II SA/Po 46/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Robert Talaga (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2025 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 listopada 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] dnia 1 października 2024 r., nr [...]

Wnioskiem z dnia 9 września 2024 r. R. K. zwróciła się do [...] Centrum Usług Społecznych o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Do wniosku załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 26 sierpnia 2024 r. zaliczające matkę wnioskodawczyni – E. P. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazując że ten stopień niepełnosprawności datuje się od 22 stycznia 2019 r., a orzeczenie wydano do 31 sierpnia 2025 r. W dniu 17 września 2024 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy, z którego wynika, że E. P. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem J. P., który jest emerytem, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności i synem. E. P. wymaga stałej opieki, która sprawowana jest przez córkę – R. K.. Decyzją z dnia 1 października 2024 r., nr [...] Burmistrz [...] z którego upoważnienia decyzję wydał Dyrektor [...] Centrum Usług Społecznych odmówił R. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jako powód odmowy wskazał niespełnienie warunków tj. powstanie niepełnosprawności po 25 roku życia, a także z uwagi na fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pismem z dnia 8 października 2024 r. złożyła R. K. wniosła odwołanie od wyżej opisanej decyzji zwracając uwagę na treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Decyzją z dnia 18 listopada 2024 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium uwzględniło, że uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji odnoszące się do momentu powstania niepełnosprawności, z uwagi na treść wskazanego w odwołaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie była prawidłowa. W ocenie Kolegium rozstrzygnięcie organu I instancji odpowiadało prawu, ponieważ przepisy nie przewidują możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawną matkę, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Pismem z dnia 17 grudnia 2024 r. R. K. (dalej jako: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 listopada 2024 r. (dalej jako: "SKO" lub "Kolegium") zaskarżając ją w całości, wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: - art. 8 § 2 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1690 r. – Kodeks postepowania administracyjnego polegające na dokonaniu nie swobodnej, lecz dowolnej oceny dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do odejścia od utrwalonej w niniejszej sprawie praktyki, ponieważ z akt sprawy wynika jasno, że skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad matką i zasadne jest kontynuowanie wypłaty świadczenia; - art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie innej niż współmałżonek jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy właściwa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że prawo do świadczenia powstaje również w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie sprawować opieki. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a."). Stosownie do wymienionego przepisu sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Przeprowadzając kontrolę decyzji SKO dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego we wskazanym powyżej zakresie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych niż wskazane w jej treści. Na wstępie podkreślenia wymaga, że 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429; dalej jako: "u.ś.w.") wprowadzająca zmiany w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323). Dotyczyły one m.in. przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym bardzo istotnym elementem rozpoznawania niniejszej sprawy było ustalenie mających zastosowanie przepisów, na podstawie ustanowionych reguł intertemporalnych, które wskazane zostały w art. art. 63 u.ś.w. Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zamienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Art. 63 ust. 2 u.ś.w., wskazuje iż, osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Regulacja zawarta w art. 63 ust. 3 u.ś.w. z kolei stanowi, że osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie decyzji organu pierwszej instancji wynika, że skarżąca otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 września 2022 r., znak: [...], która następnie została zmieniona. Dalej wskazano, że świadczenie to wypłacane było przez [...] Centrum Usług Społecznych do dnia 31 sierpnia 2024 r. Decyzja na podstawie której wcześniej wypłacane było świadczenie nie znajduje się jednak w aktach sprawy, a zatem nie można było ponadto wszelka wątpliwość stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca miała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które powstało przed 31 grudnia 2023 r. W zakresie ustalenia przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji ograniczył się jedynie do przytoczenia treści cytowanego wyżej przepisu art. 63 ust. 3 nie przedstawiając szerszych wyjaśnień, nie podając stosownych dat obowiązywania wcześniejszego orzeczenia, złożenia wniosku o nowe orzeczenie, a następnie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, celem ustalenia, czy warunki złożenia tych dokumentów w odpowiednich terminach zostały przez skarżącą zachowane. Rozważań w przedmiocie spełnienia wymagań wskazanych w art. 63 ust. 3 u.ś.w. nie zawiera natomiast w ogóle będąca przedmiotem skargi decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia 18 listopada 2024 roku, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 1 października 2024 roku. W rozpoznawanej w sprawie w aktach administracyjnych (co zostało już podniesione) nie ma również decyzji na podstawie której do 31 sierpnia 2024 r. wypłacane było świadczenie, przez co nie można skontrolować, czy działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie były prawidłowe. Wobec powyższego należało uznać, że zarówno Kolegium, jak i Burmistrz [...] dopuścili się naruszenia prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy pomijając istotną w niniejszej sprawie część rozstrzygnięcia, mającą na celu ustalenia faktyczne w sprawie w odniesieniu do właściwej materialnoprawnej podstawy wydania decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. To wskazuje, że naruszone zostały przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), uzasadnia uchylenie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a., zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Ponownie rozpoznając sprawę organ uzupełni akta sprawy o dokumenty pozwalające na prześledzenie dotychczasowego przebiegu sprawy w sposób umożliwiający ocenę, czy zachowane zostały terminy wskazane w art. 63 ust. 3 u.ś.r.. Dopiero taka sytuacja umożliwi prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, a więc ustalenie czy spełnione zostały przesłanki przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.