II SA/Po 415/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 września 2023 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 24 listopada 2022 r., Nr [...] 2. umarza postępowanie administracyjne, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480,- (czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z dnia 24 listopada 2022 r., nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił przyznania B. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem – Z. K.. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że w dniu 26 października 2022 r. B. M. (dalej również jak: "wnioskodawczyni" albo "skarżąca") zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W ramach prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Dodatkowo organ wskazał że wnioskodawczyni jest osobą zaliczoną do 2 grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, a inwalidztwo jest trwałe. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. M. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrz Miasta i Gminy [...] z dnia 24 listopada 2022 r. Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji, że wnioskodawczyni mogłaby zorganizować czynności pielęgnacyjno – opiekuńcze wobec ojca, godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową w chociażby w minimalnym wymiarze czasu. Czynności wykonywane przez stronę wskazują, że sprawowana opieka nie ma charakteru stałego, w znaczeniu sprawowania nieustającej pomocy i nie są na tyle absorbującej czasowo, aby uniemożliwić zatrudnienie. Brak jest zatem związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez stronę zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad ojcem. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że wnioskodawczyni w 1991 r. została zaliczona do 2 grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na stałe i pracowała po raz ostatnio w 2013 r., korzystając wówczas ze zwolnienia chorobowego, szczególnie pod koniec zatrudnienia. Wnioskodawczyni była następnie zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna – do 24 stycznia 2014 r. Z. K. został uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności w 2019 r. co oznacza, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia rodziców. Finalnie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że wcześniejszą decyzją z dnia 06 lipca 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania wnioskowanego świadczenia, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 sierpnia 2022 r., nr [...], utrzymało powyższą decyzję w mocy. Decyzja powyższa jest ostateczna, a wniosek z dnia 08 grudnia 2022 r. Został złożony w sytuacji, gdy nie uległy zmianie okoliczności leżące u podstaw wydania pierwotnej decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. M. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do wydania decyzji o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej również jako: "ustawa"), polegające na jego niewłaściwym zastosowaniem, skutkującym nieprawidłowym określeniem obowiązków opiekuna osoby niepełnosprawnej i w konsekwencji przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia skarżąca, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1624 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Niniejszą sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedmiotem sądowej roli w niniejszej sprawie pozostaje decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję Burmistrz Miasta i Gminy [...] z dnia 24 listopada 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżąca wcześniejszym wnioskiem z dnia 31 marca 2022 r. zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Decyzją z dnia 06 lipca 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania wnioskowanego świadczenia, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 sierpnia 2022 r., nr [...], utrzymało powyższą decyzję w mocy (k. [...] akt administracyjnych). Jak wynika z treści decyzji z dnia 30 sierpnia 2022 r. stan faktyczny sprawy nie uległ przed tym zmianie, w stosunku do kolejnego wniosku skarżącej z dnia 26 października 2022 r. Niesie to ze sobą określone konsekwencje prawne. Sąd w mniejszym składzie podziela bowiem stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 09 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1662/22 oraz 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt. I OSK 2891/20, Baza NSA, że w takiej sytuacji niedopuszczalne jest ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego stanowi zasada powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), która zaistnieje w sytuacji, gdy wniosek o wszczęcie postępowania będzie dotyczył sprawy już uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Według bowiem art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., ponowne rozstrzygnięcie przez organ administracji sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną, skutkuje nieważnością tego kolejnego rozstrzygnięcia. Skutek ten wynika przede wszystkim z zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 § 1 K.p.a. Zgodnie z tą regułą, uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Dopóki więc pierwotna, ostateczna decyzja rozstrzygająca sprawę co do meritum, funkcjonuje w obrocie prawnym, niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania w tej samej materii. Ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy tożsamej ze sprawą, w której wcześniej wydano decyzję ostateczną, uwarunkowane jest uchyleniem tej ostatniej w przewidzianym trybie. Stwierdzenie istnienia przeszkody procesowej w postaci powagi rzeczy osądzonej, uwarunkowane jest wystąpieniem tożsamości spraw w aspekcie podmiotowym i przedmiotowym. Oznacza to, że obie sprawy mają dotyczyć tych samych podmiotów oraz tego samego stosunku administracyjnoprawnego, tożsamego żądania, opartego na tym samym, niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. W ocenie Sądu rozpatrywana sprawa, jest tożsama ze sprawą zainicjowaną poprzednim wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W obu sprawach występowały te same podmioty (wnioskodawczyni i osoba wymagająca opieki), ten sam przedmiot - ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także obowiązywały te same regulacje prawne dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego oraz niezmieniony jest stan faktyczny sprawy. Sąd wskazuje, że znany jest mu wyrażony w orzecznictwie pogląd o braku pełnej tożsamości przedmiotu sprawy w przypadku występowania z ponownym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 15 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 951/19, z dnia 02 marca 2022 r. sygn. akt. IV SA/Po 79/22; Baza NSA). W wyrokach tych, co istotne, zapadających w postępowaniach, w których organy administracji odmawiały wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. stwierdzano, że przedmiot spraw różni się ze względu na odmienne okresy świadczeniowe, które zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w odniesieniu do świadczeń pielęgnacyjnych, każdorazowo wyznacza data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia. Zauważyć jednak należy, że jest różnica w przyznawaniu innych świadczeń rodzinnych na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy oraz świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 24 ust. 2 tej ustawy. Przepis art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. W ocenie Sądu ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego byłoby możliwe jedynie w razie stwierdzenia, że doszło do istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego a wydanie przez organ ostatecznej decyzji uniemożliwia dalsze procedowanie w tej samej sprawie (w której zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa). Wydanie orzeczenia w sprawie załatwionej już wcześniej ostatecznym rozstrzygnięciem (takim od którego nie przysługuje żaden środek zaskarżenia w administracyjnym toku instancji), wskazuje więc na wadliwość prowadzonego postępowania. W realiach badanej sprawy brak było podstaw do uznania, iż doszło do takiej zmiany stanu faktycznego lub prawnego, która mogłaby mieć znacznie dla oceny uprawnienia skarżącej do uzyskiwania świadczenia pielęgnacyjnego. Reasumując nie ulega wątpliwości, że wydanie przez organ ostatecznej decyzji uniemożliwiało dalsze procedowanie w tej samej sprawie (w której zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa). Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji. Równocześnie, mając na względzie, że dalsze prowadzenie postępowania, z uwagi na jego wcześniejsze zakończenie ostateczną decyzją było niedopuszczalne, Sąd, na podstawie art. 145 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o umorzeniu postępowania w przedmiocie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, o czym orzeczono w pkt 2 sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej powyżej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265), zasądzając kwotę 480;- zł. (pkt 3 sentencji).