II SA/Po 519/19

Dnia 5 sierpnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie oddala skargę

Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania R. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] października 2018 r., [...], którą skierowano odwołującego się na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy. Pismem z dnia [...] września 2018 r., [...] Prokurator Rejonowy Prokuratury Rejonowej [...], działając na podstawie art. 182 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej "K.p.a.") w związku z art. 75 ust. 1 pkt 3 i 4, art. 82 ust. 1 pkt 4 lit. a i 5 oraz art. 99 ust. 1 pkt 2, pkt 3 lit. a i b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (obecnie tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2020 r., poz. 1268, dalej "u.k.p."), zawiadomił Prezydenta (jako prezydenta na prawach powiatu wykonującego kompetencje starosty – uw. Sądu) o zastrzeżeniach co do stanu zdrowia R. K. (posiadającego prawo jazdy nr [...]) mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Zarazem Prokurator wniósł o wszczęcie postępowania w celu skierowania wymienionego kierowcy na badania lekarskie. W motywach pisma wskazano, że Prokuratura Rejonowa [...] w [...] nadzorowała postępowanie [...] przeciwko R. K., podejrzanemu o popełnienie przestępstwa z art. 190a § 1 Kodeksu karnego (uporczywe nękanie – uw. Sądu). Postępowanie to zakończyło się wystąpieniem przeciwko wymienionemu z wnioskiem o zastosowanie środka zabezpieczającego w postaci skierowania go na terapię. Postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...] lutego 2018 r., [...] orzeczono wobec R. K. środek zabezpieczający w postaci terapii – to jest leczenia w warunkach ambulatoryjnych w Poradni Zdrowia Psychicznego. Prokurator wyjaśnił, że zastosowanie środka zabezpieczającego związane było z ustaleniami opinii sądowo psychiatrycznej i psychologicznej wydanej na potrzeby postępowania karnego, gdzie biegli stwierdzili u badanego zespół paranoiczny i konieczność poddania go terapii farmakologicznej w Poradni Zdrowia Psychicznego. Prokurator wyraził obawę, że leki, jakie R. K. miał przyjmować, mogą mieć negatywny wpływ na jego postrzeganie i szybkość reakcji jako kierowcy. To z kolei powoduje, że zachodzą więc okoliczności mogące powodować niezdolność kierowcy do prowadzenia pojazdów, a w rezultacie konieczność cofnięcia mu uprawnień do prowadzenia pojazdów (k. 1-3 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Postępowanie wobec R. K. wszczęto z urzędu, o czym pismem z dnia [...] października 2018 r., [...] zawiadomiono zainteresowanego kierowcę oraz Prokuratora (k. 6-8 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Jednocześnie organ wystąpił do Prokuratora o przesłanie opinii sądowo psychiatrycznej i psychologicznej, o której wspomniano we wniosku o wszczęcie postępowania (k. 4 i 5 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Dnia [...] października 2018 r. wpłynęła do akt wyżej wskazana opinia sądowo biegłych (k. 9-15 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia [...] października 2018 r., [...] Prezydent, działając na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. skierował R. K. na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W motywach rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w jego ocenie istnieją uzasadnione zastrzeżenia, co do stanu zdrowia kierowcy. Zwrócił uwagę, że w udostępnionej przez Prokuratora opinii biegłego lekarza specjalisty w dziedzinie psychiatrii i psychologa wynika, że u R. K. rozpoznano zespół paranoiczny, co spowodowało konieczność poddania badanego systematycznej terapii farmakologicznej w Poradni Zdrowia Psychicznego. Stwierdzone zaburzenia znosiły jego zdolność do rozpoznania znaczenia czynów i pokierowania swoim postępowaniem (k. 16 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W odwołaniu R. K. zarzucił naruszenie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. poprzez błędne przyjęcie, że aktualnie (na datę orzekania przez organy) zachodzą przesłanki ustawowe do wszczęcia procedury i skierowania odwołującego się na badania oraz błędną wykładnię opierającą się na założeniu, że występowanie u R. K. w okresie od lipca do listopada 2017 r. objawów konkretnego zespołu paranoicznego o nazwie obłęd erotyczny, po roku czasu, stanowi wystarczającą podstawę do stwierdzenia uzasadnionych zastrzeżeń co do jego stanu zdrowia jako kierowcy. Skarżący zarzucił też naruszenie art. 77, 75, 107, 140, 89, 7, 8, 9, 10 i 80 K.p.a. podnosząc, że nieprawidłowo przeprowadzono postępowanie dowodowe i błędnie uzasadniono decyzję. W szczególności nie odniesiono się do wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, jak to, że odwołujący się nie popełniał przestępstw i wykroczeń drogowych, nie było sygnałów o utracie przez niego i o możliwości utraty kwalifikacji do prowadzenia pojazdów, a co więcej – wydania opinia biegłych nie wskazuje, aby stan zdrowia kierowcy miał wpływ na jego kwalifikacje do prowadzenia pojazdów. W motywach odwołania R. K. szeroko opisał swój stan zdrowia i zachowanie na przestrzeni miesięcy, także obejmujących okres, którego dotyczyło postępowanie karne. Zwrócił uwagę, że nie zrobił nigdy nic, co mogło uzasadnić zastrzeżenia co do jego zdolności do kierowania pojazdami. Nie zaprzeczył, że był badany na potrzeby opinii sądowo psychiatrycznej, jednak i w jej treści trudno dopatrzeć się, że jest on upośledzony umysłowo. Wynika z niej też, że jest zdolny do kierowania swoją obroną i nie ma objawów depresyjnych. Nie ma też choroby psychicznej nabytej lub wrodzonej, która mogłaby wpływać na upośledzenie umysłowe, dysfunkcji czy przypadłości mogących być podstawą do ograniczenia zdolności do czynności prawnych czy ubezwłasnowolnienia. W ocenie R. K., poza zdiagnozowanymi objawami zespołu paranoicznego w postaci obłędu erotycznego występującego w okresie od lipca do listopada 2017 r., lekarze nie stwierdzili u niego żadnej przypadłości, dolegliwości czy choroby. Skarżący wywodził, że nie sposób znaleźć źródeł naukowych wskazujących, że mogą być jakiekolwiek powiązania pomiędzy rodzajem stwierdzonego u niego zespołu paranoicznego a zdolnością do kierowania pojazdami. R. K. wyjaśnił, że w związku z faktem, że od [...] marca 2018 r. jest pod stałą opieką lekarza specjalisty i jest leczony środkami farmakologicznymi, już podczas pierwszej wizyty konsultował z lekarzem kwestię możliwości kierowania pojazdami po zażytych środkach. Wspólnie z prowadzącym terapię ustalił, że na jakiś czas zaniecha prowadzenia pojazdów, w celu rozpoznania, czy leki nie powodują u niego opóźnionych reakcji czy nie osłabiają refleksu. Po 9 miesiącach terapii lekarz uznał, że nie widzi przeciwwskazań, aby R. K. kierował pojazdami ze względu na przyjmowane leki. Konkluzję tą lekarz przedstawił w zaświadczeniu, które skarżący dołączył do odwołania. Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ akcentował, że dla wydania decyzji w przedmiocie skierowania kierowcy na badania lekarskie (w związku z uzasadnionymi zastrzeżeniami co do stanu zdrowia – art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p.) nie jest wymagane ustalenie, czy w istocie rozpoznane zmiany psychofizyczne stanowią o niezdolności do prowadzenia pojazdów. O tym rozstrzyga wyłącznie uprawniony lekarz, który na podstawie badania lekarskiego wydaje przewidziane prawem orzeczenie. Organy administracji obowiązane są natomiast reagować, to jest uzyskać ocenę uprawnionego lekarza, zawsze, gdy zachodzi obawa co do stanu zdrowia osoby kierującej pojazdami mechanicznymi. W skardze R. K. ponowił zarzuty i argumentację przedstawioną już w odwołaniu oraz wystąpił o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie Sąd podkreśla, że argumentację R. K. przeanalizował z uwagą i przyjął ją ze zrozumieniem. W szczególności nie może dziwić, że skarżący z taką determinacją przeciwstawia się decyzji o skierowaniu go na badania w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami – z całokształtu argumentacji skargi wynika bowiem, że jest on głęboko przekonany, iż zdiagnozowany u niego zespół paranoiczny oraz proces jego leczenia nie utrudniają mu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Sąd nie zaprzecza a priori także tezom, które R. K. przedstawił, a które mają wskazywać na brak powiązań pomiędzy stwierdzonym u niego zaburzeniem (którego dotyczyło postępowanie karne) a aktywnością, taką jak prowadzenie pojazdów. W tym miejscu trzeba jednak zaznaczyć, że czym innym jest subiektywne i chociażby nawet dobrze argumentowane przeświadczenie kierowcy o jego zdolności do kierowania pojazdami, a czym innym stwierdzenie tego przez lekarza specjalistę. Postępowanie z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p., które kończy się wydaniem prze starostę decyzji administracyjnej o skierowaniu kierowcy badania lekarskie ze względu na powzięcie wiedzy o istnieniu uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu jego zdrowia, jest postępowaniem mającym na celu osiągnięcie zobiektywizowanej oceny lekarza. Zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p., badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega osoba posiadająca prawo jazdy, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Z kolei stosownie do art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Powyższe regulacje nie wskazują precyzyjnie, jakie zastrzeżenia należy uznać za wystarczające do skierowania danego kierowcy na badania lekarskie. Oznacza to, że właściwy organ administracji, po otrzymaniu informacji poddającej w wątpliwość należytą zdolność psychofizyczną kierowcy, powinien przeprowadzić postępowanie celem oceny, czy w konkretnym, badanym przypadku zastrzeżenia te są rzeczywiście tego rodzaju, że uzasadniają wydanie decyzji w oparciu o powołane wyżej przepisy. Sformułowanie, że mają być one uzasadnione oznacza zatem przede wszystkim, że powinny być one oparte na wiarygodnych podstawach. W ocenie Sądu za takie wiarygodne podstawy z pewnością można uznać wniosek Prokuratora i sądową opinię psychiatryczno-psychologiczną stwierdzającą, że u skarżącego rozpoznano zespół paranoiczny i że został on skierowany do leczenia przy użyciu środków farmakologicznych. W tym miejscu podkreślić należy, że to, iż u R. K. wystąpiły zaburzenia psychiczne jest faktem obiektywnym i stwierdzonym w opinii sądowo psychiatrycznej znajdującej się w aktach sprawy. Zaburzenia te miały takie nasilenie, że znosiły w okresie, gdy skarżący dopuścił się czynu zabronionego, zdolność do rozpoznania przez niego znaczenia czynów i pokierowania swoim postępowaniem. Biegli specjaliści stwierdzili też konieczność poddania skarżącego systematycznej terapii farmakologicznej, której zaniechanie może z dużym prawdopodobieństwem skutkować powrotem dotychczasowych objawów. R. K. w skardze potwierdził, że terapia, której się poddał, wywołała u niego wątpliwości, co do tego, czy będzie zdolny do kierowania pojazdami z uwagi na skutki przyjmowanych leków. Sam podjął – skądinąd rozsądną i odpowiedzialną – decyzję, aby przez jakiś czas pojazdów nie prowadzić, a gdy okazało się, że w jego ocenie leczenie nie wpływa na refleks i reakcję, uznał, że ma też zdolność do kierowania pojazdami. W ocenie Sądu na poziomie wiedzy ogólnej są podstawy, aby powiązać zaburzenie zdiagnozowane u R. K., a także skutki związane z samym leczeniem, ze zdolnością do kierowania pojazdami. Innymi słowy, rozpoznane zaburzenie psychiczne i sposób leczenia mogą wywołać uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy pod kątem zdolności do prowadzenia pojazdów. Sąd oczywiście nie twierdzi z góry, że R. K. pojazdów prowadzić nie może (ocenie tego ma służyć badanie przeprowadzone przez uprawnionego lekarza), niemniej jest przekonany, iż dopiero w oparciu o ocenę specjalistyczną możliwe będzie rozstrzygnięcie tej kwestii. Sąd podkreśla, że dokonując powyższej oceny ma na względzie cel ustawy o kierujących pojazdami, którym jest zapobieganie zagrożeniom w ruchu drogowym. Jak już wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym niezbędne jest czuwanie nad tym, aby osoby mające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą w tym zakresie sprawność i to nie tylko w chwili ubiegania się o uprawnienia, ale również w okresie późniejszego z nich korzystania. W interesie społecznym pozostaje, by wszyscy kierowcy posiadali predyspozycje zdrowotne do prowadzenia pojazdów silnikowych, w sposób który nie będzie zagrażał nie tylko ich zdrowiu i życiu, lecz również zdrowiu i życiu wszystkich innych użytkowników dróg. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi nie naruszono art. 99 ust. 2 pkt 2 ani art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. Z udokumentowanych okoliczności sprawy wynika bowiem, że zachodziły wystarczające podstawy, aby zastosować powyższe przepisy, a konkretnie pierwszy z nich mógł być podstawą zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu nie uchybiono także zasadom postępowania administracyjnego oraz regułom administracyjnego postępowania wyjaśniającego (art. 77, 75, 107, 140, 89, 7, 8, 9, 10 i 80 K.p.a.). W sprawie zasadniczą rolę odegrał dowód w postaci utrwalonej na kartach 10-14 opinii sądowo psychiatrycznej opisującej rozpoznane u skarżącego zaburzenie psychiczne oraz wskazującej na sposób jego leczenia. Jak wyjaśniono, organy uznały – z czym Sąd się zgadza – że fakt wystąpienia zdiagnozowanego u skarżącego zespołu paranoicznego oraz potrzeba jego leczenia są okolicznością wystarczającą, aby wymagać od R. K. poddania się badaniu lekarskiemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami Końcowo należy podkreślić i wyjaśnić jeszcze raz skarżącemu, że decyzja kierująca na badania lekarskie nie oznacza oczywiście, że przesądzona została kwestia braku zdolności skarżącego do kierowania pojazdem mechanicznym. Okoliczność, czy stan zdrowia skarżącego stanowi przeciwwskazanie do kierowania pojazdem, powinna być bowiem wyjaśniona w drodze stosownego badania lekarskiego. W tym stanie rzeczy Sąd – uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa – orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. 39 akt sądowych).