II SA/Po 452/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lutego 2024 r. sprawy ze skargi H. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 kwietnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.

Pismem z 21 września 2022 r. H. L. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy C. z dnia 2 września 2016 roku nr [...] o skierowaniu G. P. do Domu Pomocy Społecznej w Ł. czasowo na okres od [...] września 2016 roku do [...] października 2016 roku oraz ustaleniu miesięcznej odpłatność za pobyt w placówce w wysokości [...] zł, w tym G. P. wnosić miała opłatę w kwocie [...]zł, a H. L. w kwocie [...]zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO" lub "Kolegium") postanowieniem z dnia 30 marca 2021 roku nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy C. z dnia 2 września 2016. Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Kolegium z dnia 30 czerwca 2021 roku nr [...] W wyniku rozpatrzenia skargi H. L. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 4 lutego 2022 roku (sygn. akt: II SA/Po [...]) uchylił postanowienie z dnia 30 czerwca 2021 roku nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie z dnia 30 marca 2021 roku . Samorządowe Kolegium Odwoławcze pismem z dnia 24 czerwca 2022 r. zawiadomiło o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy C. z dnia 2 września 2016 roku nr [...]- [...], a następnie decyzją z 19 kwietnia 2023 r. o nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności tej decyzji W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że Wójt Gminy C. decyzją z dnia 17 listopada 2015 roku nr [...] [...], skierował G. P. do Domu Pomocy Społecznej w Ł. na pobyt czasowy, tj. 6 miesięcy od daty umieszczenia, ustalając miesięczną odpłatność za pobyt w placówce w wysokości [...] zł, w tym G. P. wnosić miała opłatę w kwocie [...]zł, H. L. w kwocie [...]zł miesięcznie. Powyższa decyzja została sprostowana postanowieniem z dnia 9 grudnia 2015 roku w zakresie czasokresu na jaki została wydana. Następnie Starosta M., decyzją z dnia 28 grudnia 2015 roku nr [...], orzekł o umieszczeniu G. P. do Domu Pomocy Społecznej w Ł. na okres 6 miesięcy od daty umieszczenia. Jak wynika z pisma z dnia 7 marca 2016 roku w/wymieniona została przyjęta do placówki w dniu 5 marca 2016 roku, zatem przedmiotowe decyzje wygasły wskutek upływu okresu na jaki zostały wydane, tj. z dniem 4 września 2016 roku. SKO wskazało, iż następnie Wójt Gminy C. decyzją z dnia 2 września 2016 roku nr [...], skierował G. P. do Domu Pomocy Społecznej w Ł. czasowo na okres od 6 września 2016 roku do 31 października 2016 roku oraz ustalił miesięczną odpłatność za pobyt w placówce w wysokości [...] zł, w tym G. P. wnosić miała opłatę w kwocie [...]zł, H. L. w kwocie [...]zł miesięcznie. Kolejną decyzją z dnia 27 października 2016 roku nr [...] Wójt Gminy C. orzekł o skierowaniu G. P. do Domu Pomocy Społecznej w Ł. na czas nieokreślony. Rozstrzygnięcie wydano na wniosek G. P. z dnia 22 czerwca 2016 roku, z uwagi na upływ terminu ważności poprzednio wydanej decyzji. W powyższej decyzji wskazano, iż odpłatność zostanie ustalona po weryfikacji sytuacji dochodowej osób zobowiązanych do odpłatności. Następnie decyzją z dnia 10 listopada 2016 roku nr [...] Wójt Gminy C. ustalił G. P. odpłatność za pobyt w DPS w Ł. od dnia 1 listopada 2016 roku na kwotę [...]zł miesięcznie stanowiącą 70% dochodu, natomiast jej córkę H. L. obciążył kwotą odpłatności za pobyt matki w placówce w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazano też, że Wójt Gminy C. decyzją z dnia 3 lutego 2020 roku nr [...] na wniosek Strony, na podstawie art. 155 K.p.a. uchylił decyzję z dnia 27 października 2016 roku nr [...] kierującą G. P. do Domu Pomocy Społecznej w Ł. oraz decyzję z dnia 10 listopada 2016 roku nr [...] ustalającą odpłatność w/wymienionej oraz H. L. i L. G.. SKO zauważyło następnie, iż zastosowanie przepisu art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.) następuje tylko w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Tożsamość musi zatem dotyczyć zarówno aspektu podmiotowego, jak i przedmiotowego sprawy. Kolegium wyjaśniło następnie, że w przedmiotowej sprawie decyzją z dnia 2 września 2016 roku nr [...], kierująca G. P. do Domu Pomocy Społecznej w Ł. wydana została czasowo na okres od 6 września 2016 roku do 31 października 2016 roku zatem ustalona odpłatność za pobyt w placówce odnosiła się również do tego okresu. Ponadto G. P. ustalono opłatę w kwocie [...]zł, a H. L. w kwocie [...]zł miesięcznie, co było usankcjonowaniem zawartej umowy dotyczącej odpłatności p. H. L. za pobyt matki w DPS. Dalej Kolegium przytoczyło teść art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2024 r o pomocy społecznej a następnie zauważyło, że w przedmiotowej sprawie w związku z wygaśnięciem poprzednio obowiązujących decyzji zaistniała konieczność uregulowania kwestii pobytu G. P. na następny okres wraz z wysokością opłat za pobyt dla mieszkanki i członków jej rodziny. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie nie występowała przesłanka orzekania kolejny raz w tej samej sprawie, bowiem zmianie uległ stan faktyczny i sytuacja dochodowa stron. Rozstrzygnięcia dotyczą różnych okresów pobytu w placówce G. P. i określają różną wysokość opłat H. L., co powoduje, iż w sprawie nie naruszono powagi rzeczy osądzonej, dlatego brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. H. L. (dalej: "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższa decyzję SKO z 19 kwietnia 2023 r. o nr [...]. Skarżąca podniosła, iż decyzją Wójta Gminy C. z dnia 17 listopada 2015 r., nr [...], ustalono odpłatność za pobyt G. P. w DPS Ł. w kwocie [...]zł miesięcznie i obciążono z tego tytułu G. P. opłatą w kwocie [...]zł miesięcznie oraz H. L. w kwocie [...]zł miesięcznie. Następnie decyzją Wójta Gminy C. nr [...] z dnia 2 września 2016 r., znak: [...], ustalono odpłatność za pobyt G. P. w DPS Ł. w kwocie [...]zł miesięcznie i obciążono z tego tytułu G. P. opłatą w kwocie [...]zł miesięcznie oraz H. L. w kwocie [...]zł miesięcznie. Powyższe oznacza, iż decyzja Wójta Gminy C. nr [...] z dnia 2 września 2016 r., została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Dalej zauważono, iż nie można zgodzić się z poglądem wyrażonym w zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznej decyzji/postanowienia w trybie innym niż stwierdzenie nieważności (np. na podstawie art. 154, art. 155, art. 162 K.p.a.) wyklucza możliwość stwierdzenia nieważności takiej decyzji lub postanowienia. Skarżąca wyjaśniła, że stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który: 1) działa z mocą wsteczną (ex tunc) od daty wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji administracyjnej dotkniętej wadą; 2) uchyla wszelkie skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej; 3) obala domniemanie legalności i prawidłowości decyzji, której nieważność została stwierdzona; 4) skutkuje możliwością dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, które przysługują od dnia, w którym stanie się ostateczna decyzja o stwierdzeniu nieważności; 5) powoduje, że sprawa, która była przedmiotem decyzji uznanej za nieważną, wraca do stanu, w jakim się znajdowała przed jej wydaniem: 6) stwierdzenie nieważności decyzji czyni zbędną potrzebę dokonania przez sąd merytorycznej oceny zarzutów zawartych we wniesionej przez stronę skardze. Odpowiadając na skargę SKO [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm). - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a." - uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 kwietnia 2023 r. nr [...] wydana po rozpoznaniu wniosku H. L., którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy C. z dnia 2 września 2016 roku nr [...] o skierowaniu G. P. do Domu Pomocy Społecznej w Ł. czasowo na okres od 6 września 2016 roku do 31 października 2016 roku oraz ustaleniu miesięcznej odpłatności za pobyt w placówce w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie, którą miały ponosić G. P. ( [...] zł) i H. L. ( [...] zł). Zdaniem Skarżącej ww. decyzja Wójta Gminy C. z 2 września 2016 r. w zakresie ustalenia odpłatności obciążona jest kwalifikowaną wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Zgodnie z powołanym art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Zastosowanie przepisu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. następuje tylko w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Tożsamość spraw zaś będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Tożsamość musi zatem dotyczyć zarówno aspektu podmiotowego, jak i przedmiotowego sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 485/21 oraz z 10 lutego 2023 r. o sygn. I OSK 849/19 – wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzenie, iż doszło do naruszenia zasady res iudicata wymaga ustalenia, iż dana sprawa została rozstrzygnięta decyzja ostateczną, a następnie ustalenie czy występuje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejnymi dwiema decyzjami, z których pierwsza ma walor ostateczności. Sąd podziela stanowisko SKO, iż w rozpoznanej sprawie przesłanka z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. nie została spełniona. Rację ma bowiem Kolegium, iż sprawa zakończona ostateczną decyzją Wójta Gminy C. z dnia 17 listopada 2015 roku nr [...] [...], którą skierowano G. P. do Domu Pomocy Społecznej w Ł. na pobyt czasowy, tj. 6 miesięcy od daty umieszczenia i ustalającą G. P. i H. L. miesięczną odpłatność za pobyt w tej placówce w wysokości [...] zł, nie jest tożsama ze sprawą rozstrzygniętą decyzją Wójta Gminy C. z dnia 2 września 2016 roku nr [...] o skierowaniu G. P. do Domu Pomocy Społecznej w Ł. czasowo na okres od 6 września 2016 roku do 31 października 2016 roku oraz ustaleniu miesięcznej odpłatność za pobyt w placówce w wysokości [...] zł, w tym G. P. wnosić miała opłatę w kwocie [...]zł, H. L. w kwocie [...]zł miesięcznie. Jak wskazano wyżej tożsamość sprawy zachodzi w przypadku, gdy w prowadzonym postępowaniu występują te same podmioty, ten sam przedmiot i ten sam stan prawny w niezmienionym stanie faktycznym, w stosunku do postępowania już zakończonego decyzją ostateczną. Przy czym tożsamość przedmiotową należy rozumieć szerzej niż tylko jako przedmiot sprawy. Chodzi w tym wypadku zarówno o identyczny przedmiot nowej sprawy w stosunku do sprawy uprzednio ostatecznie rozstrzygniętej, jak i o tożsamość stanu prawnego tej sprawy przy niezmienionych jej okolicznościach faktycznych. W rozpoznanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Jakkolwiek obie decyzje skierowane zostały do tych samych podmiotów – G. P. i H. L. - oparte były na tej samej podstawie prawne – art. 54 ust 1, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 2, art. 61 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i art. 110 ust. 7 ustawa z 12 marca 2004 r o pomocy społecznej - oraz zawierały rozstrzygnięcie w zakresie takich samych uprawnień - skierowanie G. P. do domu pomocy społecznej - i takich samych obowiązków – nałożenie na G. P. i H. L. obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w łącznej wysokości [...] zł – to jednak oba rozstrzygnięcia dotyczą innych przedziałów czasowych, na które wskazane wyżej uprawnienia i obowiązki zostały ustalone. Innymi słowy brak jest tożsamości przedmiotowej obu spraw, obie decyzje wydano w innych okolicznościach faktycznych, ukształtowały uprawnienia i związane z nimi obowiązki na inne okresy. Z decyzji Wójta Gminy C. z dnia 17 listopada 2015 roku nr [...] [...], sprostowanej postanowieniem tego organu z dnia 9 grudnia 2015 roku, wynika iż rozstrzygnięto nią o skierowaniu G. P. do domu pomocy społecznej na pobyt czasowy – sześciomiesięczny liczony od dnia umieszczenia wyżej wymienionej w tej placówce. Z kolei ustalony obowiązek uiszczenia opłaty związany był z tak określonym pobytem. Jak wynika z akt sprawy G. P. została przyjęta do Domu Pomocy Społecznej w Ł. w dniu 5 marca 2016 r. Zatem określone w decyzji z 17 listopada 2015 r. jej uprawnienie do przebywania w tej placówce upływało z dniem 5 września 2016 r. ( co wynika z art. 57 § 3 K.p.a.). Za ten też okres G. P. i H. L. zobowiązane zostały do ponoszenia odpłatności określonej w decyzji z 17 listopada 2015 r. Z kolei decyzją z dnia 2 września 2016 r. Wójt Gminy C. rozstrzygnął o skierowaniu G. P. do Domu Pomocy Społecznej w Ł. i ustaleniu odpłatności za ten pobyt na okres od dnia 6 września 2016 roku do 31 października 2016 roku. Decyzja ta kształtowała zatem uprawnienia G. P. oraz obowiązki G. P. oraz H. L. na inny okres niż decyzja z 17 listopada 2015r. Brak jest tym samym tożsamości w znaczeniu przedmiotowym obu spraw załatwionych decyzjami Wójta Gminy C. z 17 listopada 2015 r. oraz z 2 września 2016 r. Decyzje te kształtowały zbliżone uprawnienia i obowiązki tych samych podmiotów lecz na różne przedziały czasowe, które się nie pokrywały. Reasumując Kolegium słusznie uznało, iż decyzja Wójta Gminy C. z dnia 2 września 2016 roku nr [...] nie jest dotknięta kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, zauważyć należy, iż w zaskarżonej decyzji braku podstaw do odmowy stwierdzenia nieważności ww. decyzji z 2 września 2016r. Kolegium nie upatrywano w uprzednim wyeliminowaniu tej decyzji w obrotu prawnego w innym trybie niż tryb stwierdzenia nieważności decyzji. SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zauważyło co prawda, iż decyzją z dnia 3 lutego 2020 roku nr [...] wydaną na wniosek Strony, na podstawie art. 155 K.p.a. Wójt Gminy C. uchylił swoją decyzję z dnia 27 października 2016 roku nr [...] kierującą G. P. do Domu Pomocy Społecznej w Ł. oraz decyzję z dnia 10 listopada 2016 roku nr [...] [...] ustalającą odpłatność w/wymienionej oraz H. L. i L. G., jednak z okolicznością tą Kolegium nie wiązało podstawy do odmowy stwierdzenie nieważności ww . decyzji Wójta Gminy C. z 2 września 2016 r. Kolegium jednoznacznie stwierdziło, iż z uwagi na "wygaśniecie" poprzednio obowiązujących decyzji zaistniała konieczność uregulowania kwestii pobytu G. P. na następny okres wraz z wysokością opłat za pobyt dla mieszkanki i członków jej rodziny. Zauważyło, iż rozstrzygnięcia dotyczą różnych okresów pobytu w placówce G. P. i określają różną wysokość opłat H. L., co powoduje, iż w sprawie nie naruszono powagi rzeczy osądzonej, dlatego brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Jakkolwiek SKO błędnie wskazało, iż decyzja z 17 listopada 2015 r. oraz z 2 września 2016 r. określają inne kwoty opłaty dla H. L., to niemniej organ ten trafnie zauważył, iż oba rozstrzygnięcia dotyczą innych okresów pobytu w placówce G. P. i związanej z tymi pobytami odpłatności - co jak wyjaśniono wyżej - świadczy o braku tożsamości sprawy, w których zapadły decyzje z 17 listopada 2015 r oraz z 2 września 2016 r. W tym stanie sprawy Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 340). Zgodnie z tym przepisem, jeżeli przewodniczący uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku ani w siedzibie sądu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli nie sprzeciwiają się temu strony lub uczestnik postępowania. Zarządzeniem z 14 lipca 2023 r. Przewodniczący Wydziału II tut. Sądu w oparciu o przywołaną regulację skierował niniejszą sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym poinformowano strony, które nie sprzeciwiły się takiemu trybowi jej rozpoznania