawem przewidziany zarzucając naruszenie art. 17c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne przyjęcie, że świadczenie rodzicielskie może być skrócone poniżej 52 tygodni z powodu śmierci dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 marca 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji wskazując, że świadczenie rodzicielskie przysługuje nie tylko z racji urodzenia dziecka, ale przede wszystkim z tytułu opieki nad dzieckiem w pierwszym roku życia. Śmierć dziecka w dniu [...] czerwca 2016 r. spowodowała zaś, że opieka nad nim została nieodwracalnie przerwana, co przesądza o trafności decyzji organu I instancji o przyznaniu świadczenia za okres od [...] czerwca 2016 do [...] czerwca 2016 r. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skarżąca ponowiła podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 7 K.p.a. poprzez błędną wykładnię, tj. uznanie, że świadczenie rodzicielskie może być skrócone poniżej 52 tygodni z powodu śmierci dziecka. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że w art. 17c ust. 4 pkt 1 wskazano, że świadczenie przysługuje od dnia porodu, zaś w ust. 3 pkt 1, że przysługuje ono przez okres 52 tygodni, co wprost wskazuje okres za jaki winno być wypłacone. Dalej skarżąca wskazała, że ustawodawca nie uregulował wprost sytuacji polegającej na śmierci dziecka i nie wskazał jej wśród enumeratywnie wymienionych przesłanek utraty świadczenia, mimo że w art. 17 ust. 2 zamieścił regulacje dotyczące śmierci matki dziecka. Odwołując się do art. 17c ust. 8 pkt 1 ustawy skarżąca wskazała, że z przepisu tego wynika, iż ustawodawca uregulował w nim kwestię wypłaty zasiłku, także gdy liczba żywych dzieci będzie wynosiła zero. Nadto skarżąca wskazała, że z przepisów wynika, że kwota świadczenia rodzicielskiego przysługuje miesięcznie, co uniemożliwia jego przyznanie na okres krótszy niż miesiąc oraz wskazała na ewentualną możliwość zastosowania w drodze analogii art. 180 § 1 Kodeksu pracy regulującego wymiar urlopu macierzyńskiego w przypadku zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia, albowiem zasiłek rodzicielski jest odpowiednikiem zasiłku macierzyńskiego. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Występujący na rozprawie pełnomocnik skarżącej - jej małżonek M. W. - oświadczył, że podtrzymuje skargę. Wskazał, że ustawa przewiduje kiedy można skrócić okres pobierania świadczenia, np. w przypadku porzucenia dziecka przez matkę, a nie reguluje sytuacji śmierci dziecka, co oznacza, że śmierć taka nie stanowi przesłanki odebrania świadczenia, które winno być wypłacane przez 52 tygodnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia rodzicielskiego na okres od [...] czerwca 2016 r. do [...] czerwca 2016 r., to jest od urodzenia do śmierci dziecka skarżącej. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. nr z 2016 r. poz. 1518 z późń.zm.). Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż choć zgodnie z art. 17c ust. 4 pkt 1 w zw z. z ust. 1 pkt 1 świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu matce dziecka, a w przypadkach wskazanych w art. 17c ust. 2 ojcu dziecka, to jednocześnie przepis art. 17c ust. 9 pkt 3 tej ustawy, stanowi, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że przysługiwanie świadczenia rodzicielskiego wprost powiązane zostało przez ustawodawcę z faktycznym sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem. Dalej zauważyć należy, iż wskazanie zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, jako przesłanki zaprzestania opieki ma charakter jedynie przykładowy, na co wskazuje użycie sformułowania "w tym w związku z zatrudnieniem". Powyższe oznacza, że każdy brak, względnie zaprzestanie sprawowania opieki stanowi przesłankę negatywną dla przyznania świadczenia rodzicielskiego osobie ubiegającej się o nie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż prawidłową była konstatacja organu II instancji, że śmierć dziecka nieodwracalnie przerywa sprawowanie nad nim opieki. Powyższe oznacza, że w razie śmierci dziecka w okresie za jaki przysługuje świadczenie rodzicielskie występuje – jak w okolicznościach ustalonych w niniejszej sprawie – wyżej przytoczona przesłanka negatywna – określona w art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wykluczająca możliwość przyznania świadczenia rodzicielskiego na okres po śmierci dziecka. Niewątpliwie bowiem śmierć dziecka jest równoznaczna z brakiem sprawowania opieki nad tym dzieckiem. Zasadnie organ II instancji podkreślił, że świadczenie rodzicielskie przysługuje z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem. W związku z tym prawnie obojętna jest przyczyna niesprawowania tej opieki, a więc, czy wynika to z decyzji osoby ubiegającej się albo otrzymującej świadczenie, czy też wynika z przyczyn od niej niezależnych, jak w niniejszej sprawie. Nie powinno bowiem budzić wątpliwości, iż brak dziecka oznacza brak sprawowania opieki oraz że o sprawowaniu opieki można mówić wyłącznie wtedy, gdy jest podmiot, nad którym można ją sprawować. Nietrafnym okazało się zatem twierdzenie strony skarżącej jakoby w ustawie o świadczeniach rodzinnych w ogóle nie uregulowano sytuacji powstającej w następstwie śmierci dziecka w okresie przysługiwania świadczenia rodzicielskiego. Odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze wskazać w pierwszym rzędzie należy, iż regulacje zawarte w powoływanym Art. 17c ust 2 ustawy nie dotyczą generalnego przysługiwania świadczenia rodzicielskiego, a jedynie wskazują, kiedy świadczenie to przysługuje ojcu dziecka. art. 17c ust. 2 należy zatem wykładać łącznie z art. 17c ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co pozwala na odkodowanie z nich normy, że świadczenie rodzicielskie przysługuje w pierwszym rzędzie matce dziecka, a ojcu dziecka tylko w enumeratywnie wskazanych przypadkach określonych w ust. 2 tego samego artykułu. Zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie znajdzie także powoływany przez skarżącą art. 17c ust. 8 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem reguluje on wyłącznie sytuację, gdy osoba uprawniona wychowuje więcej niż jedno dziecko, a nie sytuacje braku sprawowania opieki i wychowywania jakiegokolwiek dziecka, a taki stan faktyczny zaistniał w rodzinie skarżącej po śmierci J. H.. Nietrafnym okazało się także twierdzenie strony skarżącej jakoby z faktu, że kwota świadczenia rodzicielskiego przysługuje miesięcznie, wnikać by miała niemożność jego przyznanie na okres krótszy niż miesiąc. Zauważyć bowiem należy, iż sytuacja taka jest wprost uregulowana w pomijanym przez stronę art. 17c ust. 7 ustawy oświadczeniach rodzinnych stanowiącym, że kwotę świadczenia rodzicielskiego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Skoro zaś w niniejszej sprawie świadczenie rodzicielskie przysługiwało tylko za okres faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem pomiędzy jego narodzinami, a zgonem, to prawidłowo orzekające w sprawie organy przyznały świadczenie za niepełny miesiąc, a do obliczenia jego wysokości zastosowały wskazaną wyżej regulację. Sąd zauważa, że organy wadliwie nie zastosowały normy wskazanej w art. 17c ust. 7 zdanie drugie i nie zaokrągliły przyznanego świadczenia do 10 groszy w górę, jednakże uchybienie to nie mogło stanowić samoistnej podstawy uchylenia zaskarżonych decyzji albowiem nie miało wpływu na realną treść rozstrzygnięcia. Skutkowało bowiem zaniżeniem kwoty przyznanego świadczenia o 4 grosze, a więc sumę nie posiadającą jakiegokolwiek znaczenia ekonomicznego. Nie zasługiwały również na uwzględnienie argumenty skargi odnoszące się do urlopu macierzyńskiego i zasiłku macierzyńskiego. Zasiłek macierzyński jest bowiem związany ze stosunkiem pracy i zastępuje wynagrodzenie za pracę, a świadczenie rodzicielskie jest wsparciem finansowym o charakterze socjalnym przysługującym z uwagi na sprawowanie opieki nad dzieckiem przez osobę, która nie jest zatrudniona. Wobec tego nie ma żadnych podstaw do stosowania w postępowaniu w sprawie zasiłku rodzicielskiego przepisów Kodeksu pracy dotyczących zasiłku macierzyńskiego, tym bardziej, że odpowiedniego odesłania nie zawierają przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podsumowując stwierdzić należy, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania i w wymiarze wynikającym z tych przesłanek, a jednocześnie nie występuje w okolicznościach sprawy również żadna przesłanka negatywna. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej strony. Stąd też stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.