II SA/Po 527/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sebastian Michalski Sędziowie: sędzia WSA Paweł Daniel (sprawozdawca) sędzia WSA Robert Talaga Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 maja 2025 r., nr [...] w przedmiocie nakazania przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej oddala skargę.

Pismem z dnia 28 października 2024 r. Burmistrz Gminy i Miasta [...] (dalej jako: "Burmistrz" lub "organ pierwszej instancji") działając na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 399; dalej jako: "u.u.c.p.g.") wezwał L. K. (dalej jako: "strona") do wykonania obowiązku przyłączenia nieruchomości położonej w miejscowości B., przy ul. [...], na działce o nr ewid.[...] obręb [...], do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej w terminie do 31 stycznia 2025 r. Jednocześnie w piśmie tym Burmistrz poinformował, że w przypadku niewykonania ww. obowiązku zobowiązany będzie wydać decyzję nakazującą przyłączenie ww. nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Wykonanie decyzji podlega zaś egzekucji w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Następnie pismem z dnia 9 grudnia 2024 r. zgłoszenie do udziału w sprawie wraz z odpowiedzią na wezwanie z dnia 28 października 2024 r. przesłała strona reprezentowana przez adwokata. W treści wskazano, iż nieruchomość strony posiada zbiornik bezodpływowy, który spełnia wymagania techniczne określone w art. 5 ust. 1 pkt 3a u.u.c.p.g. Na potwierdzenie powyższego przedłożono do akt sprawy umowę na odbieranie nieczystości. Kolejnym pismem z dnia 2 stycznia 2025 r. organ pierwszej instancji poinformował pełnomocnika strony, że zwolnienie od obowiązku przyłączenia do sieci kanalizacyjnej może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy nieruchomość wyposażona jest w przydomową oczyszczalnię ścieków. Niewykonanie obowiązku przyłączenia obwarowane jest zaś karą grzywny. Pismem z dnia 24 stycznia 2025 r. pełnomocnik strony wskazał, że podtrzymuje stanowisko wyrażone we wcześniejszym piśmie oraz dodał, że znajduje się ona w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Utrzymuje się ze świadczenia w związku z ciężką niepełnosprawnością siostry, z którą wspólnie zamieszkuje i się nią zajmuje. Przyłączenie do sieci związane jest z poniesieniem kosztów, których nie jest w stanie pokryć. W piśmie tym zawarto również prośbę o udzielenie informacji na temat możliwości uzyskania pomocy w zakresie realizacji obowiązku w postaci programów, dofinansowań lub ulg. Pismem z dnia 12 lutego 2025 r. Burmistrz zawiadomił pełnomocnika strony o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie wydania decyzji nakazującej wykonanie obowiązku przyłączenia do sieci kanalizacyjnej dla nieruchomości strony. Ponadto organ pierwszej instancji poinformował, że nie posiada informacji na temat programów dofinansowania lub możliwości udzielenia ulgi w zakresie realizacji przyłączenia. Decyzją z dnia 11 marca 2025 r., znak: [...] Burmistrz nakazał L. K., właścicielce nieruchomości położonej w miejscowości B., przy ul. [...], na działce o nr ewid.[...] obręb [...], do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej w terminie do 30 września 2025 r. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazano, że dla oznaczonej nieruchomości istnieje techniczna możliwość przyłączenia do sieci, strona została najpierw wezwana do wykonania obowiązku, a następnie powiadomiona o wszczęciu postępowania w przedmiocie nakazania przyłączenia. Pismem z dnia 26 marca 2025 r. L. K. (dalej jako: "odwołująca"), reprezentowana przez adwokata wniosła odwołanie do wyżej opisanej decyzji, zaskarżając ją w części dotyczącej terminu wykonania obowiązku. Podjętemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na nienależytym przeprowadzeniu postępowania dowodowego w zakresie stanu faktycznego sprawy, w szczególności pominięciu nadmienianych w toku postępowania okoliczności, że odwołująca znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i materialnej, a następnie opierając się w istocie na okolicznością niewyjaśnionych wydał decyzję w sprawie, w wyniku czego organ pierwszej instancji kreując błędny stan faktyczny, że odwołująca zobowiązana jest do wykonania obowiązku przyłączenia przedmiotowej nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, w nieprzekraczalnym terminie do dnia 30 września 2025 r., co najmniej przedwcześnie wydając w niniejszej sprawie decyzję z tak zakreślonym terminem. Mając na uwadze podniesiony zarzut odwołująca wniosła o zmianę decyzji poprzez nakazanie przyłączenia przedmiotowej nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, w nieprzekraczalnym terminie do dnia 31 października 2026 r. lub względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Uzasadniając swoje stanowisko odwołująca podała, że organ administracji publicznej nie mógł zbagatelizować okoliczności dotyczących jej bardzo trudnej sytuacji finansowej. Tymczasem koszt wykonania przyłączenia do sieci opiewać będzie, biorąc pod uwagę opłatę za przyłącze, wykonanie stosownej dokumentacji technicznej oraz roboty budowlane na sumę 7-10 tys. złotych. Decyzją z dnia 9 maja 2025 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w tym zakresie orzekło merytorycznie co do istoty sprawy nakazując L. K., właścicielce nieruchomości położonej w miejscowości B. przy ul. [...], na działce o nr ewid.[...], obręb [...] wykonanie obowiązku przyłączenia przedmiotowej nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Po 653/19 wskazało, że wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 1 u.u.c.p.g. obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej powstaje w sytuacji, gdy faktycznie istnieje wybudowana sieć kanalizacyjna i istnieje możliwość przyłączenia do niej nieruchomości, która nie posiada przydomowej oczyszczalni ścieków. Akt nakazujący przyłączenie do sieci ma charakter związany, co oznacza, że w przypadku spełnienia przesłanek wskazanych we właściwych przepisach (w tym przypadku art. 5 ust. 1 pkt 2 u.u.c.p.g.), organ ma obowiązek wydać decyzję o takiej treści. Konieczność jej wydania nie została pozostawiona ocenie organu i nie ma charakteru uznaniowego, nie zależy od takich okoliczności, jak sytuacja życiowa czy majątkowa osoby zobowiązanej. Obowiązek wynikający z tego przepisu ma charakter powszechny, a więc odnosi się do wszystkich nieruchomości położonych w zasięgu sieci kanalizacyjnej. Przesłankami, od których spełnienia ustawodawca uzależnił dopuszczalność i obowiązek wydania decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, są: istnienie takiej sieci, możliwość przyłączenia do niej nieruchomości, brak wyposażenia nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków oraz niezrealizowanie przez właścicieli nieruchomości obowiązku przyłączenia. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Dlatego też decyzja o nakazaniu odwołującej przyłączenia jej nieruchomości do sieci, była co do zasady właściwa, ponieważ jedyny wyjątek, jaki ustawodawca przewidział od realizacji niniejszego obowiązku polega na posiadaniu przez nieruchomość przydomowej oczyszczalni ścieków. Końcowo organ odwoławczy wskazał jeszcze, że żaden z obowiązujących przepisów nie przewiduje możliwości modyfikacji terminu wykonania obowiązku przyłączenia przez organ orzekający w sprawie. Wykonanie obowiązku przyłączenia nieruchomości do kanalizacji sanitarnej staje się aktualne z chwilą ziszczenia się ustawowych przesłanek kreujących ten obowiązek. To z kolei doprowadziło Kolegium do wniosku, iż decyzja Burmistrza winna zostać uchylona, a treść rozstrzygnięcia zmodyfikowana w taki sposób, aby usunąć termin wykonania obowiązku. Ten zaś będzie mógł być egzekwowany w drodze przepisów o egzekucji administracyjnej. Pismem z dnia 10 czerwca 2025 r. L. K. (dalej jako: "skarżąca"), działając samodzielnie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wyżej opisaną decyzję Kolegium, zaskarżając ją w całości. Rozstrzygnięciu temu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na zaakceptowaniu i nienależytym przeprowadzeniu postępowania dowodowego w zakresie stanu faktycznego sprawy, w szczególności pominięciu nadmienianych w toku postępowania okoliczności, że skarżąca znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i materialnej, a następnie opierając się w istocie na okolicznościach niewyjaśnionych wydał decyzję w sprawie, w wyniku czego organ odwoławczy zaakceptował błędny stan faktyczny, decydując o zobowiązaniu do wykonania obowiązku przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej w nieokreślonym czasie, co powoduje stan niepewności skarżącej co do jej praw i obowiązków. Mając na uwadze tak sformułowany zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji organów obu instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wstrzymanie wykonania decyzji Kolegium, przeprowadzenie rozprawy, a także o nieobciążanie jej kosztami procesu i udzielenie prawa pomocy. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Po 527/25 Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 czerwca 2026 r. sygn. akt III OZ 230/26 oddalił zażalenie na ww. postanowienie. Podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu 26 sierpnia 2026 r. skarżąca podtrzymała zarzuty skargi, podkreślając w szczególności trudną sytuację rodzinną, w jakim się znajduje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując, jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych, o czym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako: "P.p.s.a."). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami podniesionymi w skardze, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich okoliczności sprawy, mających wpływ na wynik sprawy, choćby strona skarżąca nie podniosła ich w skardze. Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji Kolegium, uchylającej decyzję Burmistrza w przedmiocie nałożenia na skarżącą obowiązku wykonania przyłączenia jej nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (powoływanej już wcześniej). Wśród szerokiej gamy obowiązków publicznoprawnych, uregulowanych w w przepisach tej ustawy, należy wyróżnić obowiązek właścicieli nieruchomości polegający na przyłączeniu tych nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Mówiąc precyzyjniej, przepis art. 5 ust. 1 pkt 2 u.u.c.p.g. stanowi: "Właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych". Zacytowany przepis ustanawia następujące warianty rozwiązania sytuacji zagospodarowania nieczystości generowanych przez gospodarstwa domowe: właściciele nieruchomości mają prawny obowiązek przyłączenia swojej nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej (zasada). Ustawodawca pozostawia jednak rozwiązanie alternatywne, ale tylko w sytuacji, gdy tejże sieci nie ma, a jej budowa jest techniczne lub ekonomicznie nieuzasadniona. Jeżeli takiej sieci nie ma, właściciele nieruchomości są zobowiązani do wyposażenia swojej nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię, która spełnia określone przepisami prawa wymogi. W takiej sytuacji nawet, gdy istnieje sieć kanalizacji sanitarnej, właściciele nieruchomości nie mają obowiązku podłączenia swojej nieruchomości, z uwagi na posiadaną przydomową oczyszczalnię (por. wyrok NSA z dnia: 6 lipca 2023 r., sygn. akt II OSK 802/20, 25 września 2019 r., sygn. akt II OSK 1417/18, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 23 września 2021 r., sygn. akt II SA/Go 513/21, a także D. Danecka, W. Radecki, Komentarz do art. 5 [w:] D. Danecka, W. Radecki, Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz, LEX/el. 2023). Powyżej zrekonstruowany obowiązek prawny spoczywa na właścicielu nieruchomości. Należy zaznaczyć, że wykonanie takiego obowiązku nie jest uzależnione od zdolności finansowych. Ustawodawca w żaden sposób nie wiąże wykonania przyłączenia ze stanem majątkowym zobowiązanego (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Op 190/13). Jest to jednolite stanowisko w orzecznictwie i nie ma żadnych wyjątków od tego poglądu, na co wskazywało w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium. Tylko przykładowo można przywołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Okoliczności dotyczące warunków ekonomicznych wykonania przyłącza i trudności korzystania z sieci nie są to przesłanki objęte normą prawną wynikającą z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g." (zob. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 991/15). Skoro nie ma żadnego związku pomiędzy kwestiami finansowymi a realizacją obowiązku, to należy wskazać, że cała argumentacja skarżącej, jaka podnoszona była w toku postępowania, a także w skardze do Sądu, opierająca się na tym zagadnieniu jest dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy irrelewantna. Rację w tym zakresie miał organ odwoławczy, iż spełnienie warunków podłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej – do których należy faktyczne istnienie takiej sieci w otoczeniu nieruchomości oraz realna i technicznie wykonalna możliwość przyłączenia do sieci nieruchomości, która nie posiada przydomowej oczyszczalni ścieków – oznacza, że na właścicielu, z mocy prawa ciąży bezwzględny obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, a decyzja w tym przedmiocie ma jedynie charakter deklaratoryjny, stwierdzający ten fakt. W konsekwencji, jak trafnie wywodzi się w doktrynie i orzecznictwie, względy ekonomiczne i wysokość kosztów wykonania przyłącza – np. z uwagi na jego długość, wynikającą z powierzchni nieruchomości, usytuowania budynku i miejsca wpięcia w znacznej odległości od sieci doprowadzonej jedynie do granicy nieruchomości – nie stanowią okoliczności, które mogłyby poważyć ten obowiązek (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 626/24). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy podkreślić, że bezsporny i udowodniony jest fakt, iż miejscowości B., przy ul. [...] wykonana została kanalizacja sanitarna. Kwestia ta udowodniona została także w zgromadzonym materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy. Skarżąca zaś na żadnym etapie postępowania nie udowodniła, że posiada na swojej nieruchomości (działce o nr ewid.[...] obręb [...]) przydomową oczyszczalnię ścieków, odpowiadającą swoimi parametrami tym wskazanym w przepisach odrębnych. Posiada zaś ona na nieruchomości zbiornik bezodpływowy na nieczystości ciekłe. Z uwagi jednak na istniejącą sieć kanalizacyjną, posiadanie zbiornika nie zwalnia skarżącej z obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.u.c.p.g. Skarżąca uważa, że brak wystarczających środków pieniężnych oraz fakt pobierania świadczeń z pomocy społecznej (wiadomy organowi pierwszej instancji z urzędu) stanowi podstawę do kwestionowania zapadłych w niniejszej sprawie decyzji administracyjnych. Jest to błędne przekonanie. Żaden przepis prawa nie daje podstaw do "ważenia" kosztów i utrudnień dla właścicieli nieruchomości oraz korzyści wynikających z podłączenia do sieci kanalizacyjnej i rozstrzygania, która z tych wartości przeważa. Zatem niezależnie od kosztów i utrudnień, skarżący zobowiązany jest, w świetle obowiązujących przepisów, do przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. Skarżąca podnosiła również w toku postępowania, że Gmina i Miasto [...] powinna partycypować w kosztach realizacji przyłączenia. To twierdzenie również uznać należy za chybione. Gmina spełniła już swoją rolę – wybudowała sieć. Ustawodawca oczekuje zaś od skarżącej, aby ta podłączyła swoją nieruchomość do tej sieci (zob. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OSK 101/20). Nie ma takiego przepisu prawa, który wskazywałby nawet na możliwość wzięcia udziału w kosztach inwestycji, a godzi się w tym miejscu przypomnieć, że wszystkie podmioty administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP). Oznacza to, że podmiot taki, aby móc działać szczególnie w odniesieniu do podmiotów spoza administracji publicznej, musi każdorazowo legitymować się podstawą prawną. Jeżeli takiej podstawy nie ma, podmiotowi administracji publicznej zakazane jest dane działanie. Końcowo wskazać też należy, że prawidłowo postąpiło Kolegium usuwając z decyzji termin na wykonanie obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.u.c.p.g. Oczywistym jest w ocenie Sądu, że powołany przepis nie daje podstawy do nałożenia terminu wykonania tego obowiązku (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 16 września 2008 r., sygn. akt II SA/Op 124/08). Podkreślenia przy tym wymaga, że niezasadny jest argument skargi odnoszący się do braku określenia terminu wykonania przyłączenia do sieci, co skutkować miałoby "stanem niepewności skarżącej co do jej praw i obowiązków". Brak określenia terminu zawsze oznacza niezwłoczność wykonania obowiązku publicznoprawnego. Nie można zatem zwlekać (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 900/22). Nie ma także podstaw do odroczenia wykonania obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Co istotne, wykonywanie zadań z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach spoczywa nie tylko na gminach, ale także na właścicielach nieruchomości. Wszyscy wspólnie mają przykładać się do zapewniania właściwej gospodarki wodno-ściekowej. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie znalazł przesłanek, jakie mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W związku z tym, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalono, o czym orzeczono w sentencji wyroku.