II SA/Po 390/22

Dnia 21 września 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2022 roku sprawy ze skarg K. C. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 marca 2022 r., nr [...], [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargi.

Prezydent Miasta G. działając na podstawie art. 104, art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021r. poz. 735 ze zm. dalej k.p.a.) art. 4, art. 5, art. 8, art. 10 ust. 2, art. 18, art. 20, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019, poz. 2407, dalej u.p.p.w.d.) i rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz.U. z 2017r., poz. 1465), po rozpatrzeniu sprawy K. C. (dalej też jako skarżąca lub strona): 1. Decyzją nr [...] z dnia 23 grudnia 2021 r. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na A. C. w okresie od 01.10.2019 r. do 31.05.2021 r. oraz na M. C. w okresie od 01.10.2019 r. do 31.05.2021 r. tj. na okres zasiłkowy [...] 2. Decyzją nr [...] z dnia 23 grudnia 2021 r. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na A. C. w okresie od 01.06.2019 r. do 30.09.2019 r. oraz na M. C. w okresie od 01.02.2019 r. do 30.09.2019 r. tj. na okres zasiłkowy [...] W uzasadnieniach decyzji wskazano, że Wielkopolski Urząd Wojewódzki w P. - Wydział Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego ustalił (pismo z dnia 29 września 2021 r.), że od dnia 01 lutego 2018 r. zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w części dotyczącej świadczeń rodzinnych, gdyż od dnia 01 lutego 2018 r. Pan M. C. podlega ustawodawstwu n. z tytułu wykonywania pracy najemnej na terytorium [...]. Zgodnie z art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z tym organ powyższymi decyzjami uchylił prawo do świadczenia wychowawczego przyznane na dzieci skarżącej we wskazanych okresach zasiłkowych. Jednocześnie poinformował, że dalsze postępowanie prowadzone będzie przez Wojewodę Wielkopolskiego - Wydział Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego. K. C. odwołała się od powyższych decyzji zarzucając im naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez: 1) przyjęcie, że pismo w toku postępowania z dnia 29 września 2021 r. od Wojewody Wielkopolskiego stanowi podstawę do wydania zaskarżonej decyzji; 2) dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w sprawie polegających na przyjęciu, że M. C. w okresie od dnia 1 lutego 2018 r. i nadal po tym okresie podlega ustawodawstwu n. z tytułu wykonywania pracy na własny rachunek; 3) naruszenie zasad równości obywateli wobec prawa, słuszności i sprawiedliwości wyrażonych w Konstytucji RP poprzez pozbawienie prawa do należnych świadczeń w sytuacji, gdy równocześnie prawo to nie zostało stronie zagwarantowane w inny sposób. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji lub umorzenie postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) działając na podstawie - art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570. ze zm.). art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 pkt 15, art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. decyzjami z dnia 24 marca 2022 r. nr [...] i [...] orzekło o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięć organu I instancji. Zdaniem Kolegium zastosowanie art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. oraz uchylenie przez organ pierwszej instancji prawa do świadczenia było czynnością związaną i jedynie konsekwencją ustaleń Wojewody Wielkopolskiego. Organ pierwszej instancji nie posiada bowiem uprawnienia do samoistnego rozstrzygania, czy w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W tym zakresie oceny dokonał Wojewoda Wielkopolski, który pismem z dnia 29 września 2021 r. poinformował, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. M. C., mąż pani K. C., świadczy pracę na terenie H. od dnia [...] lutego 2018 r. zaś pani K. C. była nieaktywna zawodowo w Polsce w okresie do dnia 13 czerwca 2019 r. i od 22 września 2020 r. W takim stanie sprawy organ pierwszej instancji miał obowiązek uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego za okres, w jakim osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zauważono, że ustalenie przez Wojewodę, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 4 ustawy) wiąże się ze zmianą właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego (art. 16 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że wniosek pani K. C. o przyznanie świadczenia wychowawczego na rzecz dzieci M. C. i A. C. o świadczenie wychowawcze za okresy wskazane w decyzjach organu I instancji zostanie rozpatrzony przez Wojewodę. Powyższe nie oznacza więc, że wnioskowane przez panią K. C. świadczenie jej nie przysługuje. Właściwym bowiem rzeczowo w sprawach świadczeń objętych przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest Wojewoda. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 27 u.p.p.w.d. wyjaśniono, że w ogóle nie znajdzie on zastosowania, gdyż uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku rodzinnego nastąpiło tu na podstawie art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. Po otrzymaniu informacji od Wojewody Prezydent Miasta G. nie miał swobody działania, był z mocy prawa zobowiązany do zastosowania art. 16 ust. 6 ustawy. Prezydent Miasta G. nie jest uprawniony do badania zasadności ustaleń wojewody, nie dokonuje analizy przesłanek, w oparciu o które wojewoda stwierdził, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego. Podkreślono, że uchylenie decyzji w trybie art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d., nie niesie ze sobą skutku w postaci obowiązku zwrotu pobranych świadczeń lub odmowy ich przyznania, lecz przenosi kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczenia wychowawczego na rzecz innego, umocowanego do tego prawnie organu. Ponadto przepisy ustawy nie dają ani organowi właściwemu, o jakim mowa w przywołanym przepisie, ani organowi odwoławczemu - samorządowemu kolegium odwoławczemu jakichkolwiek kompetencji do weryfikowania prawidłowości stanowiska wojewody, ani też organy te nie zostały wyposażone przez ustawodawcę w narzędzia uprawniające do dokonywania takiej kontroli. Prawidłowość poczynionych przez wojewodę ustaleń, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie, może być poddana ocenie dopiero na etapie kontrolowania wydanych przez wojewodę decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. C. wniosła o uchylenie ww. decyzji Kolegium, powtarzając zarzuty zawarte w odwołaniu. Skarżąca podała, że pismo Wojewody nie ma wymaganej prawem formy postanowienia aby stanowić podstawę do wydania decyzji w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Z kolei takie postanowienie jest zaskarżalne przez stronę, strona natomiast z uwagi na formę pisma nie miała możliwości jego zakwestionowania. Ponadto z treści tego pisma wynika jedynie, że od dnia 1 lutego 2018 roku M. C. podlega ustawodawstwu n.. Nie wynika z treści pisma jednak, czy podlega on temu ustawodawstwu w okresach objętych zakresem czasowym zaskarżonej decyzji. Ustaleń w tym zakresie nie dokonywano. Pismo Wojewody nie może stanowić wystarczającej podstawy do tego, by uznać, że w okresach objętych treścią decyzji M. C. nadal podlegał ustawodawstwu h. . Skarżąca podkreśliła, że M. C. nie jest jej mężem, jak to błędnie wskazał organ w wydanej decyzji. Są po rozwodzie, nie utrzymują ze sobą kontaktu. Nadto nie ma informacji odnośnie p. C. , w szczególności zaś o jego aktywności zawodowej. Przebywa w Polsce wraz z dziećmi od lipca 2018 roku. Skarżąca zwróciła uwagę, że pismem z dnia 29 czerwca 2021 roku Społeczny Bank Ubezpieczeniowy poinformował o wstrzymaniu dochodzenia w przedmiocie zasiłku rodzinnego na dzieci z H. , jednocześnie wskazując, że odwołująca nie ma prawa korzystania z n. zasiłku rodzinnego. Ponadto organ wskazał, że odwołująca była nieaktywna zawodowo w okresie od dnia [...] czerwca 2019 roku do dnia [...] września 2020 roku podczas gdy Skarżąca w okresie od dnia [...] czerwca 2019 roku do dnia [...] września 2019 roku odwołująca świadczyła pracę na podstawie umowy zlecenia. Skarżąca stwierdziła, że decyzje naruszają zasadę równego traktowania, zarówno jej jak i jej dzieci. Ponadto zostały wydane z naruszeniem art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ponieważ zgodnie z orzecznictwem sądowym w tego rodzaju sprawach wydane decyzje mogą dotyczyć jedynie stanu przyszłego, nie zaś przeszłego. Wydana decyzja wywołuje skutki od chwili jej wydania, nie zaś z mocą wsteczną. Skarżąca podkreśliła, że jej sytuacja materialna jest trudna. Otrzymuje świadczenie alimentacyjne w wysokości [...] zł, które jest jej przekazywane przez h. komornika, a ma na utrzymaniu dwoje dzieci. Jest osobą poszukującą pracy. W odpowiedzi na skargi SKO wniosło o ich oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2022 r. sygn. II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawę ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 marca 2022 r. nr [...] zarejestrowanej pod sygnaturą II SA/Po [...] ze sprawą ze skargi K. C. o sygnaturze II SA/Po [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 24 marca 2022 r. utrzymujących w mocy decyzje Prezydenta Miasta G. z 23 grudnia 2021 r. nr [...] o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci skarżącej za okres zasiłkowy 2019/2021 oraz nr [...] za okres zasiłkowy 2018/2019, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022, poz. 329 – dalej jako: p.p.s.a.) skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tych decyzji, względnie stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.p.w.d. wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze pełni funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej. W świetle ustawy świadczenie wychowawcze przyznane przez wojewodę wypłaca organ właściwy. Natomiast zgodnie z art. 16 ust. 6-9 ustawy w przypadku, gdy wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda ustala wtedy prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 ustawy od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do tych świadczeń. Oznacza to, że Wojewoda ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W świetle powołanych wyżej przepisów, dokonanie takich ustaleń obliguje właściwy organ do uchylenia uprzednio wydanej decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczenia wychowawczego. Uchylenie decyzji w trybie ustawy nie kończy jednak postępowania o przyznanie świadczenia wychowawczego. Oznacza zmianę właściwości organu, a nie pozbawienie prawa do takiego świadczenia. Wbrew więc zarzutom skarżącej wydane w sprawie decyzje nie oznaczają pozbawienia jej prawa do świadczenia wychowawczego. Stwierdzenie przez Wojewodę, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji obligowało Prezydenta Miasta G. do wydania zaskarżonych decyzji. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżącej przyznano prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci A. C. i M. C., na okres od dnia 1 października 2019 do 31 maja 2021 r. (decyzja nr [...]) oraz na okres od 01 czerwca 2019 r. do 30 września 2019 r. (decyzja nr [...]). Pismem z dnia 29 września 2021 r. Wojewoda poinformował organ I instancji, że w stosunku do wniosku strony mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ze względu na podleganie przez M. C. ustawodawstwu n. z tytułu wykonywania pracy najemnej na terytorium H. . W związku z powyższą informacją stwierdzić należy, że organ I instancji prawidłowo uchylił przyznane skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci A. i M. C.. Wiąże się to - jak wyżej wskazano - ze zmianą właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. W związku z dokonanym przez Wojewodę ustaleniem, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu tego świadczenia jako wydanej przez organ niewłaściwy (Prezydenta Miasta G.). Podkreślenia wymaga, że zgodnie art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d., w przypadku gdy matka, ojciec, opiekun prawny lub opiekun faktyczny dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. W przypadku przebywania wymienionych osób w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w przypadku wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym, w sytuacji gdy M. C.- ojciec dzieci- wykonywał na terytorium H. pracę tj. w kraju w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zasadnym było wydanie decyzji przez Prezydenta Miasta G. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego na dzieci skarżącej. Powyższe, jak słusznie wskazało Kolegium, nie oznacza definitywnego pozbawienia skarżącej prawa do świadczeń, lecz zmianę właściwości organu. Uchylenie dotychczasowej decyzji o przyznaniu skarżącej świadczeń wychowawczych na dwójkę jej dzieci skutkować będzie ponownym rozpoznaniem jej wniosku o to świadczenie, z tym że organem, który oceni zasadność tego wniosku będzie Wojewoda, a nie organ, który wydał poprzednią, pozytywną dla skarżącej decyzję. Wobec powyższego podnoszone w skargach zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, bowiem Prezydent Miasta G. był związany ustaleniami Wojewody. Bez znaczenia dla sprawy pozostają też argumenty strony dotyczące ustania związku małżeńskiego z M. C., bowiem istotne jest to, że jest on ojcem dzieci i w okresie stwierdzonej koordynacji pracował na terytorium H. . Trudna sytuacja finansowa skarżącej również pozostaje bez wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji. Ponadto zaskarżonymi decyzjami nie zobowiązano skarżącej do zwrotu świadczeń, lecz jedynie uchylono prawo do ich przyznania. Wbrew zarzutom skargi informacja od Wojewody nie musi przybierać formy postanowienia, jak i w niniejszym postępowaniu Sąd nie oceniał zasadności uznania przez Wojewodę, że zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Jak już wyżej wskazano- dla skarżącej oznacza to, że dochodzi jedynie do zmiany właściwości organu powołanego do wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze za okres owej koordynacji: z Prezydenta Miasta na Wojewodę. Nie doszło również do naruszenia art 27 ust. 1 u.p.p.w.d. bowiem postępowanie w sprawie dotyczy sytuacji, w której mimo uprzedniego przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w Polsce Wojewoda ustala, że za ten sam okres występowała koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, co upraszczając mogło oznaczać, że wypłacone zostały zbliżone świadczenia w dwóch różnych państwach. Należy więc wskazać, że nie jest wykluczone, iż wojewoda przyzna skarżącej prawo do świadczeń wychowawczych, jeśli stwierdzi, że prawo to przysługuje jej w ramach polskiego systemu. W tych okolicznościach nie można też mówić o naruszeniu zasady równego traktowania. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. o oddaleniu skargi.