II SA/Po 515/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 marca 2021 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę

Prezydent Miasta [...], decyzją z [...] grudnia 2019 r. o nr [...] odmówił przyznania G. M. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, celowego specjalnego, celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości zasiłku na zakup odzieży w wys. [...] zł, na rehabilitację w wys. [...] zł na kołdrę i bieliznę pościelową oraz na wózek inwalidzki elektryczny w wys. [...] zł. W uzasadnieniu wyjaśniono, że w dniu [...] listopada 2019 r. G. M. zwróciła się z wnioskiem o pomoc finansową. W zakresie zasiłku celowego na zakup odzieży wskazała, że potrzebuje kupić ciepłą odzież na zimę tj. 2 ciepłe swetry, 2 sukienki, 2 spódniczki oraz getry w łącznej kwocie [...]zł. We wniosku o pomoc finansową na zakup elektrycznego wózka inwalidzkiego dla seniora, którego koszt wynosi [...] zł G. M. wskazywała, że z uwagi na znaczny koszt zakupu nowego wózka inwalidzkiego planuje kupić nieco tańszy - używany. Wyżej wskazaną potrzebę uzasadniła problemami zdrowotnymi. Wskazała, że od lat wspiera się kulami, chodzikiem, itp. W związku z czym zakup wózka elektrycznego umożliwi jej swobodne oraz bezpieczne poruszanie się. W ocenie wnioskodawczyni, wózek inwalidzki zalecany przez Narodowy Fundusz Zdrowia nie spełnia jej wymogów. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] grudnia 2019 r. wskazała, że jest osobą długotrwale chorującą, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest w wieku poprodukcyjnym, utrzymuje się z emerytury. Orzeczeniem z dnia [...] października 2013 r. została zaliczona do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności na stałe. Dalej organ wskazał, że G. M. otrzymuje pomoc z ośrodka pomocy społecznej na zakup żywności w kwocie [...]zł. Ponadto w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku pobierała emeryturę z ZUS w wys. [...] zł. Prezydent Miasta [...] stwierdził, iż z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 z późn. zm. zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) wnioskodawczyni nie przysługuje pomoc w postaci zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 tej ustawy. Następnie zauważono, iż zgodnie z art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekracząjącej odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ odnotował, iż "szczególnie uzasadniony przypadek", to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Zaznaczono nadto, iż decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego jest decyzją uznaniową, a przy jej podejmowaniu organ bierze także pod uwagę własne ograniczone możliwości finansowe oraz brak obowiązku wyręczania osób potrzebujących z każdych napotykanych trudności życiowych. Wskazano, że udzielanie świadczeń z pomocy społecznej, w szczególności zasiłków celowych oparte jest na zasadzie pomocniczości. Organ wskazał, że zakupując sukcesywnie odzież oraz gospodarując racjonalnie posiadanym dochodem, G. M. jest w stanie zaspokoić potrzeby związane z ubraniem własnymi możliwościami. W zakresie wniosku o pomoc finansową w opłaceniu prywatnej rehabilitacji w wys.[...] zł ustalono, że leczenie z zakresu rehabilitacji znajduje się w wykazie świadczeń gwarantowanych z zakresu nieodpłatnej i refundowanej rehabilitacji leczniczej. Zatem w przypadku posiadania ważnego skierowania lekarskiego istnieje możliwość skorzystania z zabiegów rehabilitacyjnych w ramach NFZ. Organ wskazał, że istnieje wiele poradni rehabilitacyjnych na terenie [...], w których można skorzystać z zabiegów rehabilitacyjnych w ramach NFZ. Nie ma zatem przeszkód, by posiadając ważne skierowanie na rehabilitacje wnioskodawczyni skorzystała z zabiegów w ramach NFZ, a zatem w ocenie organu brak jest zasadności opłacenia prywatnej rehabilitacji. Ponadto organ zauważył, że podczas wywiadu G. M. zawnioskowała o pomoc finansową na zakup kołdry oraz bielizny pościelowej przeciw roztoczowej, astmatycznej, alergicznej firmy [...]. Doprecyzowała, iż niezbędny jest zakup: pokrowca na materac w wys. [...] zł, kołdry w wys. [...] zł oraz poduszki w wys. [...] zł tj. łącznie w kwocie [...]zł. Ponadto wskazała, iż niezbędny jest również zakup pościeli (poszewek), jednak nie doprecyzowała konkretnej kwoty, gdy tymczasem przedział cenowy tj. od [...] do [...] zł. Wskazano, że wypłacane świadczenia mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. Organ nie ma obowiązku całkowitego utrzymywania rodziny i spełniania każdego żądania w każdym zakresie. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła G. M. zarzucając błędną wykładnię przepisów o pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z [...] kwietnia 2020r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło sytuację rodzinną i dochodową G. M. wskazując, iż uzyskiwany przez nią dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej o kwotę [...]zł. Okoliczność ta stanowiła wystarczającą podstawę do odmowy przyznania zasiłku celowego. Dalej Kolegium rozważyło, czy sytuacja wnioskodawczyni uzasadnia przyznanie jej specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, iż pomoc w formie zasiłku celowego może być przyznana na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej w sytuacji, gdy jednostka znajdująca się w sytuacji kryzysowej nie ma możliwości przezwyciężenia trudności własnymi siłami. Organ II instancji powtórzył argumentację organu I instancji odnośnie wniosku G. M. dotyczącego przyznania środków pieniężnych na zakup odzieży, na zabiegi rehabilitacyjne oraz na zakup pokrowca na materac, kołdry i poduszki. Wskazał, że organ pomocy społecznej nie może przejąć na siebie obowiązku całkowitego utrzymania rodziny i spełniania każdego żądania bowiem świadczenia ze środków pomocy społecznej mają jedynie charakter pomocniczy. Odnośnie natomiast wniosku G. M. o dofinansowanie do zakupu wózka inwalidzkiego wskazał dodatkowo na procedurę z tym związaną oraz na warunki, które należy spełnić, aby móc skorzystać z dofinansowania. Potwierdził stanowisko organu I instancji, że odwołująca się nie udokumentowała konieczności korzystania z wózka inwalidzkiego. Zaznaczył również, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, z uwagi na ograniczone możliwości finansowe, gdyż posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu G. M. zaskarżyła ww. decyzję organu II instancji oraz podniosła, iż doszło do rażącego naruszenia prawa z zakresu pomocy społecznej oraz praw człowieka. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. W myśl natomiast art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 t.j. z późn. zm.), zwanej dalej Ppsa, sąd z zastrzeżeniem art. 57a, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 Ppsa uwzględnienie skargi na postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest prawidłowość decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości zasiłku na zakup odzieży w wys. [...] zł, na rehabilitację w wys. [...] zł na kołdrę i bieliznę pościelową oraz na wózek inwalidzki elektryczny w wys. [...] zł. Podstawą materialnoprawną wskazanych rozstrzygnięć były przepisy ustawy z [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.). W ocenie Sądu organy obu instancji nie naruszyły przepisów ww. ustawy. Po pierwsze podkreślenia wymaga, że G. M. jest osobą o lekkim stopniu niepełnosprawności na stałe, co wynika z wyroku Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...] października 2013 r. wydanego w sprawie. VI U 13/12. Skarżąca posiada stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż świadczenie to wynosi [...] zł netto na miesiąc. Organy obu instancji słusznie zatem zauważyły, iż kwota ta przekracza kryterium dochodowe o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym skarżąca nie kwalifikowała się do uzyskania pomocy w oparciu o przepis art. 39 powołanej ustawy. W tym miejscu wskazać należy, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Wynika to wprost z powołanego art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.). Jak słusznie zauważyły organy obu instancji, pomimo ustalenia dotyczącego kryterium dochodowego konieczne było rozważenie ewentualnej, potencjalnej możliwości przyznania skarżącej wnioskowanych świadczeń z uwzględnieniem okoliczności, w jakich się znalazła. Na podstawie bowiem art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe" może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu. Jak wskazano, art. 41 u.p.s. posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". W doktrynie przyjmuje się, iż przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, W. 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. o sygn. akt I OSK 3072/18 – opublikowany na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. W ocenie Sądu decyzja odmawiająca przyznania G. M. pomocy finansowej nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Wskazywana przez skarżącą, a znana organom, jej sytuacja życiowa (z jednej strony trudna ze względu na stan zdrowia i niepełnosprawność, a z drugiej strony ustabilizowana przez posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), nie jest sytuacją, która – jako taka – może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. Jak wynika z akt sprawy G. M. od dłuższego czasu korzysta z pomocy opieki społecznej (zasiłki na zakup żywności w październiku i listopadzie 2018r. (k. 4-8 akt administracyjnych), specjalny zasiłek celowy na zakup leków k. 26-27 akt administracyjnych), choć nie w tak dużym stopniu jak tego oczekuje, jak i nie zaistniały w jej sytuacji nowe nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w oparciu o art. 41 u.p.s. O istnieniu "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie może świadczyć to, iż w przekonaniu skarżącej jest ona od lat źle i dyskryminująco traktowana przez organy. Sąd podkreśla w tym miejscu, że jego rolą wyznaczoną przez ustawę jest kontrola legalności konkretnych aktów administracyjnych (najczęściej decyzji), które są w danym przypadku przedmiotem skargi. Sąd nie jest natomiast uprawniony do prowadzenia ogólnej kontroli czy nadzoru nad administracją. Nie może więc weryfikować tego, czy pracownicy organów pomocy społecznej cyt. "zniszczyli życie" skarżącej. Oceniając natomiast obecną sprawę w świetle okoliczności zaistniałych w niniejszej sprawie Sąd brał pod uwagę, że skarżąca jest osobą posiadającą niewielki stały dochód (emerytura), jak i to, że otrzymuje, mimo przekroczenia kryterium dochodowego, świadczenia celowe na niektóre pilne potrzeby. Z pewnością natomiast pilną potrzebą skarżącej nie jest konieczność zakupu wózka inwalidzkiego, gdyż skarżąca nie wykazała, że cierpi na schorzenia uniemożliwiające jej samodzielne poruszanie się. Słusznie również organ nie uznał jako pilnej potrzeby sfinansowania zabiegów rehabilitacyjnych świadczonych odpłatnie. Nie ma bowiem żadnych przeszkód, aby skarżąca mogła skorzystać z nieodpłatnych zabiegów świadczonych w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Podobnie w przypadku zakupu odzieży na zimę oraz pościeli organ właściwie uargumentował decyzję odmowną w przedmiocie zasiłku celowego. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż co do zasady świadczenia z pomocy społecznej mogą być przyznane wyłącznie na zaspokojenie przyszłych potrzeb, to jednakże w niektórych sytuacjach nie można wykluczyć, iż takie świadczenie może zostać przyznane pomimo zaspokojenia wnioskowanej potrzeby (por. wyrok WSA w Poznaniu z 26 lutego 2014 r. o sygn. akt IV SA/Po 885/16 - dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ ). Dotyczyć to może sytuacji, gdy istnieje konieczność szybkiego zaspokojenia potrzeb bytowych, a wnioskodawca nie może czekać na ich zaspokojenie do czasu rozpoznania wniosku (np. zakupu leków ratujących zdrowie lub życie) i wydatkuje na te cele własne środki kosztem zaspokojenie innej potrzeby bytowej lub środki pożyczone. W ocenie Sądu taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznanej sprawie, choć Sąd nie przeczy, że sytuacja finansowa G. M. jest trudna. Jednakże, wobec uzyskiwanych dochodów nie można dopatrzeć się, aby znajdowała się ona w okolicznościach szczególnie dotkliwych, które uzasadniałyby przyznanie jej świadczeń wymienionych w zaskarżonej decyzji. Sąd zaznacza, że przedstawiona wyżej stanowcza ocena dotycząca szczególnie uzasadnionego przypadku z art. 41 ustawy o pomocy społecznej odnosi się tylko do niniejszej sprawy i nie oznacza, że wykluczone jest udzielenie skarżącej pomocy na inne potrzeby. Każda sprawa oceniana jest przez organ indywidualnie. W tym stanie rzeczy Sąd – na podstawie art. 151 Ppsa oddalił skargę uznając, że organy trafnie przyjęły, iż nie zachodziły przesłanki przyznania G. M. pomocy celowej w postaci zasiłku celowego albo specjalnego zasiłku celowego (względnie zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu). Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 z późn. zm.).